მეცნიერებმა მედიცინაში სენსაციური აღმოჩენა გააკეთეს. ფილტვებში, რომელიც აქამდე მხოლოდ სუნთქვასთან ასოცირდებოდა, სისხლის წარმომქმნელი (ჰემატოპოეზური) ღეროვანი უჯრედები (HSCs) იპოვეს. აღმოჩენა, რომელიც კემბრიჯის, ჰაიდელბერგისა და ვენის უნივერსიტეტების მეცნიერებმა გააკეთეს, ცვლის ჩვენს გაგებას სისხლის უჯრედების წარმოქმნის შესახებ. ეს საკამოდ მნიშვნელოვანი გარღვევაა სისხლის დაავადებების მკურნალობაში.
ფილტვების მოულოდნელი საიდუმლო: სისხლის ახალი „ფაბრიკა“
ტრადიციული მედიცინა დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნევდა, რომ სისხლის ღეროვანი უჯრედები, თითქმის ექსკლუზიურად, ძვლის ტვინში წარმოიქმნებოდა, ხოლო მცირე რაოდენობით – ღვიძლსა და ელენთაში. ფილტვების ძირითადი ფუნქცია კი აირების გაცვლასთან (ჟანგბადისა და ნახშირორჟანგის) იყო დაკავშირებული. სწორედ ამიტომ, კემბრიჯის უნივერსიტეტის პროფესორ დუგლას ფილიპსისა და მისი გუნდის აღმოჩენა, რომ ფილტვებში ჰემატოპოეზური ღეროვანი უჯრედების მცირე, თუმცა ფუნქციური პოპულაცია არსებობს, მეცნიერებისთვის ნამდვილ სენსაციად იქცა. მკვლევრებმა ასევე დაადგინეს, რომ ეს უჯრედები აქტიურად მონაწილეობენ სისხლის კომპონენტების, მათ შორის თრომბოციტების წარმოქმნაში, რაც აქამდე უცნობი იყო. აღმოჩენა მიუთითებს, რომ ფილტვები არა მხოლოდ სუნთქვის, არამედ სისხლის წარმოქმნის სასიცოცხლო პროცესშიც აქტიურად მონაწილეობენ. ეს ახლებურად წარმოაჩენს მათ როლს — როგორც ჩვენი სიცოცხლის ერთ-ერთ მთავარ მცველს.
სისხლის ღეროვანი უჯრედები და მათი კრიტიკული როლი
სისხლის ღეროვანი უჯრედები არიან უმწიფარი უჯრედები, რომლებსაც აქვთ უნიკალური უნარი, გარდაიქმნან ნებისმიერ ტიპად – წითელ უჯრედებად (ჟანგბადის ტრანსპორტირება), თეთრ უჯრედებად (იმუნური სისტემა) და თრომბოციტებად (სისხლის შედედება). ისინი უწყვეტად ავსებენ სისხლის მარაგს. ეს უჯრედები აუცილებელია ორგანიზმის ნორმალური მუშაობისთვის და დაავადებებთან ბრძოლისთვის. ძვლის ტვინის გარეთ მათი არსებობა და ფუნქციონირება უმნიშვნელოვანესად ცვლის ჩვენს შეხედულებას ჰემატოპოეზის (სისხლის წარმოქმნის) შესახებ.
პოტენციური კლინიკური მნიშვნელობა და სამომავლო პერსპექტივები
ამ აღმოჩენას აქვს უზარმაზარი კლინიკური პოტენციალი, კერძოდ:
სისხლის დაავადებების მკურნალობა: ფილტვებში ღეროვანი უჯრედების არსებობა, შესაძლოა, გახდეს ახალი გზა ლეიკემიის, ანემიისა და სხვა ჰემატოლოგიური დარღვევების სამკურნალოდ. არაა გამორიცხული, მომავალში ამ უჯრედების გამოყენება თავად პაციენტის ორგანიზმიდან გახდეს შესაძლებელი, რაც ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის დროს იმუნოლოგიური რეაქციების რისკს (როგორიცაა „ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ“ დაავადება) შეამცირებს.
რეგენერაციული მედიცინა: შესაძლოა, ამ აღმოჩენამ გავლენა იქონიოს რეგენერაციული მედიცინის განვითარებაზეც, კერძოდ, სისხლის ღეროვანი უჯრედების გამოყენებით დაზიანებული ქსოვილების აღდგენაზე.
ფილტვის დაავადებების კვლევა: ეს უჯრედები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ფილტვის დაავადებების განვითარებასა თუ აღდგენაში, რაც ახალ კვლევებს გაუხსნის გზას.
იმუნური სისტემის გაძლიერება: სისხლის უჯრედების მუდმივი განახლება კრიტიკულია იმუნური სისტემისთვის. შესაძლოა, ფილტვების ეს ახალი ფუნქცია გამოიყენონ როგორც იმუნიტეტის გასაძლიერებლად, ისე – მის აღსადგენად.
კვლევის მეთოდოლოგია – როგორ გაკეთდა აღმოჩენა?
მკვლევრებმა გამოიყენეს მოწინავე ვიზუალიზაციისა და გენეტიკური ანალიზის მეთოდები. ისინი დააკვირდნენ თაგვების ფილტვებს და აღმოაჩინეს, რომ ფილტვის კაპილარებში არა მხოლოდ თრომბოციტების ინტენსიური წარმოქმნა მიმდინარეობს, არამედ მათ გამოავლინეს სპეციალური უჯრედები – მეგაკარიოციტებიც, რომლებიც თრომბოციტების წინამორბედები არიან. შემდგომი ექსპერიმენტებით დადასტურდა, რომ ამ მეგაკარიოციტების წინაპირობა სწორედ ფილტვებში აღმოჩენილი ჰემატოპოეზური ღეროვანი უჯრედებია. ასევე გაირკვა, რომ ფილტვებიდან მიღებული HSCs-ს შეუძლია ძვლის ტვინის ფუნქციის აღდგენა თაგვებში, რომლებსაც სისხლის უჯრედების დეფიციტი ჰქონდათ.
დასკვნა და სამომავლო ნაბიჯები
ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვნად ზრდის ჩვენს ცნობიერებას ადამიანის ორგანიზმის ფიზიოლოგიაზე და უზარმაზარ პოტენციალს შეიცავს მედიცინისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ძირითადად თაგვებზე ჩატარდა, უკვე არსებობს პირველი მტკიცებულებები, რომ მსგავსი უჯრედები ადამიანის ფილტვებშიც იდენტიფიცირებულია. სამომავლო კვლევები მიზანმიმართული იქნება ადამიანებში ამ უჯრედების როლის უფრო სიღრმისეულ შესწავლასა და მათ გამოყენებაზე ახალი თერაპიების შესამუშავებლად. ეს ახალ იმედს აჩენს რეგენერაციულ მედიცინასა და სისხლის დაავადებების მკურნალობაში, სადაც ჩვენი ფილტვები ახალ, სასიცოცხლო როლს ასრულებენ.
აღმოჩენის შესახე დეტალურ ინფორმაციას გაეცანით ლინკის დახმარებით:
Forbes. (2025). Scientists Discover Blood Stem Cells In Lungs.
ScienceDaily. (2025). Lungs contribute to blood cell production, study finds.
University of Cambridge. (2025). New discovery changes understanding of blood formation.
