ტიპი 1 დიაბეტი ქრონიკული დაავადებაა, რომლის დროსაც ორგანიზმი საკმარისი რაოდენობით ინსულინს ვერ გამოიმუშავებს. ამ მდგომარეობის მართვა ყოველდღიურად სიცოცხლისთვის აუცილებელი ინსულინის დოზის ზუსტად შერჩევას და მიღებას მოითხოვს. ეს პროცესი, თავისთავად, სერიოზული გამოწვევებით არის აღსავსე, განსაკუთრებით კი ბავშვებისა და მათი მშობლებისთვის.
მიმდინარე წლის მარტის თვიდან დიაბეტიანი ბავშვების მშობლები კიდევ ერთი სირთულის წინაშე დადგნენ: „ნოვორაპიდის“ (NovoRapid) სწრაფად მოქმედი ინსულინის მიწოდების მნიშვნელოვანი შეფერხების გამო, რამაც პაციენტები, ფაქტობრივად, ნოემბრის თვეში მარაგის გარეშე დატოვა და მშობლების ვნებათაღელვა გამოიწვია.
საბედნიეროდ, 2025 წლის 18 ნოემბერს ჯანდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ „ნოვორაპიდის“ მიწოდება აღდგა.
წინამდებარე სტატიაში მოთხრობილი ამბები ასახავს იმ რთულ გზას, რომელიც დიაბეტიანი ბავშვების მშობლებმა გაიარეს ბოლო პერიოდში მათი შვილებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მედიკამენტის უწყვეტი ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად. მშობლების მონათხრობი ნათლად წარმოაჩენს იმ სისტემურ გამოწვევებს, რაც ჯანდაცვის სექტორში დიაბეტის სახელმწიფო პროგრამასთან მიმართებით არსებობს.
ნოვორაპიდი და აპიდრა: ძირითადი განსხვავებები და გამოწვევები – ბავშვთა ენდოკრინოლოგის მარიამ ონიანის შეფასება
პირველ რიგში, უნდა განვმარტოთ, რომ ნოვორაპიდიც და აპიდრაც არის უმაღლესი ხარისხის ინსულინი. მათ შორის განსხვავება რამდენიმე ასპექტს მოიცავს: მწარმოებელი კომპანიები და, რაც საქართველოში ყველაზე მნიშვნელოვანია, დოზირების შესაძლებლობა, რაც მშობლებისთვის მთავარი გამოწვევაა.
კერძოდ, აპიდრას კალამს, რომელიც საქართველოშია ხელმისაწვდომი, არ გააჩნია 0.5 ერთეულის ბიჯი, რაც ნოვორაპიდის შემთხვევაში სხვაგვარადაა. შესაბამისად, მშობელს ხშირად უწევს ინსულინის კარტრიჯიდან ამოღება და ჩვეულებრივი ნემსით გაკეთება, ან უბრალოდ კვების რეჟიმის კორეგირება.
მოქმედების მხრივ, ორივე სწრაფად მოქმედი ინსულინია, თუმცა აპიდრას ახასიათებს უფრო სწრაფი მოქმედების დაწყება და პიკის სწრაფი განვითარება. ეს ნიშნავს, რომ კონკრეტული საკვების მიღებისას აპიდრამ შესაძლოა სისხლში შაქრის დონე უფრო სწრაფად დაწიოს, ვიდრე ნოვორაპიდმა.
ექიმები ინსულინს კონკრეტული პაციენტისთვის ირჩევენ შემდეგი კრიტერიუმებით: ასაკი და ინსულინის მიმართ მგრძნობელობა. აპიდრა, როგორც წესი, ინიშნება 4 წლის, ხოლო ნოვორაპიდი 2 წლის ასაკიდან. ზოგიერთ შემთხვევაში აპიდრა უკეთესია, რადგან ბავშვის ორგანიზმისთვის უკეთესია, როდესაც ინსულინი სწრაფად იწყებს მოქმედებას, მაგრამ ეს სრულად ინდივიდუალურია.
ზოგადად, საჭიროა, რომ ტიპი 1 დიაბეტი იმართებოდეს მულტიდისციპლინარული გუნდის მიერ, რომელშიც იგულისხმება ბავშვთა ენდოკრინოლოგი, ნუტრიციოლოგი, დიაბეტის ექთანი და აუცილებლად ფსიქოლოგი. პაციენტებს უნდა გააჩნდეთ საშუალება, დიაგნოზის დასმისას გაიარონ კონსულტაცია სპეციალისტთან, გააზიარონ ემოციები და მიიღონ შესაბამისი დახმარება. მულტიდისციპლინარულ მიდგომასთან ერთად, ჯანმრთელი მომავლის შესაქმნელად, აუცილებელია თანამედროვე ტექნოლოგიების დანერგვა.
ნოემბრის თვეში დადგა ასეთი მდგომარეობა: ბავშვები, რომლებიც ნოვორაპიდს იღებდნენ, ფაქტობრივად, მარაგის გარეშე დარჩნენ, რამაც მშობლების ვნებათაღელვა გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ მედიკამენტის მიწოდების შეფერხება, შესაძლოა, ნებისმიერ სახელმწიფოში მოხდეს, საქართველოს მსგავს ქვეყანაში, სადაც დიაბეტი არ იმართება მულტიდისციპლინარული გუნდის მიერ, არ გვყავს დიაბეტის ექთანი და მთელი პასუხისმგებლობა ბავშვთა ენდოკრინოლოგს ეკისრება, მსგავსი ვნებათაღელვა გაცილებით მეტ დარდსა და სტრესს იწვევს.
როგორც ვიცით, სტრესი ძლიერი ფაქტორია, რომელიც დიაბეტზე ზემოქმედებს. დღემდე მშობელთა ვნებათაღელვა იმიტომ არის, რომ ბავშვთა ენდოკრინოლოგისთვის რთულია გაუმკლავდეს პაციენტების არსებულ რაოდენობას.
ჯანდაცვის სამინისტროს მიმართ არსებული მთელი კრიტიკა ეს მიმართულია იქითკენ, რომ არ მოხდა მშობლების სათანადო გაფრთხილება ნოვორაპიდის დეფიციტის შესახებ. გაფრთხილების კვალდაკვალ შესაძლებელი იქნებოდა ბავშვების ნელ-ნელა გადაყვანა ალტერნატიულ ინსულინზე, რათა მშობლებს ეს პროცესი ნერვიულობისა და სტრესის გარეშე გაევლოთ.
ნოვორაპიდის მწარმოებელმა კომპანიამ მიმდინარე წლის მარტიდან დაიწყო იმის დაანონსება, რომ უფრო ძვირად ღირებულ, ახალი თაობის მედიკამენტებზე გადასვლის გამო, ძველი ინსულინების წარმოებაში დროებით შემცირებას ელოდნენ, რაც არ ნიშნავს სრულ დეფიციტს, მაგრამ ნიშნავს რაოდენობის შემცირებას. როგორც ჯანდაცვის სამინისტრომ აღნიშნა, მარტიდან კომპანიასთან ჰქონდათ მთელი რიგი გაუგებრობები და დაფიქსირდა კონტრაქტის მრავალჯერადი დარღვევები.
მშობლების მონათხრობი
თათია შენგელიას ამბავი
“ჩემს შვილს 15 წლის ასაკში უკვე ცამეტი წელია დიაბეტი აქვს, გარდა ამისა, მას აწუხებს ცისტური ფიბროზი და ცელიაკია. სამივე დაავადებასთან ბრძოლის ფონზე, ჩვენთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ინსულინის 0.5 ერთეულის ბიჯით დოზირება. ამდენი წლის გამოცდილების შემდეგ, უკვე შევისწავლე მისი ორგანიზმის „ენა“ და ვიცი, რომ ხშირად სჭირდება ინექცია – ზოგჯერ 0.5, ზოგჯერ 1.5 ერთეული, ამიტომ ნოვორაპიდის 0.5 ბიჯით მიღება ჩვენთვის უმნიშვნელოვანესია.
ინსულინის აღება 9 რიცხვში უნდა მომხდარიყო, მაგრამ ჯანმრთელობის პრობლემების გამო ჰოსპიტალში მოვხვდით და დანიშნულ დროს ვერ მივედით. მეგონა, რომ უზნაძის აფთიაქში გაითვალისწინებდნენ ამ გარემოებას, მაგრამ ცივი უარი მივიღე — მიზეზად ნოვორაპიდის არქონა დაასახელეს. სახელმწიფო ვალდებული იყო, გავეფრთხილებინეთ. ხომ არსებობს აღრიცხვა, ვის როდის ეკუთვნის მედიკამენტი? ბოლო პერიოდში ისედაც თითო ამპულას გვაძლევდნენ, ფაქტობრივად, ბოლო სამი წელია, სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით, წვეთებს გვთვლიან.
ამას ემატება ისიც, რომ 6 თვეში ერთხელ გვართმევენ ერთ კარტრიჯ ინსულინს იმ მიზეზით, რომ თურმე ზედმეტი გვაქვს წაღებული. არავინ ითვალისწინებს, რომ ინექციის თავები ყოველდღიურად უნდა გამოვცვალოთ. ჩემი შვილი დღეში ოთხჯერ იკეთებს ინსულინს და ნაკლებად მტკივნეული რომ იყოს, ინექციის თავების გამოცვლა ყოველ მეორე ან მესამე დღეს გადავიტანე. ჩვენ მაქსიმალურად ვცდილობთ დავზოგოთ წამალი.
ძალიან გაბრაზებული ვარ, როცა მეუბნებიან, რომ გადავიდეთ სხვა, ალტერნატიულ ინსულინზე. კიდევ ერთხელ აღვნიშნავ: ეს ასე მარტივად არ ხდება! არიან ბავშვები, რომლებსაც სხვა დაავადებებიც აქვთ. ინსულინის ჩანაცვლება არ არის სუპი, რომ მაკარონი ბრინჯით ჩაანაცვლო.
ჩემი შვილი 15 წლისაა და სამ წელიწადში სრულწლოვანი გახდება. ზრდასრულობას მიღწეული ბავშვები ასეთ დროს ყველაფრის გარეშე რჩებიან. სახელმწიფო რატომღაც არ ზრუნავს მათზე.
ჩემთვის, როგორც დედისთვის, ძალიან მძიმეა, როცა ჩემს შვილს ასეთი დაავადებები აქვს – ცელიაკია (რის გამოც გლუტენის გარეშე კვებაზე ვართ) და ცისტური ფიბროზი, რომელიც ასევე სახელმწიფო პროგრამის ქვეშაა – და სახელმწიფო ამ საკითხს ასე მსუბუქად უყურებს. ამ ყველაფრის პირისპირ გულხელდაკრეფილი ჯდომა ძალიან ძნელია.
დიდი ხანია, მშობლები ვიბრძვით ჩვენი შვილების უფლებებისთვის, მაგრამ ამ ბრძოლას ბოლო არ უჩანს. ვფიქრობ, იქნებ ადამიანურად მოეგონ გონს და ჩვენი შვილების ტკივილი გულთან ახლოს მიიტანონ. არავინ ვართ დაზღვეულები. მეც ერთ მშვენიერ დღეს, მოწმენდილ ცაზე მეხის გავარდნსავით დამეცა ეს ამბავი. სხვისი გასაჭირის ასე შორიდან ყურება არ არის სწორი საქციელი, როცა შენ ხარ სახელმწიფო და მართავ ამ საკითხს. სახელმწიფომ უფრო მეტი ყურადღება უნდა მიაქციოს ამ ბავშვებს. ჩვენ მხოლოდ წამლით უზრუნველყოფას ვითხოვთ.
ჩვენ, მშობლები, მართლაც რომ ერთმანეთს ვეხმარებით. დაგვაკლდება წამალი, ნემსი, ჩხირი, საჩხვლეტი… ჩვენ ერთი დიდი ოჯახი ვართ და მადლობა მინდა გადავუხადო ამ მშობლებს ამისთვის. არ შეიძლება, ეს ბავშვები ასე დავტოვოთ; მეტი ყურადღება გვმართებს. ეს ჯანმრთელობას ეხება, არა რაღაც სხვა საკითხს. თუ გვინდა, რომ ახალგაზრდები იყვნენ ჯანმრთელები და ჰქონდეთ სრულფასოვანი ცხოვრება, სახელმწიფომ ხელი უნდა შეუწყოს მათ. მართლა არ მოგვიწიოს ქვეყნის დატოვება – ბევრი მშობელია საზღვარგარეთ და ფიქრობს, ნეტავ შეგვეძლოს აქედან დახმარება. ევროპის ქვეყნებში წვეთებს არავინ თვლის, იქ რჩებათ კიდეც და ასეთ საკითხებზე საფიქრალი ნამდვილად არ აქვთ.
სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს მარაგები და არ უნდა ხდებოდეს ისე, რომ მშობელს უმთავრდება მედიკამენტი, სახელმწიფო კი ვერ უზრუნველყოფს მას. ბაზარზეც კი ძნელად იშოვება ეს მედიკამენტები, რადგან კრიზისის დაწყებისთანავე მშობლები აქტიურად ყიდულობენ. ბაზარზე შეიძლება იპოვო კიდეც, მაგრამ შენახვის პირობებზე გარანტიას ვერავინ მოგცემს, ჩემი აზრით.
როცა ჯანდაცვის სამინისტროს მივმართავთ ხოლმე პრობლემებზე, თავიდან დადებით პასუხს ვიღებთ, გვპირდებიან, მაგრამ მერე სულ სხვა ფაქტის წინაშე ვდგებით. საათობით მიმდინარეობს მოლაპარაკება, მაგრამ შედეგი არ არის. მართლა რომ გვარდებოდეს ეს პრობლემები, ამ მდგომარეობაში არ ვიქნებოდით. არავის გვეხალისება ასე “წივილ-კივილი”. ჩვენ, მშობლებს, უფრო მშვიდი ნერვები გვჭირდება, რადგან 24 საათი სადარაჯოზე უნდა ვიყოთ ჩვენს შვილებზე ზრუნვისთვის.
ამიტომ, წამლის დეფიციტი არ უნდა იყოს, მით უმეტეს ბავშვებისთვის. ჩვენ წამალს ვითხოვთ მხოლოდ. ზოგჯერ შაქარი მხოლოდ საკვების გამო არ ეწევა ბავშვს, არამედ ემოციების გამოც შეიძლება მოიმატოს. ახლა რომ გაიგოს ბავშვმა, რომ წამალი არ არის, ინერვიულოს და შაქარი აეწიოს, ნოვორაპიდით უნდა შევძლოთ მისი დარეგულირება.”
ანა დარჩიაშვილის ამბავი
“მოდით, შევთანხმდეთ, რომ ყველა ბავშვი ინდივიდუალურია. ჩემი შვილი, რომელიც თითქმის სრულწლოვანია (15 წლისაა), აპიდრაზეა, იმ ინსულინზე, რომელზეც სახელმწიფო სთავაზობს ბავშვებს გადასვლას. ჩვენს შემთხვევაში, თუ შაქარი 200-ია და კორექციისთვის ერთ ერთეულს დავამატებ, ეს შაქარს 100-მდე ჩამოუყვანს. თუმცა, ეს ზოგადი შემთხვევაა, რადგან ნახშირწყლის მიღების გათვალისწინებით შეიძლება ერთმა ერთეულმა საერთოდ არ იმოქმედოს. მე ვიცი, რითი იკვებება ჩემი შვილი და შესაბამისად ვუკეთებ ინსულინს, მაგრამ არიან მოზარდები, რომლებსაც აპიდრას ერთი ერთეულის დამატებაც კი შაქარს 40-მდე უგდებს. ამიტომაც, ინსულინდამოკიდებული ბავშვებისთვის 0.5 ბიჯიანი ამპულები სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
ჩვენ არ ვეხებით იმას, რომ ეს ცუდი კომპანიაა ან ცუდი წამალი. არანაირად! მე ჩემს შვილს ცუდ წამალზე არ გადავიყვანდი. თუმცა, როცა ბავშვებს დიაბეტი პირველად უდგინდებათ, აბსოლუტურად ყველგან ნოვორაპიდი ინიშნება. იცით, რატომ? იმიტომ, რომ 0.5 ბიჯით შესაძლებელია ზუსტი კორექციის მიწოდება, რაც შეესაბამება მის შაქრის დონეს. სწორედ ამიტომ, ახალი დიაგნოზის მქონე არცერთ ბავშვს აპიდრას პირდაპირ არ უნიშნავენ.
ასევე, მინდა ხაზი გავუსვა: 4 წლამდე ბავშვებში აპიდრა არ ინიშნება. ამას თავად მწარმოებელი კომპანიის ინფორმაციაზე დაყრდნობით გეუბნებით. ეს ინფორმაცია ადვილად მოსაძიებელია. 4 წლამდე ბავშვებში აპიდრა არ გამოიყენება, რადგან საჭიროა მუდმივი კორექცია, რაც ამ ინსულინის შემთხვევაში არ ხერხდება. 4 წლის შემდეგ მისაღებია, მაგრამ არიან ბავშვები, რომელთა ორგანიზმიც აპიდრას საერთოდ არ იღებს. ამიტომ, აუცილებელია არჩევანის საშუალება არსებობდეს.
Novo Nordisk-ის კომპანიამ მაისში ჩაგვაგდო ამ დღეში, შემდეგ ივნისში, ივლისში და აგვისტოში ხელშეკრულება დაარღვია. როდესაც ინსულინის მარაგი არ არსებობდა, მშობლებმა ეს ინფორმაცია უზნაძის აფთიაქიდან კი არ უნდა გავიგოთ, არამედ ჯანდაცვის სექტორის წარმომადგენელმა უნდა გააკეთოს საჯარო განცხადება. უნდა ეთქვათ: „ხალხო, Novo Nordisk-ის კომპანიამ ხელშეკრულებები დაარღვია“. ჩვენ ეს ყველაფერი არ ვიცოდით, გვეგონა, ნოვორაპიდი იქნებოდა. საბოლოოდ, შეგვპირდნენ, რომ 17 ნოემბერს იქნება ხელმისაწვდომი ნოვორაპიდი და გაცემა სავარაუდოდ 20 ნოემბრიდან დაიწყება.
Novo Nordisk-მა ამდენჯერ დაარღვია ნაკისრი ვალდებულება. როგორ შეიძლება, ამდენჯერ დაირღვეს ასეთი მნიშვნელოვანი ვალდებულება? ეს პირდაპირ მიუთითებს ჯანდაცვის სისტემის გაუმართაობასა და არასწორ მენეჯმენტზე.
ჩვენი მთავარი მოთხოვნაა, რომ ინსულინი გაიცემოდეს, მაგრამ არა ისეთი ფორმით, რომ მშობელს სხვადასხვა დღეს იბარებენ – ერთ დღეს ერთი კარტრიჯის მისაცემად, მეორე დღეს მეორის. მშობელს ისედაც ბევრი საზრუნავი აქვს. ამას ემატება ისიც, რომ დეკემბრიდან ჩხირებზეც კი დეფიციტია. შეიძლება ითქვას, რომ მთლიანად სისტემა არის გაუმართავი.
პლუს ამას, 18 წელს ზემოთ ბავშვები განწირულები არიან: ეხსნებათ შშმ სტატუსით გათვალისწინებული პენსიის ნაწილი და სხვა შეღავათები. მაგალითად, ხვალ-ზეგ ჩემი შვილიც 18 წლის ხდება და 18 წელს ზემოთ ახალგაზრდები კიდევ უფრო მძიმე მდგომარეობაში არიან. სამინისტრო დაგვპირდა, რომ შეხვედრა გაიმართება ამ საკითხის გამოსასწორებლად. სახელმწიფო ვალდებულია, იზრუნოს ამ ბავშვებზე. ბოლო წლების განმავლობაში პროგრამაში არაფერი შეცვლილა, ზოგიერთი 18 წლის ბავშვი კი ჯერ კიდევ სკოლის მოსწავლეა, მაგალითად, ჩემი შვილი 18 წლის ასაკშიც სკოლის მოსწავლე იქნება.”
