Fast tracking surgery ანუ ქირურგია სწრაფი რეაბილიტაციით , უფრო ოფიციალურად ცნობილი როგორც ERAS (Enhanced Recovery After Surgery), მულტიმოდალური, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პერიოპერაციული მოვლის სტრატეგიაა. მისი მიზანი ორგანიზმზე ქირურგიული სტრესის შემცირება, გამოჯანმრთელების დაჩქარება, ჰოსპიტალიზაციის ვადის შემოკლება და პაციენტის საერთო გამოსავლის გაუმჯობესებაა. აღნიშნული მიდგომა ტრადიციულ მოსალოდნელ პოსტ ოპერაციულ (საავადმყოფოდან გაწერამდე პერიოდს რამდენჯერმა ამცირებს)
ეს კონცეფცია ჯერ კიდევ 1990-იან წლებში დანიელმა ქირურგმა, პროფესორმა ჰენრიკ კელეტმა დაამკვიდრა, რომელმაც ეჭვქვეშ ისეთი ტრადიციული პერიოპერაციული პრაქტიკა დააყენა, როგორიცაა ხანგრძლივი შიმშილი, დრენაჟების რუტინული გამოყენება, ოპიოიდების გადაჭარბებული ადმინისტრირება და დაგვიანებული მობილიზაცია. კელეტმა დაამტკიცა, რომ ბევრი კონვენციური მიდგომა არ ეფუძნებოდა მტკიცებულებებს და, პირიქით, ხელს უწყობდა გამოჯანმრთელების დაგვიანებასა და გართულებების ზრდას.
მხოლოდ ქირურგიულ ტექნიკაზე ფოკუსირების ნაცვლად, ERAS აერთიანებს მიღწევებს ანესთეზიოლოგიაში, ტკივილის მართვაში, მცირეინვაზიურ ქირურგიაში, მეტაბოლურ მოვლასა და მულტიდისციპლინურ კოორდინაციაში. მთავარი მიზანი ნორმალური ფიზიოლოგიური ფუნქციის სწრაფი აღდგენაა, უსაფრთხოების შენარჩუნებით.
თავდაპირველად კოლორექტალურ ქირურგიაში შემუშავებული ERAS პროტოკოლები ახლა ფართოდ გამოიყენება შემდეგ სფეროებში:
- კოლორექტალური ქირურგია
- უროლოგიური და თირკმლის ქირურგია
- გინეკოლოგიური ქირურგია
- ორთოპედიული ქირურგია
- ვასკულარული (სისხლძარღვთა) ქირურგია
- ტრანსპლანტოლოგია
- კარდიოქირურგია
დღეს ERAS მიდგომა უკვე იმ ფაზაშია გადასული, როდესაც იგი პარადიგმის ცვლილებას იწვევს: პასიური პოსტოპერაციული გამოჯანმრთელებიდან გადასვლას აქტიურ, ფიზიოლოგიაზე ორიენტირებულ რეაბილიტაციაზე, რომელიც ოპერაციამდე ბევრად ადრე იწყება.
სწრაფი რეაბილიტაციის ქირურგიის ძირითადი პრინციპები
ERAS რამდენიმე ფუნდამენტურ სვეტს ეფუძნება:
- ქირურგიული სტრეს-რეაქციის შემცირება.
- ტკივილის კონტროლის ოპტიმიზაცია ოპიოიდების დამზოგველი სტრატეგიებით.
- ადრეული მობილიზაცია.
- ადრეული ენტერალური კვება.
- სტანდარტიზებული, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პერიოპერაციული გზები.
- მულტიდისციპლინური თანამშრომლობა.
ERAS პროტოკოლი სამ ფაზად
1. პრეოპერაციული ფაზა
- პაციენტის განათლება და კონსულტირება: პაციენტი იღებს ინფორმაციას პროცედურის, გამოჯანმრთელების ეტაპების, მობილიზაციის მიზნებისა და გაწერის გეგმის შესახებ.
- თანმხლები დაავადებების ოპტიმიზაცია: გლიკემიის კონტროლი, ანემიის კორექცია, კვების ოპტიმიზაცია და მავნე ჩვევებზე (თამბაქო, ალკოჰოლი) უარის თქმა.
- შიმშილის შემცირება და ნახშირწყლოვანი დატვირთვა: ტრადიციული „შიმშილი შუაღამის შემდეგ“ შეიცვალა ახალი გაიდლაინებით: გამჭვირვალე სითხეები ოპერაციამდე 2 საათით ადრე, ხოლო მყარი საკვები 6 საათით ადრე.
- თრომბოპროფილაქტიკა და ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა.
2. ინტრაოპერაციული ფაზა
- მცირეინვაზიური ტექნიკა: ლაპაროსკოპიული, თორაკოსკოპიული და რობოტული ქირურგია ქსოვილების ტრავმის შესამცირებლად.
- მიზნობრივი ინფუზიური თერაპია (GDFT): ჰიპოვოლემიისა და სითხით გადატვირთვის თავიდან აცილება.
- ნორმოთერმიის შენარჩუნება: აქტიური დათბობის სისტემები კოაგულოპათიისა და ინფექციების რისკის შესამცირებლად.
- მულტიმოდალური ანალგეზია: ოპიოიდების გამოყენების მინიმიზაცია რეგიონული ანესთეზიის (მაგ. ეპიდურალური ან ნერვული ბლოკადები) და არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების ხარჯზე.
- რუტინული მილების და დრენაჟების თავიდან აცილება.
3. პოსტოპერაციული ფაზა
- ადრეული მობილიზაცია: პაციენტი უნდა დაჯდეს ან გაიაროს ოპერაციის დღესვე, რაც ამცირებს ფილტვის გართულებებსა და თრომბოემბოლიის რისკს.
- ადრეული ორალური კვება: კვების დაწყება პირველი 24 საათის განმავლობაში ნაწლავის მოტორიკის მხარდასაჭერად.
- კათეტერებისა და ხაზების ადრეული ამოღება.
- ფუნქციური გაწერის კრიტერიუმები: გაწერა ხდება არა დროის ფიქსირებული ინტერვალებით, არამედ ტკივილის კონტროლის, მობილობისა და ორალური კვების ტოლერანტობის საფუძველზე.
გამოყენება სპეციალიზებულ დარგებში
- უროლოგია და თირკმლის ქირურგია: ERAS-ის დანერგვა ნეფრექტომიისა და ტრანსპლანტაციის დროს ამცირებს პოსტოპერაციულ ტკივილს და ჰოსპიტალიზაციის ხანგრძლივობას. განსაკუთრებით ეფექტურია Quadratus Lumborum-ის ბლოკი. უახლესი მონაცემებით აღნიშნული მეთოდი გერმანიაში ვურცბურგის საუნივერსტეტო კლინიკაში გამოიყენეს, შედეგად 72 წლის პაციენტი სახლში ორჯერ უფრო სწრაფად გაეწერა ვიდრე ეს ჩვეულებრივ ხდებოდა.
- კარდიოქირურგია: ფოკუსირებულია ადრეულ ექსტუბაციაზე (ოპერაციიდან 6 საათში), ინტენსიური თერაპიის დროის შემოკლებასა და ჰემოდინამიკურ ოპტიმიზაციაზე. მომავალი კარდიოქირურგისთვის ERAS-ის პრინციპები თანამედროვე პერიოპერაციული მოვლის საფუძველია. მიუხედავად იმის რომ აღნიშნული მიდგომა ქართული კარდიოქირურგის დარგში დიდი ხანია აქტიურად გამოიყენება უნდა აღნიშნოს რომ ცალკეულ კლინიკებში ის კიდევ უფრო დახვეწილია, რაც პოსტ ოპერაციულად პარასტერნალური ნერვის T2-T6 ტოტების ბლოკირებაში გამოიხატება. ეს პაციენტებში საგრძნობლად ამცირებს პოსტ-ოპ ტკივილების ინტენსივობას.
კლინიკური სარგებელი და გამოწვევები
ERAS ამცირებს გართულებებს, ინფექციებს, ხარჯებს და აუმჯობესებს პაციენტის კმაყოფილებას სიკვდილიანობის რისკის გაზრდის გარეშე. თუმცა, მისი სრული დანერგვა, რათა მიდგომის პოტენციური სარგებლის მაქსიმუმი მივიღოთ ინსტიტუციურ მზაობას, პერსონალის განათლებას და უწყვეტ აუდიტს საჭიროებს. აღნიშნულ საკითხებში ქართული სექტორი სამწუხაროდ სხვა მრავალ ევროპულ ქვეყანას მრავალი წლით ჩამორჩება.
მომავალში ERAS ხელოვნული ინტელექტთან ინტეგრირებულ პერსონალიზირებულ პროტოკოლად შეგვიძლია მოვიაზროთ. რაც მსოფლიო მათ შორის ქართული ჯანდაცვის სექტორის ეფექტურობას მაქსიმალურად გაზრდის.
წყარო:https://chirurgie-umm.de
