არსებობს კლინიკები, რომელიც ვიწრო მიმართულებით სპეციალიზდება, და არსებობს ისეთებიც, რომელიც ამგვარი სპეციალიზაციის მიღმა დარჩენილ შედეგებს უმკლავდება. სწორედ ამიტომ, ბავშვთა საავადმყოფო სამედიცინო სტატისტიკაზე ბევრად მეტს ყვება – ის მკაფიოდ ასახავს ქვეყანაში პროფესიული რესურსების განაწილებას, კრიტიკული პაციენტების ნაკადების მიმართულებას და იმას, თუ რამდენად შეუძლია სისტემას, ბავშვების მკურნალობა გეოგრაფიულ ან ლოგისტიკურ ბარიერად არ აქციოს.
სწორედ ამიტომ არის მ. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფო საქართველოსთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის – იგი იმ მცირე ადგილთაგანია, სადაც ქვეყანაში ყველაზე რთული პედიატრიული შემთხვევებისთვის სრულფასოვანი კლინიკური პასუხი იძებნება.
დღეს იაშვილის კლინიკა წარმოადგენს ქვეყანაში ერთადერთ პედიატრიულ მრავალპროფილურ, რეფერალური ტიპის ჰოსპიტალს, რომელიც აერთიანებს ბავშვთა ონკო-ჰემატოლოგიურ სერვისს, ნეიროქირურგიას, ტოქსიკოლოგიას, თორაკალურ და ხერხემლის ქირურგიას. კლინიკა 24-საათიან რეჟიმში ყველაზე მძიმე და კომპლექსურ პედიატრიულ ნაკადებს მართავს. ამასთანავე, ჰოლანდიის პათომორფოლოგიურ ლაბორატორიასთან საერთაშორისო პარტნიორობა, წამყვანი უნივერსიტეტების აკადემიური ბაზების მართვა და პატარებისთვის სტრესისგან თავისუფალი გარემოს შექმნა აყალიბებს სტანდარტს, თუ როგორ უნდა ფუნქციონირებდეს თანამედროვე რეფერალური ცენტრი.
ამ მასშტაბისა და მუდმივი განვითარების ფონზე, სრულიად ლოგიკური გახდა ისეთი სტრატეგიული გადაწყვეტილების მიღება, რომელსაც რთული ინფექციებისა და რეზისტენტული შემთხვევების მკურნალობის პერსპექტივა ფუნდამენტურად უნდა შეეცვალა – შედეგად, გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტსა და მ. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალურ საავადმყოფოს შორის ოფიციალური თანამშრომლობის მემორანდუმი გაფორმდა.
როგორც კლინიკის სამედიცინო დირექტორი, ივანე ჩხაიძე აღნიშნავს, მემორანდუმის მთავარი პრაქტიკული შედეგი ფაგების პედიატრიულ პრაქტიკაში აქტიური დანერგვა იქნება:
ერთ-ერთი მთავარი პრაქტიკული გამოსავალი, რაც შეიძლება დღევანდელი მემორანდუმის ხელმოწერას მოჰყვეს, არის ფაგების აქტიური გამოყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში. ფაგოთერაპია დღეს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პერსპექტიული გზაა იმ მძიმე რისკების ასაცილებლად, რასაც ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობა ჰქვია. ეს გლობალური პრობლემაა, რომელსაც მასშტაბითა და საფრთხით ხშირად ტერორიზმსაც კი ადარებენ – როგორც მიყენებული ზიანისა და ლეტალობის მაღალი მაჩვენებლით, ისე თანამედროვე მედიცინის იმ უუნარობით, ეფექტურად დაუპირისპირდეს მედიკამენტების მიმართ სრულად რეზისტენტულ პათოგენებს.
იაშვილის კლინიკა ზუსტად ის სივრცეა, სადაც ყველაზე რთული კლინიკური შემთხვევები იყრის თავს – სადაც ინფექციასთან საბრძოლველად სტანდარტული ანტიბიოტიკოთერაპია, თუნდაც უახლესი და ყველაზე ძვირადღირებული პრეპარატების გამოყენებით, ხშირად უძლური აღმოჩნდება. თუმცა ეს არ არის მხოლოდ საქართველოს ან ცალკეული კლინიკის ლოკალური გამოწვევა; ეს გლობალური რეალობაა, რომლის გადაჭრაშიც, გვჯერა, რომ ელიავას ინსტიტუტს – მსოფლიოს არაერთი ქვეყნის მიერ აღიარებულ უნიკალურ ბაზას – სერიოზული წვლილის შეტანა შეუძლია.
სწორედ ამ კრიტიკულ ზღვარზე იკვეთება თეორიული მეცნიერებისა და ყოველდღიური კლინიკური პრაქტიკის გადაკვეთის წერტილი. როდესაც სტანდარტული თერაპიული რესურსი იწურება, მედიცინას სჭირდება არა უბრალოდ ალტერნატივა, არამედ პერსონალიზებული, ფუნდამენტური მიდგომა.
როგორც ივანე ჩხაიძე განმარტავს, ინსტიტუტთაშორისი თანამშრომლობა ამ პროცესს სრულიად ახალ პრაქტიკულ განზომილებას სძენს. ფაგოთერაპიის გამოყენება უკვე შესაძლებელი ხდება ინდივიდუალურად – თითოეულ პაციენტსა და ყველაზე მძიმე დიაგნოზზე მორგებით. საუბარია იმ შემთხვევებზე, სადაც მკურნალობა პროტოკოლის სრული დაცვითა და უმკაცრესი სტანდარტებით მიმდინარეობს, თუმცა ბაქტერიული რეზისტენტობის გამო შედეგი მაინც კრიტიკულია.
პედიატრიულ კლინიკაში დაწყებული ეს ლოკალური ინტეგრაცია სცდება ერთი დაწესებულების ფარგლებს. იაშვილის საავადმყოფოს ბაზაზე პრაქტიკული გამოცდილების დაგროვება და ქართული მეცნიერების უნიკალური მიღწევების გლობალურ პროექტებში ინტეგრირება ახალ შესაძლებლობებს ხსნის – განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც ელიავას ინსტიტუტს უკვე აქვს წარმატებული და მჭიდრო თანამშრომლობა ევროპელ, კერძოდ ფრანგ კოლეგებთან.
თუმცა, სამეცნიერო აღიარებისა და საერთაშორისო კოლაბორაციისთვის მხოლოდ პრაქტიკა საკმარისი არ არის – საჭიროა მკაცრი აკადემიური მეთოდოლოგია, კვლევების დოკუმენტირება და მათი მაღალრეიტინგულ სამედიცინო პლატფორმებზე გამოქვეყნება, რათა მსოფლიოს წამყვანმა კლინიცისტებმა უკეთ გაიგონ იმ უნიკალური რესურსის შესახებ, რომელსაც საქართველო ფლობს.
როგორც პროფესორი ჩხაიძე განმარტავს, მიზანი სწორედ ამ გლობალური ხილვადობისა და აკადემიური სტანდარტის დამკვიდრებაა: „მაღალრეიტინგულ სამედიცინო ჟურნალებში პუბლიკაციები სწორედ ის არის, რაც ასე ძალიან გვჭირდება – როგორც ქვეყნისთვის, ისე ფაგოთერაპიის პოპულარიზაციისთვის. დღეს მსოფლიოში სულ რამდენიმე ქვეყანაა, რომელსაც ექიმებისთვის ფაგების შეთავაზება შეუძლია და ერთ-ერთი სწორედ ელიავას ინსტიტუტია.”
ამ პროცესში ასევე განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ახალი თაობის კლინიცისტებისა და მკვლევრების აღზრდას, რადგან საგანმანათლებლო და სამეცნიერო პროგრამების სიმცირე ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევაა.
ივანე ჩხაიძის შეფასებით, ხელმოწერილი დოკუმენტი იმ პრობლემების მოგვარებას ემსახურება, რომელთა წინაშეც დღეს დარგი დგას: „ჩვენ უკვე დაწყებული გვაქვს ერთობლივი სადოქტორო პროგრამა ფრანგ კოლეგებთან თანამშრომლობით. ვფიქრობთ, დაახლოებით ერთ წელიწადში უკვე შევძლებთ პირველი შედეგების წარდგენას და ეს იქნება მნიშვნელოვანი დასაწყისი. სადოქტორო, საგანმანათლებლო და სამეცნიერო პროგრამები სწორედ ის მიმართულებებია, რომელთა ნაკლებობაც ქვეყანას ყველაზე მეტად აწუხებს და დღევანდელი დღეც ზუსტად ამ ხარვეზის აღმოფხვრის რეალური შესაძლებლობაა.“
თუკი კლინიკური მასშტაბისა და სტრატეგიული ხედვის მიღმა უშუალოდ პაციენტის საწოლთან ყოველდღიურ რეალობას დავუბრუნდებით, ამ თანამშრომლობის რეალური წონა განსაკუთრებით თვალსაჩინო ხდება. ანტიბიოტიკორეზისტენტობა შორეული და აბსტრაქტული საფრთხე როდია – ის რეანიმაციულ განყოფილებებში ყოველდღიურ, მძიმე და მტკივნეულ გამოწვევად იქცა.
როგორც ჩვილ ბავშვთა და ახალშობილთა კრიტიკული მედიცინის განყოფილების უფროსი ნინო სოლომონია აღნიშნავს, სწორედ ამ მასშტაბური კრიზისის პირისპირ დგომა აძლევს მემორანდუმს რეალურ, გარდამტეხ ძალას:
ეს გამოწვევა მხოლოდ ჩვენს სფეროს არ ეხება – ის თანამედროვე მედიცინის გლობალური პრობლემაა. სწორედ ამიტომ არის დღევანდელი დღე განსაკუთრებული: მიუხედავად იმისა, რომ ამ საოცარ ინსტიტუტთან მუდმივი კავშირი გვქონდა, პედიატრიული კლინიკა ოფიციალურ მემორანდუმს აფორმებს ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგის ინსტიტუტთან.
ეს ნიშნავს, რომ ანტიბაქტერიული თერაპიის გართულებებითა და მაღალი რეზისტენტობით გამოწვეული უამრავი პრობლემა სამომავლოდ ერთობლივი სამეცნიერო კვლევებითა და პრაქტიკული გამოცდილების დანერგვით დაძლევადი გახდება.
იაშვილის კლინიკა ამ მასშტაბის ხელშეკრულების გაფორმებით ერთგვარი „პირველი მერცხალია“. დიდი იმედი მაქვს, რომ ეს თანამშრომლობა ქვეყნის ფარგლებს გასცდება, უცხოელ ექსპერტებსაც დააინტერესებს და ჩვენი პაციენტების ჯანმრთელობისთვის უამრავ კარგ საქმეს გავაკეთებთ.
იმისათვის, რომ ეს პრაქტიკული გამოცდილება და გლობალური მისწრაფებები მყარ ფუნდამენტს დაეფუძნოს, უმნიშვნელოვანესია კლინიკური კვლევების მკაცრი მოთხოვნებისა და ორგანიზაციული ნორმების დაცვა. სწორედ ამ პროცესის მთავარი გარანტია ელიავას ინსტიტუტი, რომელიც უზრუნველყოფს, რომ ყველა ინოვაციური ნაბიჯი სრულიად უსაფრთხო, დასაბუთებული და მაღალი სამეცნიერო სტანდარტების შესაბამისი იყოს.
ელიავას ფაგოთერაპიის ცენტრის კლინიკური დირექტორის, დეა ნიჟარაძის თქმით, ელიავას ინსტიტუტს საერთაშორისო დონეზე – ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციასა და წამყვან სტრუქტურებთან – მჭიდრო კავშირები აქვს, თუმცა ქართული სამედიცინო საზოგადოების მხრიდან ამ მეთოდის მიმართ გამოვლენილი ინტერესი მათთვის განსაკუთრებით ღირებულია:
მოხარული ვარ, რომ არაერთმა კლინიკამ გამოთქვა სურვილი, ფაგოთერაპია საკუთარ პრაქტიკაში აქტიურად დანერგოს, თუმცა რიგითობით პირველი სწორედ იაშვილის კლინიკა აღმოჩნდა. ბავშვთა ამ უმსხვილეს საავადმყოფოსთან თანამშრომლობის დაწყება ჩვენთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი და სიმბოლურია.
მიხარია, რომ საერთაშორისო აღიარებისა და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციასთან მჭიდრო თანამშრომლობის ფონზე, ქართულმა სამედიცინო საზოგადოებამაც აქტიურად დაიწყო ფაგებზე საუბარი. დიდი იმედი მაქვს, რომ ეს მასშტაბური მემორანდუმი ბევრ ახალ და წარმატებულ წამოწყებას დაუდებს საფუძველს.
განსაკუთრებით სიმბოლურია, რომ ეს თანამშრომლობა ზუსტად პედიატრიული სექტორიდან იწყება – ანტიბიოტიკორეზისტენტობის პრევენცია და მიკრობიომის დაცვა მომავალი თაობების ჯანმრთელობისთვის უმთავრესი საძირკველია.
რაც შეეხება თვითონ მეთოდს, კლინიკურ პრაქტიკაში ბაქტერიოფაგებს დღემდე ძირითადად მაშინ იყენებენ, როდესაც ყველა სხვა რესურსი ამოწურულია. თუმცა, ელიავას ფაგოთერაპიის ცენტრის კლინიკური დირექტორის თქმით, თანამედროვე სამეცნიერო ხედვა ამ მიდგომის ფუნდამენტურ შეცვლას ისახავს მიზნად:
ამ მიმართულებით ძალიან ბევრი კვლევა მიდის და ჩვენც, რა თქმა უნდა, აქტიურად ვართ ჩართული ამ პროცესებში. ბუნებრივია, ეს არის ჩვენი მთავარი მიზანი. გასაგებია, რომ ბევრი პაციენტისთვის ფაგები „ბოლო იმედია“ – ძირითადად მაშინ, როდესაც რეზისტენტობა უკვე დამდგარია და მათთვის ფაგოთერაპია მართლაც უნიკალური გამოსავალია. მაგრამ იმის ჩვენება, რომ ფაგებს სხვა ფუნქციებიც აქვთ და მათი გამოყენება როგორც პრევენციული მიზნით, ისე მკურნალობის პროცესშია შესაძლებელი – ეს არის უმნიშვნელოვანესი მესიჯი დღევანდელი და მომავალი მედიცინისთვის.
ექიმთა გაზიარებულ ხედვაში სიახლეა არაფერია – ფაგები მანამდეც არსებობდა, კლინიკური საჭიროებაც სახეზე იყო და არაფორმალური თანამშრომლობაც უკვე დიდი ხანია მიმდინარეობდა. თუმცა, მემორანდუმი ახალი მიგნების კი არა, პრინციპული გადაწყვეტილების ტოლფასი იყო: ქვეყნის მთავარმა პედიატრიულმა კლინიკამ ღიად განაცხადა მზაობა, ყოველდღიურ საქმიანობაში გამოიყენოს ის უნიკალური რესურსი, რომელსაც საქართველო საუკუნეა უფრთხილდება, იმის ნაცვლად, რომ ის მხოლოდ საზღვარგარეთ პოპულარულ ეროვნული სიამაყის საგნად დაეტოვებინა.
ერთგვარი ისტორიული ირონიაც სწორედ ესაა – ელიავას სახელობის ფაგოთერაპიის ცენტრი ათწლეულების განმავლობაში საკუთარ ქვეყანაში უფრო ნაკლებად ჩანდა, ვიდრე მის ფარგლებს გარეთ. ივანე ჩხაიძის შეფასებით, წარსულის იზოლირებული რეალობიდან დღეს იქამდე მივედით, რომ ინსტიტუტის საუკუნოვან გამოცდილებას საერთაშორისო ასპარეზზე სათანადოდ აფასებენ. ეს გარდატეხა მხოლოდ ეროვნული სიამაყის საკითხი არ არის; იგი კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ სამედიცინო ინოვაციების გზა ყოველთვის გლობალური ცენტრებიდან პერიფერიისკენ არ მიედინება – ხანდახან ის სწორედ იქ იწყება, სადაც ადგილობრივი საუკუნოვანი ცოდნაა დაგროვილი და მსოფლიო მნიშვნელობას მხოლოდ მოგვიანებით იძენს.
