2025 წელს გლობალური ჯანდაცვის სფეროში ახალი, შემაშფოთებელი ეტაპი დადგა: UNICEF-ის მონაცემებით, სასკოლო ასაკის ბავშვებსა და მოზარდებში სიმსუქნემ პირველად გადააჭარბა წონის დეფიციტს. დღეს, 5-დან 19 წლამდე ყოველი მეათე ბავშვი, ანუ დაახლოებით 188 მილიონი ახალგაზრდა, ჭარბწონიანია. ეს ცვლილება გლობალურ კრიზისზე მიუთითებს, რომელიც ძირითადად ულტრა-დამუშავებული საკვების ფართო ხელმისაწვდომობამ და აქტიურმა მარკეტინგმა გამოიწვია.
UNICEF-ის უახლესი ანგარიში ( Feeding Profit: How Food Environments Are Failing Children) მსოფლიოს 190-ზე მეტი ქვეყნის მონაცემებს აანალიზებს. ის გვაჩვენებს, რომ 2000 წლიდან 5-დან 19 წლამდე ასაკის ბავშვებში წონის დეფიციტის მაჩვენებელი 13%-დან 9.2%-მდე შემცირდა. ამავდროულად, სიმსუქნის მაჩვენებელი 3%-დან 9.4%-მდე გაიზარდა, რითაც წონის დეფიციტს ყველა რეგიონში გადაუსწრო, გარდა სუბსაჰარული აფრიკისა და სამხრეთ აზიისა.
განსაკუთრებით შემაშფოთებელია წყნარი ოკეანის ზოგიერთი კუნძულოვანი ქვეყნის მონაცემები: ნიუეში ბავშვებისა და მოზარდების 38%, კუკის კუნძულებზე 37%, ხოლო ნაურუში 33% ჭარბწონიანია. ამ ქვეყნებში სიმსუქნის მაჩვენებლები 2000 წლიდან გაორმაგდა, რაც ტრადიციული კვებიდან იაფ, მაღალკალორიულ, იმპორტირებულ საკვებზე გადასვლით არის განპირობებული.
ბავშვთა სიმსუქნის მაღალი მაჩვენებლები დაფიქსირდა მაღალშემოსავლიან ქვეყნებშიც: ჩილეში 27%, ხოლო აშშ-სა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში თითოეულში 21%.
ულტრა-დამუშავებული საკვების როლი
UNICEF-ის გაფრთხილებით, ულტრა-დამუშავებული საკვები – პროდუქტები, რომლებიც მდიდარია შაქრით, მარილით, არაჯანსაღი ცხიმებითა და დანამატებით – მთელ მსოფლიოში აყალიბებს ბავშვების კვებით ჩვევებს. ეს პროდუქტები დომინირებს როგორც მაღაზიებში, ისე სკოლებში, ციფრული რეკლამა კი მიზანმიმართულად ზემოქმედებს ახალგაზრდებზე.
UNICEF-ის გლობალურმა გამოკითხვამ დაადგინა, რომ 13-დან 24 წლამდე ახალგაზრდების 75%-ს ბოლო კვირის განმავლობაში უნახავს რეკლამა შაქრიანი სასმელების, წასახემსებლებისა და სწრაფი კვების პროდუქტებზე, ხოლო 60%-მა აღნიშნა, რომ რეკლამამ მათ ამ პროდუქტების ჭამის სურვილი გაუჩინა.
UNICEF-ის თქმით, თუ ამ ტენდენციის შესაჩერებლად საჭირო ზომები დროულად არ იქნება მიღებული, ბავშვთა სიმსუქნე ქვეყნებს მილიარდობით დოლარის ზარალს მოუტანს და ჯანმრთელობის სერიოზულ პრობლემებს გამოიწვევს.
პოზიტიური ნაბიჯები და სამოქმედო გეგმა
საბედნიეროდ, ზოგიერთი მთავრობა თამამ ნაბიჯებს დგამს. მაგალითად, მექსიკამ, სადაც ბავშვთა სიმსუქნის მაღალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, საჯარო სკოლებში აკრძალა ულტრა-დამუშავებული საკვებისა და შაქრიანი სასმელების გაყიდვა.
UNICEF მოუწოდებს ყველა ქვეყანას:
დაარეგულირონ საკვების მარკეტინგი, ეტიკეტირება და გადასახადები ბავშვთა დასაცავად.
სკოლებში აკრძალონ ულტრა-დამუშავებული საკვებისა და სხვა უსარგებლო პროდუქტების გაყიდვა.
წაახალისონ საზოგადოება და ოჯახები, რათა მათ ჯანსაღი საკვები მოითხოვონ.
უზრუნველყონ, რომ კვების მრეწველობის ინტერესებმა ზიანი არ მიაყენოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკას.
გააუმჯობესონ სოციალური პროგრამები, რომლებიც ჯანსაღ საკვებზე ხელმისაწვდომობას გაზრდის.
წყარო: UNICEF
