ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ელექტრონული სიგარეტებისა და ვეიპების გამოყენება, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ადამიანი ვეიპინგს ტრადიციული სიგარეტის ალტერნატივად ან მოწევის შეწყვეტის დამხმარე საშუალებად იყენებს, მისი გრძელვადიანი გავლენა ჯანმრთელობაზე ჯერ კიდევ სრულად შესწავლილი არ არის. არსებული სამეცნიერო მტკიცებულებების მიხედვით, ვეიპინგი ტრადიციული თამბაქოს მოწევასთან შედარებით ნაკლებად მავნებელია, რადგან ამცირებს თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებების ზემოქმედებას, თუმცა ის სრულიად უსაფრთხო პრაქტიკად არ მიიჩნევა.
ვეიპინგი გულისხმობს ნიკოტინის შემცველი აეროზოლის ინჰალაციას და არა თამბაქოს წვის შედეგად წარმოქმნილი კვამლის ჩასუნთქვას. ელექტრონული სიგარეტის მოწყობილობა ათბობს სპეციალურ სითხეს (e-liquid), რომელიც, როგორც წესი, შეიცავს პროპილენგლიკოლს, მცენარეულ გლიცერინს, არომატიზატორებს, ზოგიერთ შემთხვევაში დამატკბობლებს და ნიკოტინს სხვადასხვა კონცენტრაციით. გათბობის ელემენტის მოქმედებით ეს სითხე გარდაიქმნება წვრილ აეროზოლად, რომელიც ვეიპინგის დროს ხვდება პირის ღრუში, ზედა და ქვედა სასუნთქ გზებსა და ფილტვებში.
ტრადიციული სიგარეტისგან განსხვავებით, ვეიპის აეროზოლი არ შეიცავს თამბაქოს წვის პროცესში წარმოქმნილ ძირითად ტოქსიკურ კომპონენტებს, მათ შორის ფისსა და ნახშირჟანგს. თამბაქოს კვამლი შეიცავს ათასობით ქიმიურ ნივთიერებას, რომელთა ნაწილი კიბოს გამომწვევია და დაკავშირებულია ფილტვის დაავადებებთან, გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიებთან, ინფარქტთან და ინსულტთან. სწორედ ამ მავნე ნივთიერებების შემცირებული ზემოქმედება განაპირობებს იმას, რომ ვეიპინგი მოწევასთან შედარებით “ნაკლებად საზიანოდ” მიიჩნევა.
მიუხედავად ამისა, ელექტრონული სიგარეტი არ არის სრულიად უსაფრთხო. ერთ-ერთ მთავარ პრობლემას წარმოადგენს ნიკოტინის დამოკიდებულების პოტენციალი. ვეიპინგის დროს ნიკოტინი სწრაფად შეიწოვება სისხლში და აღწევს თავის ტვინში, სადაც მოქმედებს ნიკოტინურ აცეტილქოლინის რეცეპტორებზე და იწვევს დოფამინისა და სხვა ნეირომედიატორების გამოყოფას. ეს ნეირობიოლოგიური მექანიზმი მონაწილეობს ნიკოტინზე დამოკიდებულების ჩამოყალიბებაში და შესაძლოა გაართულოს ვეიპინგის შეწყვეტის პროცესი.
კვლევები მიუთითებს, რომ ელექტრონული სიგარეტის აეროზოლში შემავალმა კომპონენტებმა, მათ შორის მძიმე მეტალებმა და არომატიზატორების ქიმიურმა ნაერთებმა, შესაძლოა გავლენა მოახდინოს უჯრედულ დონეზე მიმდინარე პროცესებზე. ლაბორატორიული და ბიომარკერული კვლევების მიხედვით, ვეიპის აეროზოლის გარკვეულმა კომპონენტებმა შეიძლება გამოიწვიოს დნმ-ის დაზიანება და ფილტვისა და პირის ღრუს ქსოვილების უჯრედების დაზიანება, რაც ზრდის შეშფოთებას მათი პოტენციური გრძელვადიანი შედეგების, მათ შორის კიბოს განვითარების რისკის, შესახებ.
ვეიპინგი ასევე დაკავშირებულია სასუნთქი სისტემის პრობლემებთან. არსებული მონაცემებით, ელექტრონული სიგარეტის რეგულარულმა გამოყენებამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს სასუნთქი გზების ანთებას, ასთმის სიმპტომების გაძლიერებას, ფილტვის ფუნქციის დაქვეითებას და ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების (COPD) განვითარების რისკის ზრდას. თუმცა, ამ კავშირების სრულად დასადასტურებლად საჭიროა დამატებითი გრძელვადიანი კვლევები.
ელექტრონული სიგარეტის გამოყენება გავლენას ახდენს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზეც. ნიკოტინი, როგორც ბუნებრივი, ისე სინთეზური ფორმით, იწვევს სისხლძარღვების შევიწროებას, ზრდის გულისცემის სიხშირეს და აძლიერებს გულზე დატვირთვას, რაც შესაძლოა ხანგრძლივ პერიოდში დაკავშირებული იყოს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, მათ შორის ინფარქტისა და ინსულტის, რისკის მატებასთან. ამასთან, ნიკოტინის გარეშე ვეიპებიც არ მიიჩნევა სრულიად უვნებლად — ზოგიერთი კვლევა მიუთითებს, რომ არომატიზატორების გათბობის შედეგად წარმოქმნილმა ნაერთებმა შესაძლოა გავლენა მოახდინოს სისხლძარღვების ფუნქციასა და გულისთვის ჟანგბადის მიწოდების ბალანსზე.
განსაკუთრებულ შეშფოთებას იწვევს ახალგაზრდებში ვეიპინგის ფართო გავრცელება. ბავშვებსა და მოზარდებში ნიკოტინის ზემოქმედებამ შესაძლოა უარყოფითი გავლენა მოახდინოს თავის ტვინის განვითარებაზე, განსაკუთრებით იმ უბნებზე, რომლებიც მონაწილეობენ ყურადღების, სწავლის, ემოციური რეგულაციისა და იმპულსების კონტროლის პროცესებში. დამატებით პრობლემას წარმოადგენს არარეგულირებული და უკანონო პროდუქტების გამოყენება, რადგან მათი შემადგენლობა ყოველთვის არ აკმაყოფილებს უსაფრთხოების დადგენილ სტანდარტებს. ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, არალეგალურ ერთჯერად ვეიპებში გამოვლენილია ისეთი მძიმე მეტალების მომატებული დონეები, როგორიცაა ტყვია და ნიკელი, რომელთა მაღალი ექსპოზიცია ჯანმრთელობისთვის საზიანოა. ასევე, კვლევები აჩვენებს, რომ ნიკოტინის შემცველი ვეიპების მომხმარებელ ახალგაზრდებში უფრო ხშირად აღინიშნება შფოთვის, დეპრესიული სიმპტომებისა და ძლიერი ფსიქოლოგიური დისტრესის ნიშნები.
ჯანდაცვის ორგანიზაციების რეკომენდაციით, არამწეველებმა და განსაკუთრებით ახალგაზრდებმა ვეიპინგის დაწყება არ უნდა განიხილონ. ამასთან, მწეველებისთვის, რომლებიც ვერ ახერხებენ თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტას, ელექტრონული სიგარეტი შესაძლოა ნაკლებად მავნე ალტერნატივა იყოს, რადგან ამცირებს თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსინების ზემოქმედებას. თუმცა, საბოლოო მიზანს ვეიპინგის შეწყვეტა უნდა წარმოადგენდეს.
ამჟამად არსებული სამეცნიერო მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ ვეიპინგი ტრადიციული სიგარეტის მოწევასთან შედარებით მნიშვნელოვნად ნაკლებად საზიანოა, რადგან ვეიპინგის დროს ორგანიზმში ხვდება ნაკლები რაოდენობის ტოქსიკური ნივთიერებები, ვიდრე თამბაქოს წვის შედეგად წარმოქმნილი კვამლის ჩასუნთქვისას. თუმცა, ის არ წარმოადგენს ჯანმრთელობისთვის სრულიად უსაფრთხო პროდუქტს. ჯანდაცვის ექსპერტების რეკომენდაცია უცვლელია: ადამიანებმა, რომლებიც არ ეწევიან, არ უნდა დაიწყონ ვეიპინგი, ხოლო მწეველებმა, რომლებიც მას თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტის მიზნით იყენებენ, საბოლოო მიზნად ვეიპინგის შეწყვეტაც უნდა დაისახონ.
წყარო: Bbc.com
