უპრეცედენტო კლინიკური კვლევის ფარგლებში, მსოფლიოში პირველ პაციენტს ჩაუტარდა უჯრედული რეპროგრამირების თერაპია, რომლის მიზანი თვალის დაზიანებული უჯრედების გაახალგაზრდავებაა. ინოვაციური გენური ინჟინერია სამი კონკრეტული გენის გააქტიურებას გულისხმობს. ეს მიდგომა დაბერებულ ზრდასრულ უჯრედებს საშუალებას აძლევს, დაუბრუნდნენ წარსულს და ისე იფუნქციონირონ, თითქოს ახალგაზრდები იყვნენ, თუმცა ისე, რომ არ დაკარგონ თავიანთი სპეციფიკური იდენტობა. მართალია, რეპროგრამირებას დაბერებული ორგანოების აღდგენა შეუძლია, თუმცა ეს კვლევა კონკრეტულად გლაუკომის მკურნალობაზეა ფოკუსირებული.
ბოსტონურმა კომპანიამ Life Biosciences-მა, რომელიც კვლევის სპონსორია, უკვე ოფიციალურად განაცხადა პირველი მონაწილის მკურნალობის დაწყების შესახებ. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ გენების მიერ კოდირებული ცილები უზრუნველყოფენ მხედველობის ნერვის ნეირონების რეგენერაციას, რაც ბუნებრივ პირობებში შეუძლებელია. ჯერ კიდევ 2020 წელს, ჰარვარდის სამედიცინო სკოლის გენეტიკოსმა დევიდ სინკლერმა და მისმა კოლეგებმა დაამტკიცეს, რომ ამ მეთოდით მღრღნელებში მხედველობის აღდგენა შესაძლებელია. მას შემდეგ კომპანიამ მიდგომა მაიმუნებზეც გამოსცადა და სერიოზული გვერდითი მოვლენები არ დაუფიქსირებია, რის შემდეგაც ნებართვა ადამიანებზე კლინიკურ კვლევაზეც მიიღო, რომელშიც 12-მდე გლაუკომისა და მხედველობის ნერვის მწვავე იშემიური ნეიროპათიის (NAION) მქონე პაციენტის ჩართვა იგეგმება.
მიუხედავად ოპტიმიზმისა, სამეცნიერო წრეებში უსაფრთხოების რისკებზე დიდი დებატები მიმდინარეობს. მთავარი საფრთხე უკავშირდება შიშს, რომ უჯრედების რეპროგრამირებამ შესაძლოა ისინი სიმსივნურ მდგომარეობამდე მიიყვანოს. ლონგევითი-მედიცინის კომპანია Optispan-ის თანადამფუძნებელი, მეტ კებერლაინი აღნიშნავს, რომ ტექნოლოგია ადრეულ ეტაპზეა და კატასტროფული გვერდითი ეფექტების რისკი მაღალია. სწორედ ამიტომ, სატესტო ორგანოდ თვალი შეირჩა, რადგან აქ სიცოცხლისთვის საშიში გართულებების განვითარების შანსი ბევრად დაბალია, ვიდრე შინაგან ორგანოებში. უსაფრთხოების მიზნით, მკვლევრებმა სპეციალური დამცავი მექანიზმიც შექმნეს: გენები მხოლოდ მაშინ აქტიურდებიან, როდესაც პაციენტი ანტიბიოტიკ დოქსიციკლინს იღებს, ხოლო მედიკამენტის შეწყვეტისთანავე პროცესი ჩერდება, რაც მეცნიერებს სრულ კონტროლს აძლევს.
ამ ეტაპზე თერაპიის ავტორები მთელი სხეულის გაახალგაზრდავებაზე არ საუბრობენ და დაავადებებთან ბრძოლას ეტაპობრივად გეგმავენ. Life Biosciences-ის მთავარი სამეცნიერო ხელმძღვანელი, შერონ როზენცვაიგ-ლიფსონი განმარტავს, რომ ისინი ნაბიჯ-ნაბიჯ მიყვებიან პროცესს და პარალელურად რეპროგრამირების მეთოდებს ღვიძლის დაავადებების მქონე ცხოველებზეც ცდიან. მეცნიერები მიესალმებიან ნერვული დაზიანებების მკურნალობის ამ ახალ სტრატეგიას, თუმცა ნაწილი შიშობს, რომ მედიაში ატეხილმა დიდმა აჟიოტაჟმა, კვლევის შესაძლო წარუმატებლობის შემთხვევაში, შესაძლოა სამომავლოდ მთელ სამეცნიერო მიმართულებას მიაყენოს დარტყმა.
წყარო: Nature
