კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ბერკლი) მკვლევარმა იანის ჰესემ და მისმა კოლეგებმა თავის ტვინში სწრაფი, ფარული ელექტრული ციკლი აღმოაჩინეს, რომელიც ცნობიერების წარმოშობის შესახებ არსებულ ფუნდამენტურ თეორიებს ცვლის.
ნეირომეცნიერებაში ათწლეულების განმავლობაში ცდილობენ გაარკვიონ, კონკრეტულად როგორ წარმოქმნის თავის ტვინი ცნობიერებას. სპეციალისტები ორ ბანაკად იყოფიან: ნაწილი მიიჩნევს, რომ ცნობიერების მექანიზმებს ტვინის წინა, შუბლის (ფრონტალური) წილი მართავს. მეორე ნაწილი კი „ინტეგრირებული ინფორმაციის თეორიასა“ და „განმეორებითი დამუშავების“ მოდელებს ეყრდნობა და მთავარ როლს ტვინის უკანა (პოსტერიორულ) უბნებს ანიჭებს. პლატფორმა bioRxiv-ზე გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით კი, ორივე მხარე ცდება, რადგან მხოლოდ სივრცეზე ფოკუსირდებიან და გადამწყვეტ ფაქტორს, დროს, ივიწყებენ.
იმის გასარკვევად, თუ რას აკეთებს ტვინი უშუალოდ ცნობიერი აღქმის მომენტში, მეცნიერებმა ხილული და ქვეცნობიერი ინფორმაცია ერთმანეთისგან გამიჯნეს. მათ „ბინოკულარული ნათებით დათრგუნვის“ მეთოდი გამოიყენეს: როდესაც ერთ თვალს ახალ, მკვეთრ გამოსახულებას უჩვენებენ, მეორე თვალისთვის ნაჩვენები საწყისი სურათი ცნობიერი აღქმიდან ქრება (თუმცა მას ტვინი მაინც აღიქვამს). მკვლევრებმა ტექნიკა თავდაპირველად 14 ზრდასრულ ადამიანზე გამოსცადეს და მისი ეფექტიანობის დადასტურების შემდეგ, ექსპერიმენტები მაკაკებზე განაგრძეს.
პირველ ეტაპზე მეცნიერებმა ორ მაკაკას ეკრანის ცენტრში, პატარა წერტილზე მზერის უწყვეტად დაფიქსირება ასწავლეს, მოტივაციისთვის კი ხილის წვენით დააჯილდოვეს. ამის შემდეგ ცხოველებს ეკრანზე სახეებისა და სხვადასხვა ობიექტის სურათები ანახეს. მთავარი ექსპერიმენტის დროს ერთ თვალს მოულოდნელად ახალი სურათი უჩვენეს, რამაც აღქმაში დომინირება მოიპოვა და ძველი გამოსახულება ცნობიერებიდან განდევნა. ამ პროცესში სპეციალური ნეირონული ზონდებით ასობით ცალკეული ნეირონის აქტივობა ერთდროულად ჩაიწერეს.
მიღებულმა მონაცემებმა მოულოდნელი კანონზომიერება გამოავლინა: ტვინის უჯრედები წამში დაახლოებით 15-ჯერ (15 ჰერცის სიხშირით) ცვლიდნენ აქტივობას ხილულ და ცნობიერებიდან გამქრალ სურათებზე. მეცნიერებმა იმპულსების ეს სწრაფი მონაცვლეობა არა რომელიმე იზოლირებულ ზონაში, არამედ ტვინის როგორც წინა, ისე უკანა უბნებში ერთდროულად დააფიქსირეს.
ავტორები განმარტავენ, რომ თავის ტვინის ქერქის ნეირონები ცნობიერ და დათრგუნულ (ქვეცნობიერ) ინფორმაციას სწორედ დროის მიხედვით მიჯნავენ. შესაბამისად, ცნობიერი მხედველობისთვის ნეირონების გააქტიურების ზუსტი მომენტი ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც მათი ანატომიური მდებარეობა. ეს აღმოჩენა ცხადყოფს, რომ ცნობიერების ნეირონული საფუძვლების ძიება მხოლოდ ტვინის კონკრეტული უბნების საშუალო აქტივობაზე დაკვირვებით შედეგს ვერ გამოიღებს.
წყარო: biorxiv
