ადამიანის ნაწლავში ათასობით სხვადასხვა სახეობის მიკროორგანიზმი ბინადრობს, რომლებიც ერთობლივად ნაწლავის მიკრობიომს ქმნიან. მათი უმრავლესობა დაავადების გამომწვევი არ არის და ორგანიზმისთვის მნიშვნელოვან ფუნქციებს ასრულებს. ნაწლავის მიკრობიოტა მონაწილეობს რთული ნახშირწყლების, ბოჭკოსა და ცილების დაშლაში, რომელთა გადამუშავებაც ადამიანის ორგანიზმს დამოუკიდებლად უჭირს. ზოგიერთი მიკროორგანიზმი ასევე წარმოქმნის ისეთ ნაერთებს, რომელთა სინთეზიც ორგანიზმს თავად არ შეუძლია, მათ შორის B ჯგუფის ვიტამინებსა და მოკლეჯაჭვიან ცხიმოვან მჟავებს. ეს ნივთიერებები მონაწილეობს ანთებითი პროცესების რეგულირებაში, იმუნური სისტემის ფუნქციონირებასა და მეტაბოლურ პროცესებში.
მიკრობიომის ჯანმრთელობაზე მზარდმა ინტერესმა ბაზარზე პრობიოტიკებისა და პრებიოტიკების შემცველი პროდუქტების რაოდენობის ზრდა განაპირობა. პრობიოტიკები ცოცხალ მიკროორგანიზმებს შეიცავს, რომლებიც, როგორც წესი, ლიოფილიზებული ფორმით მიიღება და ორგანიზმში მოხვედრის შემდეგ აქტიურდება. პრებიოტიკები კი ძირითადად იმ ტიპის ბოჭკოს ან სხვა სუბსტრატის წყაროა, რომლითაც სასარგებლო ნაწლავური მიკროორგანიზმები იკვებებიან.
არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ ნაწლავის მიკრობიომის მრავალფეროვნება ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია. მრავალფეროვანი მიკრობული ეკოსისტემა ხელს უწყობს პათოგენური მიკროორგანიზმების წინააღმდეგ დაცვას, მათთან საკვები ნივთიერებებისა და ნაწლავის ზედაპირზე არსებული სივრცისთვის კონკურენციის გზით. ამის საპირისპიროდ, ნაწლავის მიკრობული მრავალფეროვნების შემცირება დაკავშირებულია ისეთ მდგომარეობებთან, როგორიცაა სიმსუქნე, ტიპი 2 დიაბეტი და გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი.
მიკრობიომის ცვლილებებისა და ჯანმრთელობის შედეგებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის შესახებ მტკიცებულებები ასევე გროვდება. რანდომიზებულმა კონტროლირებადმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ნაწლავის მიკრობიომის მოდიფიცირებას გარკვეულ პირობებში შესაძლოა გავლენა ჰქონდეს სხეულის მასის შემცირებაზე, ინსულინრეზისტენტობის გაუმჯობესებასა და გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომთან დაკავშირებული სიმპტომების შემცირებაზე. თუმცა, ეს მონაცემები არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერი პრობიოტიკური დანამატი ან კონკრეტული ბაქტერიის შემცველი პროდუქტი ავტომატურად იწვევს მსგავს ეფექტს.
მიკრობიომის გავლენა მხოლოდ საჭმლის მომნელებელი სისტემით არ შემოიფარგლება. კვლევები მიუთითებს შესაძლო კავშირზე ნაწლავის მიკრობულ შემადგენლობასა და ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციონირებას შორის. მაგალითად, დეპრესიის მქონე ადამიანებში ნაწლავის მიკრობული მრავალფეროვნება ზოგიერთ კვლევაში უფრო დაბალი აღმოჩნდა, ვიდრე დეპრესიის არმქონე პირებში. ცხოველებზე ჩატარებულმა ექსპერიმენტულმა კვლევებმა ასევე აჩვენა, რომ მიკრობიომის გადატანამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ქცევით მახასიათებლებზე. თუმცა, ამ შედეგების პირდაპირ ადამიანებზე გადატანა ჯერ ნაადრევია და საჭიროა დამატებითი კლინიკური კვლევები.
ნაწლავის მიკრობიომსა და იმუნურ სისტემას შორის ურთიერთქმედებაც აქტიურად შეისწავლება. პრეკლინიკური მონაცემების მიხედვით, ნაწლავის მიკრობული მრავალფეროვნების შემცირება შესაძლოა დაკავშირებული იყოს რესპირატორული ინფექციების მიმართ გაზრდილ მგრძნობელობასთან. მიუხედავად ამისა, ადამიანებში ამ კავშირის კლინიკური მნიშვნელობის დასადგენად უფრო ძლიერი მტკიცებულებებია საჭირო.
მიკრობიომის მრავალფეროვნების შენარჩუნებაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი კვებაა. ნაწლავის სასარგებლო მიკროორგანიზმები განსაკუთრებით იყენებენ ბოჭკოსა და მონელების მიმართ მდგრად სახამებელს. შესაბამისად, ხილი, ბოსტნეული, პარკოსნები და თხილეული შეიძლება ნაწლავის მიკრობიომისთვის ხელსაყრელი საკვები ნივთიერებების მნიშვნელოვანი წყარო იყოს. ფერმენტირებული პროდუქტები, მათ შორის იოგურტი და მჟავე კომბოსტო, ასევე შეიძლება შეიცავდეს ცოცხალ მიკროორგანიზმებს, მათ შორის Lactobacillus-ის სახეობებს.
ნაწლავის მიკრობიომის შენარჩუნებისთვის მნიშვნელოვანია ანტიბიოტიკების არასაჭირო გამოყენების თავიდან აცილებაც. ანტიბიოტიკები დაავადების გამომწვევ ბაქტერიებთან ერთად ნაწლავის სასარგებლო მიკროორგანიზმებზეც მოქმედებს და შესაძლოა მიკრობიომის შემადგენლობისა და მრავალფეროვნების ცვლილება გამოიწვიოს. ამიტომ ანტიბიოტიკოთერაპია მხოლოდ შესაბამისი სამედიცინო ჩვენების არსებობისას უნდა ჩატარდეს.
რაც შეეხება პრობიოტიკურ დანამატებს, მათი ეფექტიანობის შეფასება უფრო რთულია. პრობიოტიკების მოქმედება დამოკიდებულია კონკრეტულ მიკროორგანიზმზე, შტამზე, დოზასა და იმ კლინიკურ მდგომარეობაზე, რომლის მართვაც იგეგმება. შესაბამისად, ერთი პროდუქტის შედეგები ავტომატურად ვერ გავრცელდება ყველა სხვა პრობიოტიკზე. გარდა ამისა, საკვები დანამატების რეგულირების განსხვავებული სტანდარტების გამო, ბაზარზე არსებული ყველა პროდუქტი თანაბრად მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულებით არ არის მხარდაჭერილი.
პრებიოტიკების ჭარბმა მიღებამ კი შესაძლოა დროებით გამოიწვიოს ნაწლავური დისკომფორტი, განსაკუთრებით გაზების წარმოქმნისა და შებერილობის სახით. პრობიოტიკების შემთხვევაშიც, მიუხედავად იმისა, რომ ჯანმრთელ ადამიანებში ისინი, როგორც წესი, სერიოზულ გვერდით ეფექტებთან არ ასოცირდება, მათი გამოყენება არ უნდა განიხილებოდეს როგორც უნივერსალური საშუალება ნაწლავის მიკრობიომის „გასაჯანსაღებლად“.
ამრიგად, ნაწლავის მიკრობიომის ჯანმრთელობის მხარდასაჭერად არსებული მტკიცებულებები პირველ რიგში მრავალფეროვან და ბოჭკოთი მდიდარ კვებაზე მიუთითებს. პრობიოტიკებს გარკვეულ კლინიკურ სიტუაციებში შესაძლოა ჰქონდეს სარგებელი, თუმცა მათი ეფექტი პროდუქტისა და კონკრეტული მიკროორგანიზმის მიხედვით განსხვავდება. ამიტომ პრობიოტიკური დანამატის არჩევისას მხოლოდ წარწერა „სასარგებლო ბაქტერიები“ საკმარისი არ არის — მნიშვნელოვანია, არსებობდეს კონკრეტული შტამისა და კონკრეტული ჯანმრთელობის მდგომარეობისთვის მისი ეფექტიანობის დამადასტურებელი კლინიკური მტკიცებულება.
წყარო: economist.com
