ინდოეთში ნიპაჰის ვირუსის (Nipah virus) მორიგმა აფეთქებამ აზიის ქვეყნები მზადყოფნაში მოიყვანა. აღნიშნული ვირუსი განსაკუთრებით საშიშია სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებლის გამო, რომელიც ადამიანებში 40%-დან 75%-მდე მერყეობს. დასავლეთ ბენგალში დაფიქსირებული გარდაცვალების შემთხვევების შემდეგ, ტაილანდმა, მალაიზიამ და სინგაპურმა სკრინინგის ახალი ზომები შემოიღეს.
ნიპაჰი ჰენიპავირუსების კატეგორიას მიეკუთვნება. ის არის ზოონოზური ვირუსი, რაც გულისხმობს, რომ დაავადება ცხოველებიდან ადამიანებზე ვრცელდება. ამ ვირუსის პირველი სერიოზული აფეთქება 1998 წელს მალაიზიაში დაფიქსირდა.
ვირუსის გავრცელების სამი ძირითადი გზა არსებობს. პირველი გზაა პირდაპირი კონტაქტი ღამურებთან. დაინფიცირება ინფიცირებული ღამურის ნერწყვთან, შარდთან ან ფეკალიებთან შეხებისას ხდება. გარდა ამისა, ვირუსი შეიძლება სხვა ცხოველებისგანაც, მაგალითად, ღორებისგან გავრცელდეს ადამიანზე, როგორც ეს პირველი აფეთქებისას მოხდა.
მეორე მნიშვნელოვანი გზა დაბინძურებული საკვების მიღება არის. განსაკუთრებით საშიშია ფინიკის პალმის პროდუქტები, როგორიცაა, მაგალითად, ნედლი წვენი ან სიროფი, რომლებიც შესაძლოა ღამურის მიერ იყოს დაბინძურებული.
მესამე გზა ვირუსის ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემას გულისხმობს. ეს ინფიცირებულთან ახლო კონტაქტის შედეგად, მაგალითად, ავადმყოფის მოვლის დროს ოჯახურ პირობებში ან საავადმყოფოში ხდება. აღსანიშნავია, რომ გავრცელების ეს გზა სხვა ფორმებთან შედარებით იშვიათია.
რას ნიშნავს ინფიცირებულთან ახლო კონტაქტი?
ნიპაჰის ვირუსის შემთხვევაში, ინფიცირებულთან ახლო კონტაქტი, პირველ რიგში, პაციენტის ბიოლოგიურ სითხეებთან ფიზიკურ შეხებას გულისხმობს. ეს დაავადებული ადამიანის უშუალო მოვლას მოიცავს, რაშიც, შესაძლოა, პაციენტის დაბანა, ტანსაცმლის გამოცვლა ან მასთან ერთად ერთი საწოლის გაზიარება მოიაზრებოდეს.
გამომდინარე იქედან, რომ ვირუსი ნერწყვსა და სისხლში მაღალი კონცენტრაციით არსებობს, ნებისმიერი დაუცველი შეხება, რომელიც ამ სითხეების ლორწოვან გარსთან (პირთან, თვალთან) მოხვედრას უწყობს ხელს, ინფიცირების მაღალ რისკს ქმნის.
რეალურია თუ არა გლობალური პანდემიის საფრთხე?
თეორიულად, ნებისმიერ ვირუსს მუტაციის განცდა შეუძლია, თუმცა ნიპაჰის შემთხვევაში ეს ბევრად უფრო რთული პროცესია, ვიდრე გრიპის ან კორონავირუსის დროს. მისი გენეტიკური სტრუქტურა იმის საშუალებას არ იძლევა, რომ ვირუსმა თვისებები ადვილად შეიცვალოს და ახალ გარემოს სწრაფად მოერგოს.
ნიპაჰის ვირუსის გავრცელების დინამიკა COVID-19-ისგან რადიკალურად განსხვავდება. თუ კორონავირუსის შემთხვევაში ერთ ინფიცირებულს ათეულობით სხვა ადამიანის დასნებოვნება უბრალოდ მათთან ერთად ერთ ოთახში ყოფნით შეეძლო, ნიპაჰის გადაცემის ჯაჭვი, როგორც წესი, ძალიან მოკლეა და ინფიცირებული ადამიანი საშუალოდ ერთზე ნაკლებ ადამიანს ასნებოვნებს.
არსებობს სერიოზული ბიოლოგიური ბარიერი, რომელიც მის პანდემიურ გავრცელებას ხელს უშლის. ნიპაჰი, მიუხედავად იმისა, რომ რნმ-ვირუსია, ჰაერწვეთოვანი გადაცემის თვალსაზრისით ისეთივე მოქნილი არ არის, როგორც COVID-19. იმისათვის, რომ მან გლობალური საფრთხე შექმნას, რადიკალური მუტაცია დასჭირდება, რაც მას ჰაერში დიდხანს გადარჩენისა და ზედა სასუნთქი გზებიდან ეფექტური გავრცელების უნარს მისცემს.
გარდა ამისა, ვირუსის გავრცელებას მისივე მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ზღუდავს. პანდემიის გამოსაწვევად აუცილებელია, რომ ინფიცირებული მასპინძელი დიდხანს იყოს ცოცხალი და მოძრავი, რათა ვირუსის გადაცემა ბევრ ადამიანზე მოასწროს. ნიპაჰი კი ადამიანს იმდენად სწრაფად და მძიმედ აავადებს, რომ პაციენტი მალევე უმოქმედო ხდება.
ეს ფაქტორი ვირუსის ფართო მასშტაბებზე გასვლას ბუნებრივად ზღუდავს, რადგან ინფიცირებული ადამიანი აქტიურ სოციალურ აქტივობებს ფიზიკურად ვეღარ ახერხებს. შესაბამისად, ლოკალური აფეთქებები უფრო ხშირია, ვიდრე ფართომასშტაბიანი ეპიდემიური ჯაჭვები.
წყარო: WHO
