იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორებმა ბოლო წლებში ძუძუს კიბოს მკურნალობაში მნიშვნელოვანი პროგრესი განაპირობა, თუმცა ამ თერაპიაზე ყველა პაციენტი ერთნაირად არ რეაგირებს. სწორედ ამიტომ, თანამედროვე ონკოლოგიაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ისეთი ბიომარკერების მოძიებას, რომლებიც წინასწარ განსაზღვრავს, რამდენად ეფექტიანი იქნება იმუნოთერაპია კონკრეტული პაციენტისთვის. ამ მიზნით, 2026 წელს ჟურნალ Cancer Biology & Medicine-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში ჩინეთის ფუდანის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ძუძუს კიბოს ახალი კლასიფიკაციის სისტემა წარმოადგინეს, რომელიც სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნური პასუხის ციკლს (Cancer-Immunity Cycle – CIC) ეფუძნება და ორგანიზმის ანტისიმსივნური იმუნური პასუხის უფრო სრულყოფილად შეფასების შესაძლებლობას იძლევა.
სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნური პასუხის ციკლი აღწერს იმ თანმიმდევრულ ბიოლოგიურ პროცესს, რომლის მეშვეობითაც იმუნური სისტემა სიმსივნურ უჯრედებს ამოიცნობს და ანადგურებს. ეს პროცესი მოიცავს სიმსივნური ანტიგენების გამოყოფას, მათ წარდგენას იმუნური სისტემისთვის, T-ლიმფოციტების გააქტიურებას, მათ მიგრაციას სიმსივნისკენ, სიმსივნურ ქსოვილში შეღწევასა და საბოლოოდ კიბოს უჯრედების განადგურებას. თუ ამ ჯაჭვის რომელიმე ეტაპი ირღვევა, ანტისიმსივნური იმუნური პასუხი მნიშვნელოვნად სუსტდება, რაც იმუნოთერაპიის ეფექტიანობაზეც უარყოფითად აისახება. მკვლევართა შეფასებით, აქამდე ჩატარებული კვლევების უმეტესობა ამ პროცესის მხოლოდ ცალკეულ ეტაპებს სწავლობდა, რის გამოც სიმსივნის იმუნოლოგიური თავისებურებების კომპლექსური შეფასება შეუძლებელი იყო.
აღნიშნული შეზღუდვის დასაძლევად მეცნიერებმა შეიმუშავეს სპეციალური შეფასების სისტემა – CIC Score, რომელიც იმუნური პასუხის ექვსი ძირითადი ეტაპის აქტივობას აერთიანებს. ამ მაჩვენებლის საფუძველზე პაციენტები სამ იმუნოლოგიურ ჯგუფად დაიყვნენ. პირველი ჯგუფი (C1) ე.წ. „იმუნურად ცივი“ სიმსივნეებით ხასიათდება, სადაც იმუნური უჯრედების ინფილტრაცია დაბალია, ჭარბობს იმუნური პასუხის დამთრგუნველი მაკროფაგები და დაავადების პროგნოზიც შედარებით არასახარბიელოა. მეორე ჯგუფი (C2) შუალედურ ტიპს წარმოადგენს და გამოირჩევა მაღალი მუტაციური ტვირთით, თუმცა, მოსალოდნელის საწინააღმდეგოდ, იმუნოთერაპიაზე შედარებით სუსტი პასუხით. მესამე ჯგუფი (C3) კი „იმუნურად ცხელ“ სიმსივნეებს მოიცავს, რომლებშიც T-ლიმფოციტებისა და სხვა იმუნური უჯრედების მაღალი აქტივობა აღინიშნება. სწორედ ამ ჯგუფში დაფიქსირდა იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორებით მკურნალობაზე საუკეთესო კლინიკური პასუხი.
კვლევის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან აღმოჩენად მეორე, შუალედური იმუნოლოგიური ჯგუფის იდენტიფიცირება მიიჩნევა. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პაციენტებს სიმსივნის მუტაციური ტვირთი მაღალი ჰქონდათ, რაც ჩვეულებრივ იმუნოთერაპიისადმი უკეთეს მგრძნობელობასთან ასოცირდება, რეალურად მკურნალობის ეფექტიანობა მნიშვნელოვნად დაბალი აღმოჩნდა. დამატებითმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ლეიკოციტური ანტიგენის სისტემაში გენეტიკური ცვლილებებია, რის გამოც სიმსივნური უჯრედები იმუნური სისტემისთვის ნაკლებად შესამჩნევი ხდება. ამასთანავე, სიმსივნის მიკროგარემო მდიდარია დისფუნქციური დენდრიტული უჯრედებითა და რეგულატორული T-ლიმფოციტებით, რომლებიც ანტისიმსივნურ იმუნურ პასუხს თრგუნავენ.
გარდა იმუნოლოგიური განსხვავებებისა, კვლევამ თითოეული ჯგუფისთვის დამახასიათებელი მეტაბოლური პროფილიც გამოავლინა. პირველ ჯგუფში სფინგოლიპიდური ცვლის აქტივობა ჭარბობდა, ხოლო მეორე ჯგუფში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა სერინის მეტაბოლიზმი. ამავე ჯგუფში მკვლევრებმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილეს ფერმენტ PSAT1-ზე, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სიმსივნის იმუნოსუპრესიული გარემოს ფორმირებაში. ექსპერიმენტულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ PSAT1-ის აქტივობის შემცირება ამცირებს იმუნური პასუხის დამთრგუნველი მოლეკულების, მათ შორის PD-L1-ისა და TGF-β1-ის, ექსპრესიას. ეს შედეგები მიუთითებს, რომ აღნიშნული ფერმენტი მომავალში შესაძლოა ახალი სამიზნე გახდეს კომბინირებული ანტისიმსივნური თერაპიისთვის.
მკვლევართა შეფასებით, ახალი შეფასების სისტემა კლინიკურ პრაქტიკაში მნიშვნელოვან ბიომარკერად შეიძლება ჩამოყალიბდეს, რადგან მისი გამოყენებით შესაძლებელი იქნება იმ პაციენტების იდენტიფიცირება, რომლებიც იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორებით მკურნალობისგან ყველაზე მეტ სარგებელს მიიღებენ. ამასთანავე, სისტემა ექიმებს საშუალებას მისცემს განსაზღვრონ, იმუნური პასუხის რომელ ეტაპზეა დარღვევა კონკრეტულ პაციენტში, რაც უფრო ზუსტი და ინდივიდუალურად მორგებული კომბინირებული მკურნალობის დაგეგმვას შეუწყობს ხელს. მაგალითად, „იმუნურად ცივი“ სიმსივნეების შემთხვევაში პერსპექტიული შეიძლება იყოს ისეთი მიდგომები, რომლებიც სიმსივნის მიკროგარემოს იმუნური უჯრედებისთვის უფრო ხელსაყრელს გახდის, ხოლო შუალედური ტიპის სიმსივნეების დროს მნიშვნელოვანი მიმართულება შესაძლოა გახდეს ანტიგენის წარმოდგენის გაუმჯობესება ან PSAT1-ის დამიზნება.
კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ ძუძუს კიბოს მხოლოდ „იმუნურად ცხელ“ და „იმუნურად ცივ“ ფორმებად დაყოფა საკმარისი აღარ არის და არსებობს შუალედური იმუნოლოგიური ქვეჯგუფებიც, რომლებიც განსხვავებულ თერაპიულ მიდგომებს საჭიროებს. თუ აღნიშნული შედეგები ფართომასშტაბიან კლინიკურ კვლევებშიც დადასტურდება, სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნური პასუხის ციკლზე დაფუძნებული ეს ახალი კლასიფიკაცია შესაძლოა პერსონალიზებული ონკოლოგიის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად იქცეს და ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში იმუნოთერაპიის ეფექტიანობისა და მკურნალობის შედეგების გაუმჯობესებას შეუწყოს ხელი.
წყარო: news-medical.net
