კლინიკური ენდოკრინოლოგიის ამერიკულმა ასოციაციამ (AACE) მოზრდილებში ტიპი 2 დიაბეტის (T2D) მართვის განახლებული, 2026 წლის ალგორითმი გამოაქვეყნა. დოკუმენტი 2023 წლის ვერსიას ეფუძნება და მას ბოლო პერიოდის მტკიცებულებებით (SURMOUNT-OSA, SURMOUNT-2, SELECT, STEP-HFpEF DM, SUMMIT, FLOW კვლევები და სხვ.) აზუსტებს. ამასთანავე, ტექსტში დისლიპიდემიისა და სიმსუქნეზე დაფუძნებული ქრონიკული დაავადებების (ABCD) მართვის ახალი რეკომენდაციებიც არის ინტეგრირებული.
დიაბეტის კლასიფიკაცია
2026 წლის ალგორითმის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი შაქრიანი დიაბეტის კლასიფიკაციის ახალი მოდელია. ეს მეთოდოლოგია ექიმებს ავალდებულებს, რომ დიაგნოსტირებისას არა-ტიპი 2 დიაბეტის სხვადასხვა მიზეზი ნაბიჯ-ნაბიჯ გამორიცხონ. საწყის ეტაპზე სპეციალისტმა დაავადება დადგენილი სტანდარტული მაჩვენებლებით (FPG ≥126 მგ/დლ, A1C ≥6.5% და სხვა) უნდა დაადასტუროს. ამას მოჰყვება ტიპი 2 დიაბეტისთვის დამახასიათებელი ნიშნების, კერძოდ კი ჭარბი წონის, სიმსუქნის ან ინსულინრეზისტენტობის სიმპტომების შეფასება. იმ შემთხვევაში, თუ პაციენტს ატიპიური ნიშნები, მაგალითად, სიგამხდრე, კეტოზი ან ინსულინის მყისიერი საჭიროება გამოუვლინდება, კვლევა ტიპი 1 დიაბეტის მარკერებზე, კერძოდ აუტოანტისხეულებსა და C-პეპტიდზე ტარდება. დასკვნით ნაწილში კი კლინიცისტი დაავადების მეორად გამომწვევ ფაქტორებს, მათ შორის პანკრეასის პათოლოგიებსა თუ MODY-ს განიხილავს.
ადრეული ალგორითმები მოზრდილ პაციენტებში დაავადების ტიპს ავტომატურად მეორე ჯგუფს მიაკუთვნებდნენ, რაც მცდარი დიაგნოზის საფრთხეს საგრძნობლად ზრდიდა. ერთ-ერთი კვლევის ფარგლებში გვიან გამოვლენილი ტიპი 1 დიაბეტის შემთხვევების თითქმის 40% შეცდომით მეორე ტიპად მიიჩნიეს, რამაც საბოლოოდ მძიმე გართულება – კეტოაციდოზი გამოიწვია. ახალი რეკომენდაციით, მდგომარეობის ხელახალი ანალიზი ნებისმიერ დროს, მათ შორის ტიპი 2 დიაბეტის ძველი დიაგნოზის პირობებშიც, აუცილებელი პირობაა. ეს სქემა მკურნალობის სიზუსტეს, კერძოდ T1D/LADA-ს დროს ინსულინის დროულ გამოყენებას ან MODY-ს გამოსავლენად გენეტიკურ ტესტირებას უზრუნველყოფს. მსგავსი მიდგომა გართულებების პრევენციისა და გრძელვადიანი მართვის ოპტიმიზაციის საშუალებას იძლევა.
აქცენტი გლუკოზის უწყვეტ მონიტორინგზე (CGM)
მიუხედავად იმისა, რომ გლუკოზის უწყვეტი მონიტორინგი (CGM) 2023 წლის ალგორითმშიც ფიგურირებდა, 2026 წლის ვერსია მას „მაღალრეკომენდებულ“ კომპონენტად განიხილავს. ეს მითითება ყველა იმ ზრდასრულ პაციენტზე თანაბრად ვრცელდება, რომელიც გლიკემიური მაჩვენებლების გაუმჯობესებას გეგმავს. აღნიშნული განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იმ პირებისთვისაა, ვინც ბაზალურ ინსულინს, ინსულინის მრავალჯერად ინექციებს ან ტუმბოებს იყენებს, ასევე მათთვის, ვისაც ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდები აწუხებს. კლინიკური კვლევები CGM-ის როლს სამიზნე დიაპაზონში ყოფნის დროის (TIR>70%, 70-180 მგ/დლ) გაზრდაში, A1C-ის შემცირებასა და მძიმე ჰიპოგლიკემიების პრევენციაში გამოკვეთს. ამასთანავე, მონიტორინგის პროცესი პაციენტის ქცევაზე, კერძოდ დიეტის დაცვასა და ფიზიკურ აქტივობაზეც დადებითად მოქმედებს.
წინა ვერსიებისგან განსხვავებით, ინსულინის დოზის შერჩევისა და სამიზნეების განსაზღვრისას, A1C≤6.5%-თან ერთად, რამდენიმე მონაცემიც დაემატა. მათ შორისაა: სამიზნე დიაპაზონში ყოფნის დრო (TIR), დიაპაზონს ქვემოთ ყოფნის დრო (<4%<70 მგ/დლ), გლუკოზის ცვალებადობა (<33%CV) და გლუკოზის მართვის ინდიკატორი (GMI). ეს იმიტომ გაკეთდა, რომ მხოლოდ A1C ყოველთვის ზუსტ სურათს, განსაკუთრებით თირკმლის პრობლემების ან ჰემოგლობინოპათიების დროს, ვერ იძლევა. ასეთი მიდგომა პაციენტის მდგომარეობას უფრო დეტალურად აფასებს და მკურნალობის ეფექტურობას ყოველგვარი დაყოვნების გარეშე ზრდის.
თანმხლებ დაავადებებსა და გართულებებზე ორიენტირებული მართვის სისტემა
თანმხლებ დაავადებებზე ორიენტირებული გლიკემიური კონტროლის ალგორითმი 2023 წლის შემდეგ კიდევ უფრო დაიხვეწა. ახალი კვლევების საფუძველზე, ეს მოდელი მკურნალობის რიგითობას გულის უკმარისობის, თირკმლის ქრონიკული პათოლოგიის, ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადების ან ინსულტის რისკის, MASLD-ისა (მეტაბოლურ დისფუნქციასთან ასოცირებული ღვიძლის სტეატოზური დაავადება) და ახლა უკვე ძილის აპნოეს (OSA) მიხედვით განსაზღვრავს:
გულის უკმარისობა (HF): განდევნის ფრაქციის მიუხედავად, SGLT2 ინჰიბიტორები (მაგ. დაპაგლიფლოზინი, ემპაგლიფლოზინი) პირველი რიგის პრეპარატად რჩება. STEP−HFpEF DM და SUMMIT კვლევების შედეგებზე დაყრდნობით, სიმსუქნით განპირობებული HFpEF-ის სამკურნალო საშუალებებს GLP-1 და GIP/GLP-1 რეცეპტორების აგონისტები (კერძოდ სემაგლუტიდი და ტირცეპატიდი) დაემატა.
თირკმლის ქრონიკული დაავადება (CKD): ახალმა გაიდლაინმა SGLT2i-ის გამოყენების დაწყების ზღვარი კარდიორენალური სარგებლის მისაღებად (მაგალითად, ემპაგლიფლოზინისთვის eGFR≥20 მლ/წთ/1.73 მ²-ზე) დასწია. გარდა ამისა, FIGARO−DKD და FIDELIO−DKD კვლევების მონაცემებზე დაყრდნობით, ალბუმინურიის (UACR≥30მგ/გ) სამკურნალოდ ფინერენონის კომბინირებული თერაპია დაინერგა. აღსანიშნავია ისიც, რომ FLOW კვლევის შედეგები სემაგლუტიდის (GLP-1 RA) ეფექტურობას თირკმლის ფილტრაციის დაბალი მაჩვენებლის (15 eGFR) პირობებშიც უჭერს მხარს.
ASCVD/ინსულტი: ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებისა და ინსულტის მართვის პროცესში უპირატესობა დამტკიცებული ეფექტურობის მქონე GLP-1 RA ჯგუფის მედიკამენტებს, კერძოდ ლირაგლუტიდს, სემაგლუტიდსა და დულაგლუტიდს ენიჭება. ამასთანავე, SURPASS−CVOT კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ მოცემული მიმართულებით ტირცეპატიდიც ანალოგიურად მაღალ შედეგებს ავლენს.
MASLD: მეტაბოლურ დისფუნქციასთან ასოცირებული ღვიძლის სტეატოზური დაავადება ტიპი 2 დიაბეტით დაავადებულთა დაახლოებით 65%-ს აწუხებს. ESSENCE კვლევის მონაცემების საფუძველზე, სემაგლუტიდმა MASH-ის (მეტაბოლურ დისფუნქციასთან ასოცირებული სტეატოჰეპატიტი) რეგრესიისთვის FDA-ს მხარდაჭერა მოიპოვა, რადგან მისმა ეფექტურობამ პლაცებოს 34%-იან მაჩვენებელთან შედარებით 63% შეადგინა. ამავდროულად, ტირცეპატიდმა მესამე ფაზის კლინიკურ კვლევებში დაავადების უკუქცევის კუთხით საკმაოდ მაღალი შედეგები, კერძოდ 40-60%-იანი რეგრესია აჩვენა.
ძილის აპნოე (OSA): გამოქვეყნებული SURMOUNT-OSA კვლევის საფუძველზე, გაიდლაინი ტირცეპატიდის გამოყენებას მხარს უჭერს. აღსანიშნავია, რომ ეს რეკომენდაცია ძალაში რჩება მიუხედავად იმისა, რომ კვლევის მონაწილეებს ტიპი 2 დიაბეტი არ ჰქონდათ.
თერაპიული ალგორითმი 2023 წლის ბაზისური პრინციპებიდან კვლევებით გამყარებულ და კონკრეტულ მოქმედებაზე ორიენტირებულ იერარქიაზე გადადის. აღსანიშნავია, რომ ეს სისტემა A1C-ს მაჩვენებლისგან სრულიად დამოუკიდებლად ფუნქციონირებს.
ოპტიმიზებული დისლიპიდემიის, ჰიპერტენზიისა და პრედიაბეტის ალგორითმები
დისლიპიდემია: აღნიშნული ნაწილი AACE-ის 2025 წლის გაიდლაინს უთანაბრდება. მასში სტატინების გამოყენება (უმეტესობისთვის პირველ რიგში მაღალი ინტენსივობის სტატინი) და LDL-C სამიზნე მაჩვენებლები (<70 მგ/დლ პირობითად; <55 კი IMPROVE-IT კვლევის შემდეგ სადებატოა) უფრო მეტად ზუსტდება. განახლებული მიდგომა სტატინების აუტანლობის მართვის გზებსა და ხელახალი ცდის ტაქტიკასაც მოიცავს. ამასთანავე, თერაპიულ არსენალში ტრიგლიცერიდების (TG 150-499 მგ/დლ) საწინააღმდეგოდ იკოზაპენტ ეთილი, ქილომიკრონემიის სამკურნალოდ კი ოლეზარსენი ჩნდება.
ჰიპერტენზია: არტერიული წნევის კონტროლისთვის გაიდლაინი <130/80 მმ ვწყ. სვ. ნიშნულს უცვლელად ტოვებს. თუმცა, განახლებულ რეკომენდაციებს პირველადი ალდოსტერონიზმის სკრინინგიც ემატება, რაც ტიპი 2 დიაბეტის მქონე პაციენტების 10-20%-ში გვხვდება. ამასთანავე, დოკუმენტი ფინერენონის გამოყენების კარდიორენალურ სარგებელსაც ხაზგასმით აღნიშნავს.
პრედიაბეტი: ახალი მიდგომა წონის კლების სამიზნე მაჩვენებელს 7-10%-მდე ზრდის. ამ შედეგის მისაღწევად გაიდლაინი სპეციალურ მოწყობილობებს, ქირურგიულ მეთოდებსა და ძილის აპნოეს დროს ტირცეპატიდის გამოყენებას ითვალისწინებს. დოკუმენტი განსაკუთრებულ აქცენტს ABCD სკრინინგზე აკეთებს, რაც ძველ, მხოლოდ ცხოვრების წესზე ორიენტირებულ მიდგომას მნიშვნელოვნად აღემატება.
ინსულინოთერაპია და დამხმარე საშუალებები
გლუკოზაზე ორიენტირებული მართვა: აღნიშნული სქემა მკურნალობის დაწყების პროცესს თანმხლები პათოლოგიების არარსებობის პირობებში აღწერს. სიმსუქნის დროს მეტფორმინისა და GLP-1/ტირცეპატიდის გამოყენება პრიორიტეტულად მიიჩნევა. გაიდლაინი აქცენტს უსაფრთხო, დაბალი ჰიპოგლიკემიური რისკის მქონე საშუალებებზე აკეთებს. ხოლო მაღალი A1C-ის (>7.5-9%) დროს, მკურნალობის პროცესი კომბინირებული თერაპიით იწყება.
ინსულინი: ალგორითმის მოცემული სექცია ბაზალურ დოზირებას, CGM-ზე დაფუძნებულ ტიტრაციასა და კვირაში ერთხელ გამოსაყენებელ ინსულინებს (მათ შორის იკოდეკს) აზუსტებს. სამეცნიერო კვლევებში იკოდეკმა A1C/TIR-ის გაუმჯობესებული მაჩვენებლები გამოავლინა. თუმცა, აშშ-ის FDA-ს მიერ აღნიშნული მედიკამენტი ამ ეტაპზე ავტორიზებული არ არის.
დამხმარე ინსტრუმენტები: სიმსუქნის დროს ფარმაკოთერაპიის ახალი მოდელები და ვაქცინაციის განახლებული გეგმა დამხმარე ინსტრუმენტების სრულ ჩამონათვალს ავსებს. დოკუმენტში მკურნალობის ხარჯებისა და ხელმისაწვდომობის თემა ცენტრალურ ადგილს იკავებს. ამგვარად, გაიდლაინი იმ ყოველდღიურ დაბრკოლებებზე ფოკუსირდება, რომლებიც წინა გამოცემებში ასე მკაფიოდ გამოკვეთილი არ ყოფილა.
საბოლოოდ, ეს განახლებები კლინიცისტებს ტიპი 2 დიაბეტის კომპლექსურ მართვაში ეფექტურად ეხმარება. ახალი მიდგომა პრიორიტეტს მხოლოდ გლიკირებული ჰემოგლობინის კონტროლის ნაცვლად, პაციენტის საერთო კლინიკურ გამოსავალსა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას ანიჭებს.
სრული გაიდლაინი შეგიძლიათ იხილოთ შემდეგ ბმულზე: AACE
