შვედეთის უფსალის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფის კვლევა , რომელიც პრესტიჟულ ჟურნალში The New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნდა, მნიშვნელოვნად ცვლის ტიპი 1 შაქრიანი დიაბეტის მკურნალობის სფეროს. მათ დაძლიეს ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა — გადანერგილი უჯრედების გამო პაციენტის იმუნური სისტემის დასუსტების აუცილებლობა.
კვლევის ფარგლებში, პაციენტს გენეტიკურად მოდიფიცირებული, ბეტა-უჯრედების მსგავსი ღეროვანი უჯრედები გადაუნერგეს. ეს უკანასკნელნი აქტიურად აწარმოებდნენ ინსულინს, ისე რომ ორგანიზმის იმუნური სისტემა მათ ვერ აღიქვამდა. ამ ინოვაციური მიდგომის წყალობით, პაციენტს არ დასჭირვებია იმუნოსუპრესიული თერაპია და ორგანიზმს უცხო უჯრედების მიმართ იმუნური რეაქცია არ გამოაუვლენია.
ღეროვანი უჯრედების თერაპია და მისი გამოწვევები
დიაბეტი 1 ტიპის მკურნალობაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართულება ღეროვანი უჯრედების თერაპიაა. მათ შორისაა Zimislecel-ის (VX-880) კვლევა , რომელიც მკურანლობის პირველი და მეორე ფაზის კლინიკურ ცდას აღწერს. ამ მეთოდის მიზანია დიაბეტი 1 ტიპის მქონე პაციენტებისთვის ინსულინის წარმომქმნელი უჯრედების გადანერგვა. მიუხედავად იმისა, რომ თერაპიამ უსაფრთხო და ეფექტური მოქმედება აჩვენა, ის მაინც მოითხოვს იმუნოსუპრესიული თერაპიის დანიშვნას. ეს აუცილებელია, რადგანაც პაციენტის იმუნური სისტემა უცხო უჯრედებს პოტენციურ საფრთხედ განიხილავს და ანადგურებს მათ. შესაბამისად, ამ მეთოდის მთავარი შეზღუდვა სწორედ იმუნიტეტის დასუსტებასთან დაკავშირებული რისკები და გვერდითი ეფექტებია.
გარღვევა: იმნოსუპრესიის თავიდან აცილება გენური ინჯინერიით
სწორედ ამ შეზღუდვის დასაძლევად, ამავე ჟურნალში გამოქვეყნებულმა მეორე მოხსენებამ, რევოლუციური სიახლე გვამცნო. მკვლევარებმა გამოიყენეს CRISPR გენური ინჟინერიის ტექნოლოგია, რათა შეექმნათ გენეტიკურად მოდიფიცირებული უჯრედები. ამ ტექნოლოგიის მეშვეობით უჯრედები ისე შეცვალეს, რომ იმუნური სისტემა მათ უკვე ვეღარ აღიქვამს.
კვლევის ავტორებმა მოდიფიცირებული ღეროვანი უჯრედები ტიპი 1 დიაბეტის მქონე პაციენტს გადაუნერგეს. ეს არის მთავარი განსხვავება და რევოლუციური მიღწევა, რადგანაც პაციენტს არ დასჭირვებია არანაირი იმუნოსუპრესიული პრეპარატი. გადანერგვიდან 12 კვირის შემდეგ, ორგანიზმმა უცხო უჯრედების მიმართ იმუნური რეაქცია არ გამოავლინა. ამასთან, პაციენტის C-პეპტიდის მაჩვენებლებმა სტაბილური და გლუკოზაზე რეაგირებადი ინსულინის სეკრეცია აჩვენა, რაც პირდაპირი დასტურია იმისა, რომ გადანერგილმა უჯრედებმა დაიწყეს ფუნქციონირება და ინსულინის ეფექტური წარმოება.
დასკვნა და სამომავლო პერსპექტივები
ეს ორი კვლევა ასახავს დიაბეტი 1 ტიპის მკურნალობაში თანმიმდევრულ პროგრესს. თუკი პირველი კვლევა ღეროვანი უჯრედების თერაპიის პოტენციალს ადასტურებდა, მეორე კვლევამ ეს პოტენციალი სრულიად ახალ საფეხურზე აიყვანა. CRISPR ტექნოლოგიის გამოყენებით იმუნოსუპრესიის თავიდან აცილება წარმოადგენს გარღვევას, რომელმაც შესაძლოა საბოლოოდ განკურნოს ტიპი 1 დიაბეტი იმუნუიტეტის დასუსტების გარეშე.
კვლევების შესახებ დეტალურ ინფორმაციას გაეცანით ბმულის მეშვებოთ:
Carlsson, P.-O., Hu, X., Scholz, H., et al. (2025). Survival of Transplanted Allogeneic Beta Cells with No Immunosuppression. The New England Journal of Medicine.
Reichman, T.W., Markmann, J.F., Odorico, J., et al. (2025). Stem Cell-Derived, Fully Differentiated Islets for Type 1 Diabetes. The New England Journal of Medicine.
