ბოლონიის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა გამოავლინეს მიზეზი, თუ რატომ ხდებიან გარკვეული ადამიანები გარემო პირობების, ხმებისა და ვიზუალური ნიშნების, გავლენის ქვეშ გადაწყვეტილების მიღებისას. კვლევა, რომელიც ჟურნალ JNeurosci-ში გამოქვეყნდა, ხსნის კავშირს გარემო სტიმულებსა და მავნე ჩვევებს, როგორიცაა ადიქცია, კომპულსიური აშლილობები და შფოთვა.
ჩვენი ტვინი მუდმივად ეძებს კანონზომიერებებს გარემოში. როდესაც ვხედავთ კონკრეტულ ვიზუალურ ნიშანს ან გვესმის გარკვეული ხმა, რომელიც წარსულში სასიამოვნო ან უსიამოვნო შედეგს უკავშირდებოდა, ტვინი ავტომატურად აკეთებს პროგნოზს. ეს არის ევოლუციური მექანიზმი, რომელიც გვეხმარება სწრაფი გადაწყვეტილების მიღებაში. მაგალითად, ნაცნობი რესტორნის ლოგოს დანახვაზე შიმშილის გრძნობა გვიჩნდება, რადგან ეს ვიზუალური ნიშანი გემრიელ საკვებთან ასოცირდება.
თუმცა, პრობლემა ჩნდება მაშინ, როდესაც ეს “შაბლონები” ჩვენი ქცევის ერთადერთ გზამკვლევად იქცევა. კვლევამ აჩვენა, რომ ზოგიერთი ადამიანისთვის ეს კავშირები იმდენად მყარია, რომ ისინი კარგავენ სიტუაციის ობიექტურად შეფასების უნარს. ისინი გადაწყვეტილებას იღებენ არა არსებული რეალობის, არამედ იმ “შაბლონების” საფუძველზე, რომლებიც მათ გარშემოა, მაშინაც კი, როცა ამ შაბლონებს ისინი შეცდომაში შეჰყავთ.
კვლევის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიგნება ეხება რწმენების განახლების უნარს. ჯანმრთელი ფსიქიკა მოქნილია: თუ ადრე სასიამოვნო სტიმული (მაგალითად, გარკვეული ხმა) ახლა რისკის ან წაგების მომასწავებელია, ჩვენ ვსწავლობთ ამ ახალ რეალობას და ვცვლით ქცევას. თუმცა, იმ ადამიანებში, რომლებსაც მაღალი მგრძნობელობა აქვთ გარემო ნიშნების მიმართ, ეს “განახლების” პროცესი შეფერხებულია.
მათი ტვინი აგრძელებს ძველი ასოციაციების გამოყენებას იმის მიუხედავად, რომ გარემო შეიცვალა. ეს ჰგავს კომპიუტერულ პროგრამას, რომელიც ძველი მონაცემებით მუშაობს და ვერ აღიქვამს ახალ ფაილებს. შედეგად, ადამიანი აგრძელებს წამგებიან და მავნე ქმედებებს, რადგან მას უბრალოდ “უჭირს” იმის დაჯერება, რომ ძველი ნიშანი ახლა საფრთხეს მოასწავებს. ეს “ნეირონული სიხისტე” არის სწორედ ის, რაც განსაზღვრავს ადამიანის ადიქციას ან შფოთვას.
მკვლევრების თქმით, ეს მიგნებები პირდაპირ კავშირშია იმ მავნე ქცევებთან, რომლებიც ახასიათებს კომპულსიურ აშლილობებსა და დამოკიდებულებებს. მაგალითად, აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებული ადამიანისთვის კაზინოს განათება და ხმები არის ის მძლავრი მინიშნება, რომელიც გადაწონის ნებისმიერ ლოგიკურ არგუმენტს ფინანსური რისკის შესახებ. მათთვის გარემო სტიმული იმდენად დომინანტურია, რომ რისკის რეალური შეფასება მეორეხარისხოვანი ხდება.
ანალოგიური მექანიზმი მუშაობს შფოთვითი აშლილობების დროსაც, როდესაც ადამიანი ვერ ახერხებს “გადაეჩვიოს” შიშს გარკვეული გარემო პირობების მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი რეალურად საფრთხეს აღარ წარმოადგენენ. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ამ პროცესის უკეთ შესწავლით, შესაძლებელი გახდება ახალი თერაპიული მიდგომების შემუშავება, რომლებიც დაეხმარება პაციენტებს ამ მავნე ასოციაციური კავშირების გაწყვეტაში.
წყარო: The Journal of Neuroscience
