ბოლო სამეცნიერო კვლევამ შემაშფოთებელი კავშირი გამოავლინა ხშირად გამოყენებულ ნერვული ტკივილის სამკურნალო პრეპარატ გაბაპენტინსა და გონებრივი ფუნქციების დაქვეითების გაზრდილ რისკს შორის. ეს აღმოჩენა, რომელიც განსაკუთრებით აქტუალურია მოზრდილებისთვის, ეჭვქვეშ აყენებს პრეპარატის გრძელვადიან უსაფრთხოებას და მოითხოვს მეტ ყურადღებას პაციენტების მონიტორინგის პროცესში.
კვლევა, რომელიც ჟურნალ Regional Anesthesia & Pain Medicine-ში გამოქვეყნდა, დაფუძნებულია 2004-2014 წლებში 52,000-ზე მეტი ზრდასრული პაციენტის ანონიმურ ჩანაწერებზე. კვლევამ მიუთითა, რომ იმ პირებს, ვისაც ქრონიკული წელის ტკივილის გამო ექვსი ან მეტი გაბაპენტინის რეცეპტი ჰქონდა გამოწერილი, დემენციისა და მსუბუქი კოგნიტური დაქვეითების (MCI) მნიშვნელოვნად მაღალი მაჩვენებლები დაუფიქსირდათ.
კვლევის შედეგები ყურადღებას ამახვილებს დოზა-უკუკავშირის პრინციპზე: რაც უფრო ხშირად ინიშნებოდა გაბაპენტინი, მით უფრო მაღალი იყო კოგნიტური დაქვეითების რისკი. პაციენტებში, რომლებსაც ექვსი ან მეტი რეცეპტი ჰქონდათ, ტკივილის სიმპტომების გამოვლენიდან 10 წლის განმავლობაში, დემენციის რისკი 29%-ით, ხოლო MCI-ის რისკი 85%-ით გაიზარდა. რისკები კიდევ უფრო მკვეთრად იყო გამოხატული იმ პაციენტებში, რომლებსაც 12 ან მეტი რეცეპტი ჰქონდათ, დემენციის რისკი 40%-ით, ხოლო MCI-ის რისკი 65%-ით გაიზარდა, იმ პაციენტებთან შედარებით, რომლებსაც 3-დან 11-მდე რეცეპტი ჰქონდათ.
რისკები სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში
კვლევის ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნა ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით რისკის არათანაბარი განაწილებაა. გაბაპენტინის კოგნიტური გავლენა ყველაზე მკვეთრად გამოხატულია საშუალო ასაკის პაციენტებში. ამ ასაკობრივ ჯგუფში გართულების განვითარების ალბათობა გაორმაგებულია.
კვლევის შედეგები ასაკობრივი ჯგუფების მიხედვით:
საშუალო ასაკის ჯგუფი (35-დან 64 წლამდე) – ამ ჯგუფში გართულების განვითარების ალბათობა ორჯერ მეტი იყო, ვიდრე იმავე ასაკის პაციენტებში, რომლებიც გაბაპენტინს არ იღებდნენ. კერძოდ, 35-49 წლის ასაკის პაციენტებში რისკი კიდევ უფრო დრამატულად გაიზარდა: მათ ჰქონდათ ორჯერ მეტი რისკი დემენციის და სამჯერ მეტი რისკი MCI-ის განვითარებისა.
ახალგაზრდა ზრდასრულები – საინტერესოა, რომ კვლევამ არ გამოავლინა გაზრდილი რისკი დემენციისა თუ MCI-ის განვითარებაზე 18-დან 34 წლამდე ასაკის პაციენტებში. ეს მიუთითებს, რომ კლინიკურად უფრო მკვეთრი ეფექტი ფიქსირდება საშუალო ასაკის (35-64 წლის) პაციენტებში, ვიდრე ძალიან ახალგაზრდებსა ან უმცროსებში.
კვლევის შეზღუდვები და მნიშვნელობა
გაბაპენტინი, რომელსაც დამოკიდებულების დაბალი პოტენციალი აქვს, ხშირად განიხილება, როგორც ოპიოიდების უფრო უსაფრთხო ალტერნატივა. სწორედ ამიტომ, იგი პოპულარული გახდა ქრონიკული, განსაკუთრებით კი, ნეიროპათიური ტკივილის სამკურნალოდ.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს იყო ობსერვაციული ხასიათის კვლევა, შესაბამისად მას არ შეუძლია დაადგინოს პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი გაბაპენტინის გამოყენებასა და კოგნიტურ დაქვეითებას შორის. ამისთვის აუცილებელია მეტი მტკიცებულება და უფრო ზუსტი ანალიზი. ამასთან, კვლევის ერთ-ერთ მთავარ ნაკლად დასახელდა ის ფაქტი, რომ გაანალიზდა მხოლოდ რეცეპტების რაოდენობა (მაგალითად, 3-დან 11-მდე, ან 12 და მეტი) და არა პაციენტის მიერ მიღებული პრეპარატის ზუსტი დღიური დოზა მილიგრამებში. ეს უმნიშვნელოვანესი შეზღუდვა ნიშნავს, რომ ვერ დადგინდა ზუსტი “დოზა-ეფექტის” კავშირი კოგნიტურ დარღვევებთან. იმის გასარკვევად, თუ როგორ მოქმედებს პრეპარატის დოზირება და ხანგრძლივად გამოყენება ტვინის ჯანმრთელობაზე, საჭიროა შემდგომი, დეტალური კვლევები. სხვა ფაქტორებმა, როგორიცაა ძირითადი ტკივილის მდგომარეობა ან დამატებით მედიკამენტები, ასევე, შესაძლოა, ხელი შეუწყოს კოგნიტურ დაქვეითებას.
ექსპერტების აზრი
Science Media Centre-ის განცხადებით, ეს კვლევა ადასტურებს მანამდე არსებულ ვარაუდებს, რომ გაბაპენტინის გამოყენებასთან ერთად, პაციენტებში ნეიროკოგნიტური ეფექტებიც ვლინდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ პრეპარატი პირდაპირ იწვევს დემენციას. უფრო მეტიც, ეს ნიშნავს, რომ საკითხი აუცილებლად საჭიროებს დამატებით კვლევას. ნოტინგემის უნივერსიტეტის კარდიოლოგი, რობერტ ჰენდერსონი ფიქრობს, რომ კვლევა გვაჩვენებს ასოციაციას და არა მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს, რადგან ტკივილს, რისთვისაც გაბაპენტინი გამოიყენება, დამოუკიდებლადაც შეუძლია გავლენა მოახდინოს კოგნიტურ ფუნქციებზე.
ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის პროფესორი, ტორსტენ პასკე თვლის, რომ კვლევის ფარგლებში დადგენილი კორელაცია მნიშვნელოვანია და აუცილებელია, რომ ექიმები მეტად დააკვირდნენ კოგნიტურ პრობლემებს იმ პაციენტებში, ვინც გაბაპენტინს იღებს. ეს დასკვნები მოითხოვს შემდგომ კლინიკურ კვლევებს, რომ საბოლოოდ დადგინდეს, ნამდვილად აქვს თუ არა პრეპარატს პირდაპირი კოგნიტური გავლენა.
წყაროები
Medical Xpress. Nerve pain drug gabapentin linked to increased dementia and cognitive impairment risks.
Neuroscience News. Common pain medication linked to cognitive decline risk.
Raphael, J., & Smith, L. Risk of dementia following gabapentin prescription in chronic low back pain patients: A cohort study. Regional Anesthesia & Pain Medicine.
Science Media Centre. Expert reaction to observational study of gabapentin and risk of dementia and cognitive impairments.
