ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Nature-სა და წამყვან პრეპრინტ პლატფორმებზე გამოქვეყნებულმა ახალმა კვლევებმა გენეტიკურად მოდიფიცირებული ჩანასახების შექმნასთან დაკავშირებული ეთიკური დებატები ხელახლა გაააქტიურა. ორმა დამოუკიდებელმა მეცნიერთა გუნდმა წარმატებით გამოიყენა ახალი თაობის ტექნოლოგია — ბაზური რედაქტირება (Base Editing), რათა ადამიანის ემბრიონის დნმ-ში მიზანმიმართული ცვლილებები შეეტანათ.
ტრადიციული CRISPR ტექნოლოგიისგან განსხვავებით, რომელიც დნმ-ის ორსავე ჯაჭვს ჭრიდა და ხშირად ქრომოსომულ დარღვევებს იწვევდა, ახალი მეთოდი მხოლოდ ერთ ჯაჭვს აზიანებს. ეს მნიშვნელოვნად ზრდის სიზუსტეს და გამორიცხავს იმ უხეშ გენეტიკურ შეცდომებს, რის გამოც CRISPR აქამდე ადამიანის ემბრიონებისთვის სახიფათოდ მიიჩნეოდა.
ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში ბრიტანულმა გუნდმა, კემბრიჯის უნივერსიტეტის პროფესორ ქეთი ნიაკანის ხელმძღვანელობით, ახალი მეთოდით შეისწავლა გენი NANOG, რომელიც გადამწყვეტ როლს ასრულებს ემბრიონის განვითარების პირველ კვირაში. პარალელურად, კოლუმბიის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა, დიტერ ეგლის ხელმძღვანელობით, შეძლეს იმ გენების კორექტირება, რომლებიც პასუხისმგებელია მაღალ ქოლესტერინსა და ნამგლისებრუჯრედოვან ანემიებზე. მათი მიზანია, მომავალში ჩანასახის ეტაპზევე განკურნონ მძიმე გენეტიკური დაავადებები.
მიუხედავად წარმატებისა, ექსპერტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ტექნოლოგია ჯერ კიდევ შორს არის კლინიკური გამოყენებისგან. კვლევებმა აჩვენა, რომ მიღებული ემბრიონები ხშირად „მოზაიკურები“ გამოდიან (ანუ ზოგი უჯრედი რედაქტირებულია, ზოგი კი — არა), ასევე ფიქსირდება მეზობელი გენომის უნებლიე, გვერდითი ცვლილებები.
ამ სამეცნიერო მიღწევამ მკვეთრად დააპირისპირა მეცნიერები და ბიოეთიკოსები. მაშინ როცა სილიკონის ველის ინვესტორები და რეპროდუქციული კომპანიები ამ მეთოდს მომავალში ბავშვების ინტელექტის თუ სხვა ნიშნების ხელოვნური „ოპტიმიზაციისთვის“ განიხილავენ, ბერკლის უნივერსიტეტის გენომიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ფიოდორ ურნოვი და სხვა წამყვანი ექსპერტები შეშფოთებას გამოთქვამენ. მათი აზრით, მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგია მძიმე დაავადებების სამკურნალოდ იქმნება, მას აუცილებლად გამოიყენებენ გარკვეული ჯგუფები ჩანასახების გენეტიკური სელექციისა და შერჩევის პროცესის სუპერ-მოდიფიკაციისთვის.
წყარო: Nature
