სამეცნიერო ჟურნალ Neurology-ში გამოქვეყნებული უახლესი კვლევის შედეგების მიხედვით, ორსულობის პერიოდში და ბავშვის სიცოცხლის პირველი ორი წლის განმავლობაში შაქრის შეზღუდვა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს დემენციის განვითარების უფრო დაბალ რისკთან, დაავადების უფრო გვიან გამოვლენასა და ტვინის ჯანმრთელობის უკეთეს მაჩვენებლებთან ხანდაზმულ ასაკში. მკვლევართა შეფასებით, ცხოვრების პირველი 1000 დღე წარმოადგენს ტვინის განვითარების კრიტიკულ პერიოდს, რომლის დროსაც კვებითი ფაქტორები შესაძლოა გავლენას ახდენდეს ნეიროდეგენერაციული დაავადებების რისკზე მრავალი ათწლეულის შემდეგ.
კვლევა ჩაატარეს ჰონგ-კონგის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტის (The Hong Kong University of Science and Technology) მეცნიერებმა. მისი შედეგები ეფუძნება თითქმის 65 000 ადამიანის მონაცემების ანალიზს, რაც მას ამ მიმართულებით ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ეპიდემიოლოგიურ კვლევად აქცევს.
კვლევის საფუძვლად გამოყენებული იყო უნიკალური ისტორიული გარემოება. მეორე მსოფლიო ომისა და ომისშემდგომ პერიოდში გაერთიანებულ სამეფოში მოქმედებდა შაქრის სახელმწიფო რაციონირება, რომელიც 1953 წელს დასრულდა. შეზღუდვების გაუქმების შემდეგ მოსახლეობის მიერ შაქრის საშუალო დღიური მოხმარება დაახლოებით 41 გრამიდან 80 გრამამდე გაიზარდა, რაც მკვლევრებს საშუალებას აძლევდა შეედარებინათ სხვადასხვა პერიოდში დაბადებული ადამიანების ჯანმრთელობის გრძელვადიანი შედეგები.
მონაწილეები დაიყვეს სამ ჯგუფად: ისინი, რომლებიც შაქრის რაციონირების პირობებში იმყოფებოდნენ როგორც მუცლადყოფნის პერიოდში, ისე სიცოცხლის პირველი წლის განმავლობაში; პირები, რომლებიც შეზღუდვის პირობებში იმყოფებოდნენ ორსულობის პერიოდში და სიცოცხლის პირველი ორი წლის განმავლობაში; და ის ადამიანები, რომლებიც შაქრის რაციონირების დასრულების შემდეგ დაიბადნენ და ადრეული ასაკიდან შედარებით მაღალი რაოდენობით შაქარს იღებდნენ.
მკვლევრებმა მონაწილეთა სამედიცინო ჩანაწერები შეაფასეს დაახლოებით 55 წლის ასაკიდან და მომდევნო 15 წლის განმავლობაში დემენციის შემთხვევების განვითარებას დააკვირდნენ. ანალიზმა აჩვენა, რომ იმ პირებში, რომლებიც მუცლადყოფნის პერიოდში და სიცოცხლის პირველი წლის განმავლობაში შაქრის შედარებით დაბალი ზემოქმედების პირობებში იმყოფებოდნენ, დემენციის განვითარების რისკი 21%-ით დაბალი იყო იმ ადამიანებთან შედარებით, რომლებიც შაქრის რაციონირების დასრულების შემდეგ დაიბადნენ. იმ მონაწილეებში კი, რომლებიც შაქრის შეზღუდვის პირობებში იმყოფებოდნენ ორსულობის პერიოდიდან სიცოცხლის ორი წლის ასაკამდე, დემენციის განვითარების რისკი 23%-ით დაბალი აღმოჩნდა.
განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ იმ მონაწილეებში, რომელთაც დემენცია საბოლოოდ მაინც განუვითარდათ, დაავადების დიაგნოზი საშუალოდ 2,6 წლით გვიან დაისვა, თუ ისინი ადრეულ ასაკში შაქრის შეზღუდვის პირობებში იზრდებოდნენ. დემენციის დაწყების თუნდაც რამდენიმე წლით გადავადება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან სარგებელს წარმოადგენს, რადგან ამცირებს დაავადებით გამოწვეულ ინვალიდობას, ზრდის დამოუკიდებელი ცხოვრების ხანგრძლივობას და ამცირებს ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვას.
კვლევის ავტორების შეფასებით, შაქრის შეზღუდვა სიცოცხლის პირველი 1000 დღის განმავლობაში ასოცირდებოდა არა მხოლოდ დემენციის განვითარების დაბალ რისკთან და დაავადების უფრო გვიან დაწყებასთან, არამედ ტვინის ჯანმრთელობის უფრო ხელსაყრელ მაჩვენებლებთანაც. მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა უშუალოდ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს ვერ ამტკიცებს, მიღებული შედეგები მიუთითებს, რომ ადრეული კვება შესაძლოა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდეს ნეიროგანვითარებასა და ტვინის გრძელვადიან ჯანმრთელობაში.
ბიოლოგიურად ეს კავშირი რამდენიმე მექანიზმით შეიძლება აიხსნას. ადრეულ ასაკში დამატებული შაქრის ჭარბი მოხმარება დაკავშირებულია ინსულინრეზისტენტობის, ქრონიკული დაბალი ხარისხის ანთების, ოქსიდაციური სტრესისა და მეტაბოლური დარღვევების განვითარებასთან. აღნიშნული პროცესები გავლენას ახდენს ჰიპოკამპისა და სხვა კოგნიტური ფუნქციებისთვის მნიშვნელოვანი ტვინის სტრუქტურების განვითარებასა და ფუნქციონირებაზე. ამავდროულად, ორსულობის პერიოდში დედის კვებითი სტატუსი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ნაყოფის ნერვული სისტემის ფორმირებასა და ეპიგენეტიკურ რეგულაციაზე, რაც შესაძლოა მომავალში ნეიროდეგენერაციული დაავადებებისადმი მგრძნობელობას განსაზღვრავდეს.
აღსანიშნავია, რომ კვლევა ეფუძნება ბუნებრივ ექსპერიმენტს, რომელიც შაქრის სახელმწიფო რაციონირებამ შექმნა, თუმცა მას გარკვეული შეზღუდვებიც გააჩნია. ომისშემდგომ პერიოდში მოსახლეობის ცხოვრების პირობები, კვების სტრუქტურა, სოციალურ-ეკონომიკური გარემო და ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობა დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვნად იცვლებოდა, რის გამოც დემენციის რისკზე გავლენას შესაძლოა სხვა ფაქტორებიც ახდენდნენ. შესაბამისად, შედეგები ასოციაციას ასახავს და არა პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირს. ავტორები აღნიშნავენ, რომ აუცილებელია დამატებითი პროსპექტული და მექანისტური კვლევების ჩატარება, რათა უკეთ გაირკვეს, როგორ მოქმედებს ადრეულ ასაკში შაქრის მოხმარება ტვინის დაბერებისა და დემენციის განვითარების პროცესებზე.
დემენცია მსოფლიოში საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ უმთავრეს გამოწვევად რჩება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) შეფასებით, დემენციით ამჟამად 55 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს, ხოლო ყოველწლიურად დაახლოებით 10 მილიონი ახალი შემთხვევა ფიქსირდება. მოსახლეობის დაბერების ფონზე დაავადების პრევენციის ეფექტური სტრატეგიების შემუშავება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
კვლევის შედეგები კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმას, რომ ტვინის ჯანმრთელობის საფუძველი შესაძლოა სიცოცხლის ყველაზე ადრეულ ეტაპზე ყალიბდებოდეს. ორსულობის პერიოდში და ჩვილობის ასაკში დამატებული შაქრის მოხმარების შემცირება, დაბალანსებულ კვებასთან და სხვა ჯანსაღი ცხოვრების წესის ფაქტორებთან ერთად, შესაძლოა გრძელვადიან პერსპექტივაში დემენციის რისკის შემცირების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრევენციულ მიმართულებად იქცეს, თუმცა ამ ჰიპოთეზის დასადასტურებლად დამატებითი მაღალი ხარისხის კვლევებია საჭირო.
წყარო: www.euronews.com
