ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ადამიანის პრეფრონტალური ქერქი მაიმუნისაზე ბევრად ნელა ვითარდება, რაც, შესაძლოა, ჩვენი განსაკუთრებული შემეცნებითი შესაძლებლობების საიდუმლო იყოს.
ადამიანის ტვინი ბუნების ერთ-ერთი ყველაზე რთული ფენომენია, რომელიც უზრუნველყოფს ისეთ უნარებს, რაც სხვა არცერთ ცხოველურ სახეობაში არ გვხვდება. ჟურნალ Nature Neuroscience-ში გამოქვეყნებული უახლესი კვლევის ფარგლებში, პეკინის პედაგოგიური უნივერსიტეტისა და ჩანგპინგის ლაბორატორიის მეცნიერებმა გადადგეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იმის გასაგებად, თუ რა ხდის ადამიანის ტვინს უნიკალურს.
მკვლევარებმა შეადარეს ადამიანისა და მაკაკას ტვინის განვითარების პროცესები დაბადების შემდგომ პერიოდში. გენეტიკური და მოლეკულური ანალიზის შედეგად დადგინდა, რომ ადამიანის პრეფრონტალური ქერქი (PFC), ტვინის ის ნაწილი, რომელიც პასუხისმგებელია აბსტრაქტულ აზროვნებაზე, გადაწყვეტილების მიღებასა და სოციალურ ქცევაზე, ბევრად უფრო ნელა აღწევს სიმწიფეს, ვიდრე მაიმუნის.
ეს „შენელებული“ პროცესი ადამიანის ტვინს საშუალებას აძლევს, უფრო დიდხანს დარჩეს პლასტიკური, რაც ხელს უწყობს სწავლასა და რთული კოგნიტური ფუნქციების ჩამოყალიბებას.
მეცნიერებმა გამოიყენეს უახლესი ტექნოლოგია, რომელსაც სივრცითი ტრანსკრიპტომიკა ეწოდება. მათ შეისწავლეს:
- გენების ექსპრესია ცალკეული უჯრედების დონეზე.
- ქრომატინის ხელმისაწვდომობა (ანუ რამდენად „ღიაა“ დნმ-ის გარკვეული ნაწილები უჯრედებში).
- ნეირონებისა და გლიური უჯრედების თანაგანვითარების დინამიკა.
კვლევამ აჩვენა, რომ ადამიანებში ე.წ. „გლიური წინაპარი უჯრედები“ (glial progenitors) გაცილებით აქტიურად მრავლდებიან, რაც კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი განმასხვავებელი ნიშანია მაკაკას ტვინთან შედარებით.
ამ აღმოჩენას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს მედიცინისთვის. განისაზღვრა ზუსტად რომელი უჯრედები და გენეტიკური პროცესებია პასუხისმგებელი ტვინის განვითარებაზე, რაც გვეხმარება გავიგოთ, რატომ ჩნდება ფსიქიკური და ნეიროლოგიური დარღვევები.
კვლევის მიხედვით, ადამიანის ტვინში არსებობს სპეციალური „პროგრამები“, რომლებიც ტვინის მომწიფების პროცესს ახანგრძლივებს. სწორედ ეს დროში გაწელილი განვითარება განსაზღვრავს ჩვენს მაღალ გონებრივ შესაძლებლობებს. ამ პროცესებზე დაკვირვებით შესაძლებელი ხდება ისეთი დაავადებების წარმოშობის მიზეზების დადგენა, როგორიცაა, მაგალითად, ეპილეფსია და სხვადასხვა ნეიროდეგენერაციული დარღვევები. ეს ცოდნა მომავალში ამ დაავადებების უფრო ეფექტური მკურნალობის გზებს გვიხსნის.
ამ ტიპის მონაცემთა ბაზის შექმნა მეცნიერებს საშუალებას მისცემს, მომავალში შეიმუშაონ პრევენციისა და მკურნალობის ახალი სტრატეგიები. ადამიანის ტვინის განვითარების მოლეკულური „რუკა“ დაეხმარება მედიკოსებს ზუსტად განსაზღვრონ, თუ რა ეტაპზე და რომელ უჯრედებში ხდება დარღვევა კონკრეტული დაავადებების დროს.
წყარო: Nature Neuroscience
