წლების განმავლობაში ლითიუმს, ძირითადად, ბიპოლარული აშლილობის სამკურნალოდ იყენებდნენ, როგორც ხასიათის სტაბილიზატორს. თუმცა, ჰარვარდისა და რაშის უნივერსიტეტის ახალმა კვლევამ, ტვინის ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში მისი უმნიშვნელოვანესი როლი გამოავლინა.
აღმოჩნდა, რომ ამ ელემენტის მცირე რაოდენობა, რომელსაც აქამდე ყურადღებას არ აქცევდნენ, გადამწყვეტია ტვინის დაბერებისა და ალცჰაიმერის დაავადებისგან (AD) დასაცავად.
კვლევის დეტალები:
მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ადამიანის ტვინში ბუნებრივად არის ლითიუმის მცირე რაოდენობა, რომლის შენარჩუნება გადამწყვეტია ტვინის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის. ალცჰაიმერით ან მსუბუქი კოგნიტური დარღვევებით დაავადებულ ადამიანებში კი, ლითიუმის დონე მნიშვნელოვნად იკლებს, განსაკუთრებით დაავადების შედეგად დაზიანებულ უბნებში.
მეცნიერებმა კვლევა ჩაატარეს თაგვებზე, მათ შორის ისეთებზე, რომლებსაც გენეტიკურად ჰქონდათ მიდრეკილება ალცჰაიმერის განვითარებისკენ. აღმოჩნდა, რომ ლითიუმით ღარიბი დიეტა იწვევდა ტვინში ანთებას, ტოქსიკური ცილების დაგროვებას (ე.წ. ბეტა ამილოიდური ფოლაქები და ტაუს ჩახლართული გროვები) და, საბოლოოდ, მეხსიერების დაკარგვას. ამის საპირისპიროდ, თაგვებს, რომლებსაც ლითიუმის ნორმალური დონე ჰქონდათ, ტვინის დეგენერაცია არ განუვითარდათ.
მოლეკულურ დონეზე, ბეტა ამილოიდური ფოლაქები ლითიუმს “იჭერს” და აკავებს, რაც ამცირებს მის დონეს მიკროგლიის უჯრედების გარშემო. მიკროგლია ტვინის იმუნური უჯრედია, რომელიც ტვინს მავნე ნივთიერებებისგან “ასუფთავებს”. საკმარისი ლითიუმის გარეშე, მიკროგლია ვეღარ ასრულებს თავის ფუნქციას ეფექტურად, რის გამოც ფოლაქები გროვდება და ტვინი ზიანდება. ეს კი ქმნის მანკიერ წრეს, რომელიც თავის მხრივ აჩქარებს დაავადების პროგრესს.
გარდა ამისა, ლითიუმის დამცავი ეფექტი დაკავშირებულია GSK3β ფერმენტის დათრგუნვასთან. ეს ფერმენტი ალცჰაიმერის დროს ზედმეტად აქტიურია და ხელს უწყობს მავნე ფოლაქებისა და ჩახლართული გროვების წარმოქმნას.
კვლევამ ერთი პერსპექტიული თერაპიული ნაერთიც გამოავლინა – ლითიუმის ოროტატი. ის ტვინში არსებულ ფოლაქებს არ ეკვრის. ამ ნივთიერებით მკურნალობის შედეგად, თაგვებში ალცჰაიმერის სიმპტომების შემცირებასთან ერთად, აღდგა სწავლისა და მეხსიერების უნარი.
სამომავლო პერსპექტივა:
კვლევითი ჯგუფი მოითხოვს კლინიკური ცდების დაწყებას, რათა შემოწმდეს ლითიუმის ისეთი ნაერთები, რომლებიც ადამიანის ტვინში ამ ელემენტის ნორმალურ დონეს შეინარჩუნებენ ან აღადგენენ. სამომავლოდ უკვე შეისწავლიან, თუ როგორ მოქმედებს გენეტიკური, კვებითი და გარემო ფაქტორები ტვინში ლითიუმის დონეზე.
უფრო ფართო გაგებით, ეს კვლევა გვიჩვენებს, რომ ერთი შეხედვით უმნიშვნელო ელემენტიც კი, როგორიც ლითიუმია (რომელსაც ადრე მხოლოდ ფსიქიატრიაში იყენებდნენ), შესაძლოა რთული ნეიროდეგენერაციული დაავადებების არსის გაგებისა და მკურნალობის მნიშვნელოვანი გასაღები იყოს.
წყარო: nature
