დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ახალი, მასშტაბური კვლევის თანახმად, ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპიის (HRT) გამოყენება დემენციის განვითარების რისკს მნიშვნელოვნად ამცირებს. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ პოსტმენოპაუზის პერიოდში მყოფ ქალებს, რომლებიც ჰორმონულ პრეპარატებს იღებდნენ, დემენციის დიაგნოზის დასმის ალბათობა — 10%-ით, ხოლო ალცჰაიმერის დაავადების (ყველაზე გავრცელებული ფორმის) რისკი 16%-ით შეუმცირდათ.
ჟურნალ Alzheimer’s & Dementia-ში გამოქვეყნებული ნაშრომი ამ ტიპის ყველაზე ფართომასშტაბიანი კვლევაა. მეცნიერები UK Biobank-ის ბაზაზე არსებულ 183 450 ქალის სამედიცინო მონაცემებს საშუალოდ 13 წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ (ამ პერიოდში დემენციის 4000-მდე შემთხვევა გამოვლინდა).
კვლევამ აჩვენა, რომ თერაპიას განსაკუთრებით დადებითი ეფექტი კონკრეტულ ჯგუფებში ჰქონდა:
-
ქირურგიული მენოპაუზა: ქალებში, რომლებმაც მენოპაუზა ქირურგიული ჩარევის შედეგად გაიარეს, დემენციის განვითარების რისკი 26%-ით შემცირდა.
-
ესტროგენის ბუნებრივად დაბალი დონე: ქალებს, რომლებსაც გვიანი მენსტრუაციული ციკლის ან ნაადრევი მენოპაუზის გამო ესტროგენთან შეხება ნაკლებად ჰქონდათ, რისკი 16%-ით შეუმცირდათ.
-
გენეტიკური ფაქტორი: დადებითი კავშირი განსაკუთრებით ძლიერი აღმოჩნდა Apoe4 გენის (ალცჰაიმერის დაავადების მთავარი გენეტიკური რისკფაქტორის) მატარებელ ქალებში. აღმოსავლეთ ინგლისის უნივერსიტეტის პროფესორის, ენ-მარი მინიჰანის განმარტებით, ეს უმნიშვნელოვანესი მიგნებაა, რადგან აღნიშნული გენის მატარებლები მაღალი რისკის ჯგუფს მიეკუთვნებიან და პრევენციის ბევრი ვარიანტი არ გააჩნიათ.
როგორც პროფესორი მინიჰანი აღნიშნავს, ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპია ტრადიციულად მენოპაუზის სიმპტომების (მაგალითად, წამოხურებისა და ღამის ოფლიანობის) შესამსუბუქებლად ინიშნება, თუმცა ახალი მონაცემები აჩვენებს, რომ მას ქალის კოგნიტური ჯანმრთელობის ხანგრძლივად შენარჩუნებაშიც დიდი როლის თამაში შეუძლია. საყურადღებოა, რომ ქალებში დემენციის განვითარების ალბათობა უფრო მაღალია, ვიდრე მამაკაცებში, რაც სიცოცხლის უფრო მაღალ ხანგრძლივობასა და ტვინის მეტაბოლიზმზე მენოპაუზის გავლენას უკავშირდება.
კვლევის შეზღუდვები და ექსპერტთა რეკომენდაცია
მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ მიღებული შედეგები ეფუძნება დაკვირვებას და არა რანდომიზებულ კლინიკურ კვლევას. შესაბამისად, პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის მტკიცება ჯერჯერობით შეუძლებელია. მაგალითად, კვლევაში მონაწილე თერაპიის მომხმარებლებს საშუალოდ უფრო მაღალი განათლების დონე ჰქონდათ, ვიდრე მათ, ვინც მედიკამენტებს არ იღებდა, რამაც ასევე შესაძლოა მოახდინოს გავლენა დემენციის რისკებზე.
Alzheimer’s Research UK-ის წარმომადგენლის, დოქტორ სიუზან კოლჰაასის განმარტებით, მხოლოდ ეს კვლევა საკმარისი არ არის იმისთვის, რომ ჰორმონული თერაპია პირდაპირ დემენციის პრევენციის მიზნით დაინიშნოს. სანამ დამატებითი კლინიკური კვლევებით ზუსტად არ დადგინდება მექანიზმები და თერაპიის კონკრეტული ფორმების ეფექტურობა, ექსპერტები ქალებს ურჩევენ, მკურნალობის დაწყებამდე ან შეწყვეტამდე აუცილებლად გაიარონ კონსულტაცია პირად ექიმთან, რათა ინდივიდუალური სარგებელი და რისკები სწორად შეფასდეს.
წყარო: The Guardian
