პლასტმასისგან დამზადებული ორცხობილები, შესაძლოა, დისტოპიური სამეცნიერო ფანტასტიკის სიუჟეტად ჟღერდეს, თუმცა ამერიკელმა მეცნიერებმა ამის რეალობად ქცევა უკვე შეძლეს. NASA-ს მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში, მეცნიერებმა შექმნეს ინოვაციური ტექნოლოგია, რომელიც პლასტმასისა და სოფლის მეურნეობის ნარჩენებისგან 3D-პრინტერით დაბეჭდილ, საკვებად ვარგის ორცხობილებს ამზადებს. პროექტის მთავარი მიზანი მომავალში, ხანგრძლივი კოსმოსური მისიების დროს, ასტრონავტების საკვებით უზრუნველყოფაა.
როგორ მუშაობს ტექნოლოგია?
თავდაპირველად, მეცნიერები მაღალი ტემპერატურისა და წნევის ქვეშ შლიან ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ პლასტმასს (PET), რომლისგანაც ერთჯერადი ბოთლები მზადდება. დაშლის შედეგად მიღებულ, ნახშირბადით მდიდარ მოლეკულებს სპეციალურად დაპროგრამებულ, გენეტიკურად მოდიფიცირებულ საფუარს აწვდიან. საფუარი პლასტმასის ამ ნარჩენებით „იკვებება“ და მათ სასარგებლო პროტეინებად, ცხიმებად თუ სხვა ნუტრიენტებად გარდაქმნის. მიღებული საკვები მასა 3D-პრინტერში თავსდება და მისგან დისკის ფორმის ორცხობილა იბეჭდება. აღსანიშნავია, რომ ორცხობილისთვის ვანილის არომატის მისაცემად, მკვლევრებმა სხვა, განსხვავებული შტამის საფუარი გამოიყენეს.
„პლასტმასი ნახშირბადია და საკვებიც ნახშირბადია. რატომ არ უნდა გამოგვეყენებინა ეს მსგავსება?“ — განმარტავს სამხრეთ ილინოისის უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგი და პროექტის ხელმძღვანელი, დოქტორი ლაჰირუ ჯაიაკოდი. მიუხედავად იმისა, რომ ორცხობილებს ძალიან კარგი არომატი აქვთ, გუნდს ის ჯერ არ გაუსინჯავს, რადგან ადამიანებზე ტესტირებისთვის ოფიციალურ ნებართვას ელოდებიან. ამჟამად 1 კილოგრამი ასეთი ორცხობილის წარმოება 60 დოლარი ჯდება, თუმცა ტექნოლოგიის დახვეწასა და მასშტაბების ზრდასთან ერთად, ხარჯები მნიშვნელოვნად შემცირდება.
ეს ინოვაცია NASA-ს სპეციალური პროგრამის (Deep Space Food Challenge) ფარგლებში შეიქმნა. როგორც პროექტის ხელმძღვანელი განმარტავს, მარსზე გაფრენა და დედამიწაზე დაბრუნება ჯამში 3 წელს გრძელდება. რადგან კოსმოსურ ხომალდზე მარაგი მკაცრად შეზღუდულია, ასეთ ექსტრემალურ პირობებში გადასარჩენად ასტრონავტებს მოუწევთ, ნებისმიერი ხელმისაწვდომი რესურსი, მათ შორის პლასტმასის ნარჩენებიც, მაქსიმალურად გამოიყენონ.
თუმცა, კოსმოსის გარდა, მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ეს ტექნოლოგია დედამიწაზეც — წყალქვეშა ნავებში, კატასტროფის ზონებსა თუ გლობალური შიმშილისა და პლასტმასით დაბინძურების წინააღმდეგ საბრძოლველად — უმნიშვნელოვანეს როლს შეასრულებს. პროგნოზების მიხედვით, 2050 წლისთვის სურსათზე მოთხოვნა 35-56%-ით გაიზრდება, მოსახლეობის 30% კი შიმშილის რისკის ქვეშ აღმოჩნდება, რის გამოსავალსაც მეცნიერები სწორედ მიკრობებისა და ხელოვნური საკვების გამოყენებაში ხედავენ.
თუმცა, მთავარ გამოწვევად საზოგადოების ფსიქოლოგიური ბარიერი რჩება. ადამიანებს პლასტმასისგან დამზადებული საკვების მიღების იდეასთან შეგუება მოუწევთ.
წყარო: The Guardian
