ორი მამაკაცი და ერთი ქალი იმ პაციენტთა სპეციფიკურ ჯგუფს მიეკუთვნებიან, რომელთა იმუნური სისტემაც „ზემგრძნობიარეა“. მათი ორგანიზმი ანტისხეულების რეკორდულად მაღალი დონის გამო დონორის ორგანოებს მომენტალურად უარყოფს. ასეთი ადამიანები, როგორც წესი, ტრანსპლანტაციის მოლოდინის სიაშივე იღუპებიან. თუმცა, ინოვაციური უჯრედული თერაპიიდან ერთ წელზე მეტი ხნის შემდეგ, სამივე მათგანი ახალი თირკმლით, სტაბილურად და ყოველგვარი მნიშვნელოვანი გვერდითი მოვლენების გარეშე ცხოვრობს. მათი წარმატების ისტორიები ავტორიტეტულ სამედიცინო ჟურნალ The New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნდა.
დიალიზის მძიმე რეალობა და იმუნოლოგიური ბარიერი
აშშ-ში თირკმლის გადანერგვის მოლოდინში მყოფი პაციენტების 5-10%-ს სწორედ ასეთი, ჰიპერაქტიური იმუნიტეტი აქვს. მათთვის დიალიზი, რომელიც ფიზიკურად უკიდურესად დამქანცველია, სიცოცხლის შენარჩუნების ერთადერთ გზად რჩება.
ამის ნათელი მაგალითია ბერლინის „შარიტეს“ კლინიკის პაციენტი – 30 წელს გადაცილებული ქალი, რომელსაც პირველად გადანერგილმა თირკმელმა ათი წლის შემდეგ უმტყუნა. საავადმყოფოში იგი პოტენციურ დონორებთან ერთად 9-ჯერ მივიდა, თუმცა იმუნოლოგიური შეუთავსებლობის გამო ოპერაცია ვერცერთხელ ჩატარდა. წლობით მიმდინარე დიალიზის ფონზე მას უკვე გულის უკმარისობაც განუვითარდა.
CAR-T უჯრედები: როგორ მუშაობს თერაპია?
გამოსავალი CAR-T (ქიმერული ანტიგენური რეცეპტორის მქონე T-ლიმფოციტების) უჯრედული თერაპია აღმოჩნდა, რომელიც აქამდე ძირითადად სისხლის კიბოს სამკურნალოდ გამოიყენებოდა.
მექანიზმი შემდეგნაირია: ექიმები პაციენტის სისხლიდან იღებენ იმუნურ T-უჯრედებს და ლაბორატორიულ პირობებში მათ გენეტიკურად ცვლიან. ამის შემდეგ უჯრედებს უკან, პაციენტის ორგანიზმში აბრუნებენ. „გადაპროგრამებული“ უჯრედები მიზანმიმართულად პოულობენ და ანადგურებენ მხოლოდ იმ ქსოვილებს, რომლებიც ტრანსპლანტაციისთვის ხელშემშლელ, პრობლემურ ანტისხეულებს (კერძოდ, CD19 და BCMA პროტეინებს) გამოიმუშავებენ.
სიცოცხლის ახალი ეტაპი
ამ ინჟინერირებული უჯრედების ერთჯერადი დოზის მიღებიდან სულ რაღაც რამდენიმე თვეში, პაციენტების სისხლში ანტისხეულების დონე იმდენად დაეცა, რომ ოპერაცია უსაფრთხო გახდა. გერმანელ ქალსაც და აშშ-ში მყოფ ორ მამაკაცსაც, რომლებიც დონორს 3 და 7 წელი ელოდნენ, თირკმელი წარმატებით გადაენერგათ. დღეს გერმანელი პაციენტი სრულფასოვანი ცხოვრებით ცხოვრობს და ბავშვების აკრობატიკის მწვრთნელად მუშაობს.
მომავლის პერსპექტივა
პირველი წარმატების შემდეგ, ამერიკელმა მკვლევრებმა იგივე მეთოდით კიდევ ოთხი პაციენტი განკურნეს. მათ შორის იყო ადამიანი, რომელიც დონორს წარმოუდგენლად დიდხანს, 20 წელი ელოდა. სპეციალისტების შეფასებით, თუ შემდგომი მასშტაბური კლინიკური კვლევებიც ასეთივე შედეგიანობით წარიმართება, CAR-T თერაპია მომდევნო 5 წელიწადში ოფიციალურ სამედიცინო სტანდარტად იქცევა და ტრანსპლანტაციის მომლოდინე ათასობით პაციენტს გადაარჩენს.
წყარო: Nature
