იმუნური სისტემა ჩვენი ორგანიზმის უწყვეტი თავდაცვის გარანტია, რომელიც ყოველდღიურად მილიონობით მიკრობს ებრძვის. მიუხედავად იმისა, რომ აქამდე ცნობილი იყო თიმუსის როლი მავნე იმუნური უჯრედების ელიმინაციაში (ცენტრალური ტოლერანტობა), გაუგებარი რჩებოდა მთავარი: რა მექანიზმით ხდება იმ უჯრედების კონტროლი, რომლებიც თიმუსის სელექციას გადაურჩნენ და უკვე სისხლში ცირკულირებენ?
სწორედ ამ საკვანძო კითხვას გასცეს პასუხი წლევანდელმა ნობელის პრემიის ლაურეატებმა ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში. მეცნიერებმა – მერი ბრუნკოვმა, ფრედ რამსდელმა და შიმონ საკაგუჩიმ – აღმოაჩინეს პერიფერიული ტოლერანტობის მექანიზმი. მათ დაადგინეს, რომ მარეგულირებელი T უჯრედები (იმუნური სისტემის „უსაფრთხოების მცველები“) უშუალოდ იცავენ ორგანიზმს აუტოიმუნური დაზიანებისგან. ეს გარღვევა კი ფუნდამენტურად ცვლის აუტოიმუნური დაავადებებისა და კიბოს მკურნალობის პერსპექტივებს.
ეს უჯრედები (Tregs) 1995 წელს პირველად აღწერა შიმონ საკაგუჩიმ. მან აჩვენა, რომ უჯრედთა ეს ტიპი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია იმუნური სისტემის დასაბალანსებლად, რათა აუტოიმუნური შეტევა არ განვითარდეს.
საკაგუჩის აღმოჩენას ავსებს მერი ბრუნკოვისა და ფრედ რამსდელის კვლევა, რომლებმაც დაადგინეს Foxp3 გენის გადამწყვეტი როლი მარეგულირებელი T უჯრედების წარმოქმნაში. მათ დაამტკიცეს, რომ Foxp3-ის მუტაცია მძიმე აუტოიმუნურ დაავადებებს იწვევს. მათი ერთობლივი ნაშრომი ხსნის, როგორ მართავს ეს გენეტიკური ბერკეტი იმუნური სისტემის აქტივობას.
თერაპიული პოტენციალი:
მარეგულირებელი T უჯრედების სტიმულირება იმედისმომეცემია ისეთი აუტოიმუნური დაავადებების სამკურნალოდ, როგორებიცაა ტიპი 1 დიაბეტი და გაფანტული სკლეროზი.
საპირისპიროდ, ამ უჯრედების დათრგუნვამ შეიძლება კიბოს წინააღმდეგ მიმართული იმუნური შეტევა გამოიწვიოს, რადგან სიმსივნეები ხშირად იყენებენ მათ იმუნური კონტროლისგან თავის დასაღწევად.
ექსპერიმენტული მკურნალობა, რომელიც იმუნური სისტემის დაბალანსებას ისახავს მიზნად, ამჟამად კლინიკური კვლევების ეტაპზეა.
ეს ნობელის პრემია ნათლად ასახავს ფუნდამენტური კვლევის ძალას, რომელიც ცნობისმოყვარეობით იწყება და მსოფლიო მნიშვნელობის სამედიცინო მიღწევებით სრულდება. ლაურეატების შრომა კი კიდევ ერთხელ გვარწმუნებს, რომ სწორედ სიღრმისეული, თეორიული ცოდნის შეძენა არის ახალი თერაპიების განვითარების უპირველესი წყარო.
წყარო: The Nobel Prize; Science
