ათეროსკლეროზს ტრადიციულად ასაკობრივ დაავადებად მივიჩნევთ, მაგრამ ახალი სამეცნიერო მიგნებები ამ სტერეოტიპს ამსხვრევს. ჟურნალში The New England Journal of Medicine გამოქვეყნებული ახალი, მასშტაბური საერთაშორისო კვლევა (REACT) ცხადყოფს, რომ სისხლძარღვთა პათოლოგიური ცვლილებები ორგანიზმში უჩუმრად, ჯანმრთელ და უსიმპტომო ახალგაზრდებშიც კი იწყება.
რა შეისწავლეს
REACT-ის კვლევის პირველმა ფაზამ (REACT-DETECT) დანიასა და ესპანეთში 18-დან 70 წლამდე ასაკის 16 808 ზრდასრული პირი გააერთიანა. მონაწილეთა შერჩევის მთავარი კრიტერიუმი იყო ის, რომ მათ არ ჰქონიათ მიოკარდიუმის ინფარქტის, იშემიური ინსულტის, პერიფერიული არტერიების დაავადების ან კორონარული რევასკულარიზაციის წარსული ისტორია.
სისხლძარღვთა მდგომარეობის შესასწავლად მკვლევრებმა ვიზუალიზაციის სამი ძირითადი მეთოდი გამოიყენეს:
საძილე არტერიების სამგანზომილებიანი ულტრაბგერითი კვლევა
ბარძაყის არტერიების სამგანზომილებიანი ულტრაბგერითი კვლევა
კორონარული კომპიუტერულ-ტომოგრაფიული ანგიოგრაფია, რომელსაც დაემატა არაკონტრასტული კომპიუტერული ტომოგრაფია კორონარული არტერიების კალციუმის ქულის შესაფასებლად
მთლიანი ჯგუფიდან სისხლძარღვთა სამივე არეს სრული ვიზუალიზაცია 13 186 მონაწილეს ჩაუტარდა, რაც პრევალენტობის პირველადი ანალიზის საფუძველი გახდა.
გარდა ვიზუალიზაციისა, პროექტის ფარგლებში შეგროვდა გულ-სისხლძარღვთა რისკ-ფაქტორების დეტალური მონაცემები, სისხლის ბიომარკერები, ომიქსის (რომელიც მოიცავს გენომის, პროტეომის და სხვა მოლეკულურ მონაცემებს) ნიმუშები და ბადურის გამოსახულებები. მისი მთავარი მიზანი იყო იმის აღწერა, თუ სად ვლინდება უსიმპტომო ათეროსკლეროზი ზრდასრულ ასაკში და როგორ განსხვავდება მისი განაწილება ქალებსა და მამაკაცებში.
ძირითადი მიგნებები
იმ მონაწილეებს შორის, რომლებსაც სამივე მიდამოს სრული ვიზუალიზაცია ჩაუტარდათ, ათეროსკლეროზული ფოლაქი 57.1%-ს აღმოაჩნდა. საერთო ჯამში, გავრცელების მაჩვენებელი მამაკაცებში უფრო მაღალი იყო, ვიდრე ქალებში:
მამაკაცები: 63.4%
ქალები: 50.9%
სისხლძარღვებში პათოლოგიური ცვლილებების დინამიკა სქესის მიხედვით განსხვავებულია. მამაკაცებში ფოლაქების გავრცელების ზრდა უფრო ადრე იწყება და მათი საერთო ათეროსკლეროზული პროფილი დაახლოებით 5-10 წლით უსწრებს ქალების მაჩვენებელს.
ქალებში ფოლაქების რაოდენობის ყველაზე მკვეთრი მატება 40-დან 60 წლამდე პერიოდში ფიქსირდება, რაც დროში ემთხვევა მენოპაუზურ გარდამავალ ეტაპს.
აღსანიშნავია, რომ ათეროსკლეროზის გამოვლენა ყველაზე ახალგაზრდა ასაკობრივ ჯგუფშიც კი გახდა შესაძლებელი:
18-29 წლის მამაკაცები: 8.7%
18-29 წლის ქალები: 6.7%
60-დან 70 წლამდე ასაკში ფოლაქი თითქმის ყოველ მეათედან ცხრას (90%-მდე) აღმოაჩნდა. კვლევის თანახმად, ამ ასაკობრივ ჯგუფში გამოკვლეულ არცერთ მიდამოში ფოლაქი არ ჰქონდა მამაკაცების მხოლოდ 1.9%-სა და ქალების 8.1%-ს.
გაფრთხილება: აღნიშნული მონაცემები ასახავს ვიზუალიზაციით გამოვლენილი ფოლაქის არსებობას და არა იმ პირთა წილს, რომლებსაც მომავალში სიმპტომური გულ-სისხლძარღვთა დაავადება განუვითარდებათ.
ათეროსკლეროზი ხშირად სისტემური ხასიათისაა
კვლევამ აჩვენა, რომ ათეროსკლეროზი იშვიათად იზღუდება ერთი უბნით და ხშირად ერთზე მეტ სისხლძარღვოვან აუზს მოიცავს.
მაგალითად, იმ მონაწილეებს შორის, რომლებსაც კორონარული ფოლაქი ჰქონდათ, 82.0%-ს პერიფერიულ აუზებშიც (საძილე ან ბარძაყის არტერიებში) აღენიშნებოდა მსგავსი ცვლილებები. შედარებისთვის, კორონარული ფოლაქის არმქონე პირებში ეს მაჩვენებელი 41.5%-ს შეადგენდა, ხოლო იზოლირებული კორონარული ფოლაქი ძალზე იშვიათი იყო.
პერიფერიული ფოლაქები – განსაკუთრებით საძილე არტერიებში – ხშირად უფრო ახალგაზრდა ასაკში ვლინდება, მაშინ როცა მრავლობითი სისხლძარღვოვანი დაზიანება ასაკის მატებასთან ერთად უფრო ინტენსიურად მატულობს.
ამ მიგნებას მნიშვნელოვანი პრაქტიკული დატვირთვა აქვს სამომავლო სკრინინგის სტრატეგიებისთვის. საძილე და ბარძაყის არტერიების ულტრაბგერითი გამოკვლევა არაინვაზიურია და კორონარულ კტ-ანგიოგრაფიასთან შედარებით ბევრად მარტივი პროცედურაა. თუმცა, კვლევა იმასაც აჩვენებს, რომ მხოლოდ ერთი ზონის სკრინინგი საკმარისი არ არის: მაგალითად, ბარძაყის არტერიის ფოლაქის მქონე მონაწილეთა 18%-ს საძილე არტერიები სუფთა ჰქონდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხოლოდ ერთი სისხლძარღვის შემოწმებით პაციენტების ნაწილი ყურადღების მიღმა დარჩებოდა.
კორონარული კალციუმი სრულ სურათს არ ასახავს
კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიგნება ის არის, რომ კორონარული ფოლაქი შესაძლოა მაშინაც არსებობდეს, როდესაც კორონარული არტერიების კალციუმის ქულა (CAC) ნულის ტოლია.
მაგალითად, 30-დან 39 წლამდე ასაკის იმ მონაწილეებს შორის, რომლებსაც კორონარული ფოლაქი უკვე ჰქონდათ, კაცების დაახლოებით 42%-ს და ქალების 48%-ს კორონარული კალციუმი საერთოდ არ აღმოაჩნდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მაჩვენებელი ასაკის მატებასთან ერთად იკლებს, იგი საყურადღებო ფაქტორად რჩება ყველა ასაკობრივ ჯგუფში.
აქედან გამომდინარე, კალციუმის ნულოვანი ქულა სრულად არ გამორიცხავს ადრეულ კორონარულ ათეროსკლეროზს, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში. საქმე იმაშია, რომ კალციუმის ქულის განსაზღვრა და კორონარული კომპიუტერულ-ტომოგრაფიული ანგიოგრაფია ერთმანეთისგან განსხვავებულ ინფორმაციას იძლევა: კალციუმის ქულა მხოლოდ კალციფიცირებულ ფოლაქებს ავლენს, ხოლო კტ-ანგიოგრაფიას შეუძლია როგორც კალციფიცირებული, ისე რბილი, არაკალციფიცირებული ფოლაქების იდენტიფიცირებაც.
აღნიშნული არ ნიშნავს იმას, რომ ჯანმრთელ ახალგაზრდებს კორონარული კტ-ანგიოგრაფია რუტინულად უნდა ჩაუტარდეთ. ეს უბრალოდ გვიჩვენებს, რომ კალციუმის ნულოვანი ქულა არ უნდა მივიჩნიოთ იმის გარანტიად, რომ კორონარული ფოლაქი ორგანიზმში საერთოდ არ არსებობს.
