2026 წლის ნობელის პრემია ქიმიის დარგში მეცნიერებს, ფრანგ ანრი კაგანსა და იაპონელ კენსო სოაის მიენიჭათ.
„ეს ჩემს ცხოვრებაში ყველაზე საინტერესო დღეა. ძალიან მიხარია, რომ ამ ჯილდოს პროფესორ ანრი კაგანთან ვიზიარებ“, — განაცხადა კენსო სოაიმ. იაპონელმა მეცნიერმა აღნიშნა, რომ გამარჯვების შესახებ ინფორმაცია მაშინ შეიტყო, როცა საყიდლებზე იმყოფებოდა.
ქიმიის დარგის ნობელის კომიტეტის თავმჯდომარის, ჰაინერ ლინკეს თქმით, წლევანდელი ჯილდო „ფუნდამენტურ ქიმიას“ ეხება. სიცოცხლისთვის აუცილებელი ბევრი მოლეკულა ბუნებაში ორი — მარჯვენა და მარცხენა ხელის მსგავსი — სარკისებრი ფორმით არსებობს. თუმცა, ცოცხალი ორგანიზმები თითქმის ყოველთვის მხოლოდ ერთ ვერსიას იყენებენ. ამ ფენომენს, რომელიც ქიმიკოსებისთვის საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში ამოუხსნელი თავსატეხი იყო, „ჰომოქირალობა“ ეწოდება.
ეს აღმოჩენა ფარმაცევტულ ინდუსტრიაში გარდამტეხი მნიშვნელობისაა, რადგან ბევრი მედიკამენტის მოლეკულა ბუნებაში ორი სარკისებრი (მარჯვენა და მარცხენა) ვერსიით არსებობს — ერთს დაავადების განკურნება შეუძლია, მეორე კი შეიძლება ორგანიზმისთვის ტოქსიკური აღმოჩნდეს. ანრი კაგანისა და კენსო სოაის მიგნებამ ქიმიკოსებს მისცა უნიკალური შესაძლებლობა, მიზანმიმართულად მართონ ქიმიური რეაქციები და შექმნან მოლეკულის მხოლოდ ერთი, ჩვენთვის სასურველი და უსაფრთხო ფორმა, რამაც თანამედროვე წამლების წარმოება ბევრად უფრო უსაფრთხო, ზუსტი და ეფექტური გახადა.
გამარჯვებულები 12 მილიონ შვედურ კრონას (დაახლოებით 1.2 მილიონი აშშ დოლარი) გაიყოფენ. ისინი მედლებს შვედეთის მეფის, კარლ XVI გუსტაფისგან, ტრადიციულად 10 დეკემბერს, ალფრედ ნობელის გარდაცვალების წლისთავზე, სტოკჰოლმში გამართულ ცერემონიაზე მიიღებენ.
წყარო: Reuters
