2026 წლის 15 ივლისს საფრანგეთის ეროვნულმა ასამბლეამ საბოლოო მოსმენაზე მიიღო სიცოცხლის ნებაყოფლობით დასრულების (assisted dying) შესახებ კანონპროექტი, რომელიც ქვეყანაში პირველად ქმნის სამართლებრივ საფუძველს გარკვეული კრიტერიუმების დაკმაყოფილების შემთხვევაში პაციენტისთვის სიცოცხლის სამედიცინო დახმარებით დასრულების უფლების მინიჭებისთვის. კანონპროექტის მიღებას წინ უძღოდა მრავალწლიანი ეთიკური, სამართლებრივი და პოლიტიკური დებატები, რომლებიც შეეხებოდა პაციენტის ავტონომიას, სიცოცხლის ღირსეულად დასრულების უფლებასა და მოწყვლადი ჯგუფების დაცვის საკითხებს. დოკუმენტი ეროვნული ასამბლეის მიერ 291 ხმით 241-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა.
ახალი კანონმდებლობის თანახმად, სიცოცხლის ნებაყოფლობით დასრულება დაშვებული იქნება მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრული პირობების არსებობის შემთხვევაში. აღნიშნული უფლება ვრცელდება სრულწლოვან პირებზე — საფრანგეთის მოქალაქეებზე ან ქვეყანაში კანონიერად მცხოვრებ პირებზე, რომელთაც დიაგნოსტირებული აქვთ მძიმე, განუკურნებელი და სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი დაავადება, რომელიც მოწინავე ან ტერმინალურ სტადიაშია. ამასთან, პაციენტს უნდა აღენიშნებოდეს აღნიშნულ დაავადებასთან დაკავშირებული მუდმივი ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ტანჯვა, რომლის ეფექტიანი შემსუბუქება თანამედროვე სამედიცინო საშუალებებით შეუძლებელია. აუცილებელი წინაპირობაა ასევე პაციენტის გადაწყვეტილების მიღების უნარის შენარჩუნება, რაც გულისხმობს საკუთარი ნების თავისუფლად, ინფორმირებულად და დამოუკიდებლად გამოხატვის შესაძლებლობას.
კანონმდებლობის თანახმად, მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში პაციენტს მიეწოდება სიცოცხლის დასრულებისთვის განკუთვნილი ლეტალური პრეპარატი, რომლის მიღება, როგორც წესი, თავად პაციენტმა უნდა განახორციელოს. იმ შემთხვევაში, თუ დაავადების პროგრესირების შედეგად პაციენტს ფიზიკურად აღარ შეუძლია პრეპარატის თვითადმინისტრირება, მისი შეყვანა უფლებამოსილია განახორციელოს ექიმმა ან ექთანმა. აღნიშნული სამართლებრივი მექანიზმი მიზნად ისახავს პაციენტის ავტონომიისა და თავისუფლად გამოხატული ნების დაცვას იმ შემთხვევაშიც, როდესაც დაავადებით გამოწვეული ფუნქციური შეზღუდვები დამოუკიდებელი თვითადმინისტრირების შესაძლებლობას გამორიცხავს.
კანონი ასევე ადგენს მრავალსაფეხურიან, ოპერატიული შეფასებისა და გადაწყვეტილების მიღების პროცედურას, რომლის მიზანია პაციენტის მოთხოვნის სამედიცინო, სამართლებრივი და ეთიკური საფუძვლების ობიექტური და სრულყოფილი ანალიზი. პროცედურა იწყება პაციენტის ოფიციალური მიმართვით მკურნალ ექიმთან, რის შემდეგაც მისი კლინიკური მდგომარეობისა და მოთხოვნის კანონით განსაზღვრულ კრიტერიუმებთან შესაბამისობას აფასებენ მინიმუმ კიდევ ერთი ექიმი და ჯანდაცვის სხვა სპეციალისტი. მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, პაციენტმა საკუთარი გადაწყვეტილება ხელახლა უნდა დაადასტუროს არანაკლებ ორდღიანი სავალდებულო მოსაფიქრებელი პერიოდის გასვლის შემდეგ, რაც წარმოადგენს დამატებით გარანტიას გადაწყვეტილების ინფორმირებულობის, გააზრებულობისა და მდგრადობის უზრუნველსაყოფად. ამასთან, კანონმდებლობა აღიარებს ჯანდაცვის პროფესიონალთა სინდისის თავისუფლების პრინციპს (conscientious objection), რომლის საფუძველზეც ექიმს ან სხვა ჯანდაცვის სპეციალისტს უფლება აქვს, უარი თქვას აღნიშნულ პროცედურაში მონაწილეობაზე. ასეთ შემთხვევაში, იგი ვალდებულია, უზრუნველყოს პაციენტის ინფორმირება იმ უფლებამოსილი სპეციალისტების შესახებ, რომლებიც მზად არიან შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება გასწიონ.
საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა ეროვნული ასამბლეის გადაწყვეტილებას ისტორიული მნიშვნელობა მიანიჭა და აღნიშნა, რომ სიცოცხლის, ტანჯვისა და ღირსების საკითხებთან დაკავშირებული ნებისმიერი საკანონმდებლო აქტი განსაკუთრებულ სიფრთხილეს, ფართო საზოგადოებრივ დიალოგსა და დემოკრატიულ განხილვას მოითხოვს. მისი განცხადებით, 2022 წელს საზოგადოებისთვის მიცემული პირობა სწორედ ასეთი ინკლუზიური პროცესის უზრუნველყოფას ითვალისწინებდა, რაც კანონმდებლობის მიღების საფუძველი გახდა.
საზოგადოებრივი აზრის კვლევები მიუთითებს, რომ საფრანგეთის მოსახლეობის უმრავლესობა სიცოცხლის ნებაყოფლობით დასრულების ლეგალიზაციას მხარს უჭერს. 2026 წლის თებერვალში Ifop-ის მიერ ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, რესპონდენტთა 84% კანონპროექტის მიღებას ემხრობა. მხარდამჭერთა შეფასებით, ახალი რეგულაცია ტერმინალურ სტადიაში მყოფ პაციენტებს აძლევს შესაძლებლობას, აუტანელი ტანჯვის პირობებში თავად განსაზღვრონ სიცოცხლის დასრულების დრო და ფორმა, ამასთანავე, პროცედურის უსაფრთხოებას მკაცრი სამართლებრივი და სამედიცინო კონტროლის მექანიზმები უზრუნველყოფს.
საფრანგეთის „სიცოცხლის ღირსეულად დასრულების უფლების ასოციაციის“ (ADMD) წარმომადგენლის, ან რენოს განცხადებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც ტანჯვა იმდენად მძიმეა, რომ ადამიანს ცხოვრების ხარისხი პრაქტიკულად დაკარგული აქვს და სიმპტომების ეფექტური კონტროლი შეუძლებელია, პაციენტს უნდა ჰქონდეს უფლება, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საკუთარი სიცოცხლის დასრულების შესახებ. მისი შეფასებით, კანონმდებლობა ადამიანებს აძლევს შესაძლებლობას, ღირსეულად და საკუთარი ნების შესაბამისად დაასრულონ სიცოცხლე მაშინ, როდესაც ტანჯვა აუტანელ ზღვარს აღწევს.
კანონპროექტის მიღებას მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობაც ახლდა. მისი ოპონენტები, მათ შორის სამედიცინო საზოგადოების წარმომადგენლები, რელიგიური ორგანიზაციები და კონსერვატიული პოლიტიკური ძალები, მიიჩნევენ, რომ სიცოცხლის ნებაყოფლობით დასრულების ლეგალიზაციამ შესაძლოა დამატებითი ფსიქოლოგიური ან სოციალური ზეწოლა შექმნას მოწყვლადი ჯგუფებისთვის, განსაკუთრებით ხანდაზმულებისა და მძიმე ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებისთვის. საფრანგეთის კათოლიკურმა ეკლესიამ კანონპროექტი საჯაროდ გააკრიტიკა, ხოლო სასულიერო პირთა ნაწილმა განაცხადა, რომ ინიციატივის მხარდამჭერ კანონმდებლებს საეკლესიო ზიარებაზე უარს ეტყოდნენ. ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრისა და კონსერვატიული პოლიტიკური ლიდერის, ბრუნო რეტაიოს შეფასებით, საზოგადოების ვალდებულებაა, იზრუნოს ყველაზე დაუცველ ადამიანებზე და მათ სიცოცხლეზე უარი არასოდეს თქვას.
მიღებული კანონმდებლობით საფრანგეთი უერთდება იმ ევროპული სახელმწიფოების რიგს, რომლებმაც სიცოცხლის სამედიცინო დახმარებით დასრულების სხვადასხვა სამართლებრივი მოდელი უკვე დანერგეს. ამჟამად მსგავსი პრაქტიკა მოქმედებს შვეიცარიაში, ბელგიასა და ნიდერლანდებში, თუმცა თითოეულ ქვეყანაში მისი განხორციელების სამართლებრივი საფუძვლები, დასაშვებობის კრიტერიუმები და პროცედურული მოთხოვნები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. მედიკამენტური დახმარებით სიცოცხლის დასრულება ასევე ნებადართულია ამერიკის შეერთებული შტატების რამდენიმე შტატში, სადაც აღნიშნული პრაქტიკა, როგორც წესი, ხელმისაწვდომია მხოლოდ ტერმინალური დაავადების მქონე პაციენტებისთვის და რეგულირდება შტატების ინდივიდუალური კანონმდებლობით.
მიუხედავად ეროვნული ასამბლეის მიერ კანონპროექტის საბოლოო დამტკიცებისა, პროცესი ჯერ სრულად დასრულებული არ არის. საფრანგეთის სენატმა, სადაც კონსერვატიულ ძალებს უმრავლესობა აქვთ, კანონპროექტს მხარი არ დაუჭირა, თუმცა მოქმედი საკონსტიტუციო წესრიგის თანახმად, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება ეროვნულ ასამბლეას ეკუთვნის. ამასთან, დოკუმენტი შესაძლოა გადაეცეს საკონსტიტუციო საბჭოს სამართლებრივი შესაბამისობის შესაფასებლად, რის შედეგადაც კანონში გარკვეული ცვლილებების შეტანის შესაძლებლობაც რჩება.
სიცოცხლის სამედიცინო დახმარებით დასრულების სამართლებრივი ლეგალიზაცია საფრანგეთში წარმოადგენს ქვეყნის ჯანდაცვის პოლიტიკის, სამედიცინო სამართლისა და ბიოეთიკის განვითარების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ეტაპს. აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილება კიდევ ერთხელ ააქტიურებს საერთაშორისო დისკუსიას პაციენტის ავტონომიის, სიცოცხლის ხელშეუხებლობის, ადამიანის ღირსების, სამედიცინო ეთიკისა და პალიატიური მზრუნველობის როლის შესახებ სიცოცხლის დასასრულის მართვის პროცესში. მოსალოდნელია, რომ კანონის პრაქტიკული იმპლემენტაცია, მისი გავლენა კლინიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესზე, ჯანდაცვის პროფესიონალთა საქმიანობასა და პაციენტთა უფლებების რეალიზაციაზე უახლოეს წლებში როგორც საფრანგეთში, ისე საერთაშორისო სამეცნიერო და სამედიცინო საზოგადოებაში ინტენსიური კვლევისა და პროფესიული დისკუსიის საგანი გახდება.
წყარო: www.reuters.com
