მსოფლიო სამეცნიერო საზოგადოება წლის მთავარი მოვლენისთვის ემზადება. 5 ოქტომბერს, თბილისის დროით 13:30 საათზე, სტოკჰოლმში მდებარე კაროლინსკის ინსტიტუტის ნობელის ასამბლეა ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში 2026 წლის ლაურეატს გამოავლენს. სანამ წლევანდელი გამარჯვებულების ვინაობა ცნობილი გახდება, საინტერესოა გავიხსენოთ, საიდან იღებს სათავეს ეს ისტორიული ჯილდო.
„ჩემი ქონებიდან მიღებული შემოსავალი ხუთ თანაბარ ნაწილად უნდა დაიყოს… ერთი ნაწილი კი მას მიენიჭება, ვინც ფიზიოლოგიის ან მედიცინის სფეროში უმნიშვნელოვანეს აღმოჩენას გააკეთებს,“ — ეს სიტყვები ალფრედ ნობელის ისტორიული ანდერძიდანაა, რომელშიც მედიცინა რიგით მესამე საპრიზო კატეგორიად დასახელდა.
ბევრს უკვირს, რატომ დაინტერესდა დინამიტის გამომგონებელი ადამიანის ჯანმრთელობითა და ბიოლოგიით. 1890 წელს ნობელმა შვედი ფიზიოლოგი იონს იოჰანსონი გაიცნო. იოჰანსონი იმდენად დაუახლოვდა მას, რომ გარკვეული დროით საფრანგეთში, ნობელის პირად ლაბორატორიაშიც კი მუშაობდა. მკვლევრების აზრით, სწორედ ამ მეცნიერთან თანამშრომლობამ და მედიცინასთან პირდაპირმა შეხებამ გადააწყვეტინა ნობელს, თავისი უზარმაზარი ქონების ნაწილი სამედიცინო მიღწევების დასაფასებლად დაეთმო.
ამ გადაწყვეტილების პირველი რეალური შედეგი მსოფლიომ 1901 წელს იხილა, როდესაც ისტორიაში პირველი ნობელის პრემია მედიცინის დარგში გერმანელ მეცნიერს, ემილ ფონ ბერინგს გადაეცა. მან დიფტერიის საწინააღმდეგო შრატი შექმნა, რითაც ათასობით ბავშვის სიცოცხლე იხსნა. ეს იყო ზუსტად ისეთი მასშტაბის აღმოჩენა, რომელსაც კაცობრიობისთვის უდიდესი პრაქტიკული სარგებელი მოჰქონდა — ზუსტად ისე, როგორც ეს ანდერძის ავტორს ჰქონდა ჩაფიქრებული.
მას შემდეგ საუკუნეზე მეტი გავიდა. კაროლინსკის ინსტიტუტის ნობელის ასამბლეამ არაერთი რევოლუციური მიღწევა — პენიცილინის აღმოჩენა, დნმ-ის სტრუქტურის გაშიფვრა, კომპიუტერული ტომოგრაფიის შექმნა თუ იმუნოთერაპია — მსოფლიოს უმაღლესი ჯილდოთი დააფასა. ახლა კი სამეცნიერო საზოგადოება მოუთმენლად ელის, ვინ გააგრძელებს ამ დიდებულ ტრადიციას და ვისი სახელი ჩაიწერება ისტორიაში 5 ოქტომბერს.
