18 ნოემბერი სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობისგან ბავშვთა დაცვის დღეა – 2025 წელს საქართველოში 176 შემთხვევა გამოვლინდა

გააზიარე

18 ნოემბერი ოფიციალურად სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობისგან ბავშვთა დაცვის ევროპული დღეა.  თარიღი ევროპის საბჭოს ინიციატივით დაწესდა და მიზნად ისახავს საზოგადოების ინფორმირებულობის ამაღლებას ისეთ მგრძნობიარე და მძიმე თემაზე, როგორიცაა ბავშვთა მიმართ სექსუალური ძალადობა და ექსპლუატაცია.

საქართველოში ბავშვებზე სექსუალური ძალადობა უკვე წლებია პრობლემად რჩება, რადგან წლების განმავლობაში გადაუჭრელია პრევენციის, მსხვერპლთა მხარდაჭერის, დანაშაულების სათანადოდ გამოვლენის, გამოძიების პრობლემები და კოორდინირებული პოლიტიკის გამოწვევები. გამოწვევაა ბავშვობის ასაკში ქორწინება, რაც კანონით დასჯადი ქმედებაა, თუმცა კვლავ გავრცელებულ პრაქტიკად რჩება – გაეროს მოსახლეობის ფონდის (UNFPA) მიერ 2025 წელს გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, 2022-2024 წლების განმავლობაში ჯამში სულ 21 ისეთი შემთხვევა დაფიქსირდა, როდესაც ორივე მშობელი არასრულწლოვანი – 15-17 წლის ასაკის იყო. ამავე წლებში კი სულ 1 229 არასრულწლოვანი დედა აღირიცხა.

საქართველოს სახალხო დამცველის ანგარიშის მიხედვით, 2025 წელს ბავშვთა მიმართ სექსუალური ძალადობისა და სექსუალური ექსპლუატაციის სხვადასხვა ფორმის ჯამში 176 შემთხვევა გამოვლინდა ან გადამისამართდა სახელმწიფო უწყებებში. ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია 2026 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში აღნიშნავს, რომ ბავშვების მიმართ ძალადობის, მათ შორის, სექსუალური ძალადობის სტატისტიკის წარმოება საქართველოში მნიშვნელოვანი გამოწვევებით ხასიათდება:

„ქვეყანაში კვლავ არ არსებობს არც ბავშვთა მიმართ ძალადობის შესახებ მიმართვიანობისა და გამოვლენილი შემთხვევების ერთიანი მონაცემი, არც ზუსტი სტატისტიკა იმის შესახებ, თუ ბავშვთა მიმართ ძალადობის, მათ შორის, სექსუალური ძალადობის რამდენ საქმეზე დაიწყო გამოძიება. მიუხედავად ამისა, გარკვეული ინდიკატორებით შესაძლებელია წარმოდგენის შექმნა ძალადობის მასშტაბზე. სახალხო დამცველის ანგარიშის მიხედვით, 2025 წელს ბავშვთა მიმართ სექსუალური ძალადობის სხვადასხვა ფორმის, სექსუალური ექსპლუატაციის, ჯამში 176 შემთხვევა გამოვლინდა / გადამისამართდა სახელმწიფო ზრუნვის სააგენტოში. ამავე წელს, სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულებზე 189 ბავშვი იქნა დაზარალებულად ცნობილი,“ –  ნათქვამია ანგარიშში.

აღნიშნული სტატისტიკური მონაცემები და სახალხო დამცველის აპარატისა და საია-ს შეფასება ცხადყოფს, რომ ქვეყანაში საკითხი მწვავედ დგას და როგორც პრევენციული ზომები, ასევე აღსრულება და მსხვერპლთა მხარდაჭერა გაძლიერებას საჭიროებს.

როდის და რატომ დაწესდა 18 ნოემბერს სექსუალური ძალადობისგან ბავშვთა დაცვის ევროპული დღე?

თარიღი ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის გადაწყვეტილებით დაწესდა და პირველად 2015 წლის 18 ნოემბერს აღინიშნა. ინიციატივა ემყარება ლანზაროტის კონვენციას (ევროპის საბჭოს კონვენცია ბავშვთა დაცვის შესახებ სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობისგან), რომელიც ძალაში 2010 წელს შევიდა. მთავარი მიზანია, დაინგრეს „დუმილის კედელი“ და ტაბუ, რომელიც ამ თემას გარს აკრავს. საზოგადოებასა და ოჯახებს მიეწოდოს სწორი ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ როგორ ამოიცნონ ნიშნები და დაიცვან ბავშვები. ხელი შეეწყოს პრევენციულ მექანიზმებს, მსხვერპლთა დახმარებასა და დამნაშავეთა სისხლისსამართლებრივ დევნას.

ამ დღის ფარგლებში ევროპის მასშტაბით სხვადასხვა აქტივობა იგეგმება და ხორციელდება. კერძოდ, ტარდება საინფორმაციო კამპანიები და ქვეყნდება პუბლიკაციები; მედიასაშუალებებით, სოციალური ქსელებითა და საჯარო სივრცეებით ვრცელდება ცნობიერების ამაღლებასა და პრევენციაზე ორიენტირებული მასალები; სკოლებსა და ბავშვთა ცენტრებში ტარდება სპეციალური ღონისძიებები, რომელთა მიზანია ბავშვებისათვის ასაკობრივად ადეკვატური ინფორმაციის მიწოდება პირადი საზღვრების, უსაფრთხოებისა და „არას“ თქმის კულტურის შესახებ. ფართოდ გამოიყენება ევროპის საბჭოს მიერ შემუშავებული სპეციალური სახელმძღვანელოები და მულტიპლიკაციური ფილმები (მაგალითად, ცნობილი საბავშვო კამპანია „კიქო და ხელის გული“). ასევე, ეწყობა პროფესიული შეხვედრები პედაგოგებისთვის, სოციალური მუშაკებისთვის, სამართალდამცავებისა და მედპერსონალისთვის ძალადობის ნიშნების დროული ამოცნობისა და რეაგირების სტანდარტების გასაუმჯობესებლად.

ევროპის მასშტაბით 18 ნოემბრის აქტივობების ორგანიზატორები არიან ევროპის საბჭო, სახელმწიფო უწყებები, არასამთავრობო და საერთაშორისო ორგანიზაციები და საგანმანათლებლო დაწესებულებები.

საქართველოში 18 ნოემბერი ევროპის ქვეყნების მსგავსი მასშტაბით არ აღინიშნება, თუმცა იმის ფონზე, რომ შემთხვევების სტატისტიკა და ადრეულ ასაკში ქორწინების პრაქტიკა შემაშფოთებელია, მნიშვნელოვანია, ქვეყანაში ცნობიერების ამაღლებისთვის უფრო ხმამაღლა ისმოდეს ამ თემაზე მომუშავე ორგანიზაციებისა და სპეციალისტების ხმა. ამავდროულად, სახელმწიფო უწყებებმა მეტად გააძლიერონ თავიანთი ბერკეტები.

საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა არის ბავშვებისა და მოზარდების დაბალი ინფორმირებულობა, რამაც შეიძლება პრევენციისთვის მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს:

„საქართველოში ბავშვთა ინფორმირებულობა, მათი ასაკის შესაბამისად, ძალადობისა და უფლებების დაცვის საშუალებების შესახებ, მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. საგანმანათლებლო სისტემაში ადამიანის სექსუალობის შესახებ ყოვლისმომცველი განათლება (CSE) საქართველოს ზოგადი განათლების სისტემაში სუსტად არის წარმოდგენილი. სკოლა ვერ აწვდის ბავშვებს და ახალგაზრდებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას მათი გრძნობებისა და სხეულის, ძალადობის, ჯანსაღი ურთიერთობების და ამასთან დაკავშირებული სხვა საკითხების შესახებ, რომლებიც ბავშვებს და მოზარდებს შესაძლებლობას მისცემდა, ამოიცნონ შესაძლო ძალადობრივი ქცევა და განაცხადონ ამის თაობაზე,“ — ნათქვამია ანგარიშში, სადაც კანონმდებლობაში არსებულ გარკვეულ ხარვეზებზეც არის ყურადღება გამახვილებული.

უფრო დეტალურად, საქართველოში ბავშვთა და მოზარდთა სექსუალური ექსპლუატაციისა და სექსუალური ძალადობის პრევენციისკენ მიმართული მექანიზმებისა ზოგადი ვითარების შესახებ საუბრობს ნანა ავალიანი  – გაეროს მოსახლეობის ფონდის (UNFPA)   გენდერის პროგრამის ანალიტიკოსი და კვლევების, საგანმანათლებლო და ცნობიერების ამაღლების კამპანიების აქტიური მონაწილე გენდერული თანასწორობისა და ქალთა უფლებების მიმართულებით:

როგორ აფასებს UNFPA საქართველოში ბავშვთა დაცვის, სექსუალური ექსპლუატაციისა და ძალადობის პრევენციის კუთხით არსებულ ზოგად მდგომარეობას, და რა მთავარი სტრუქტურული თუ სოციალური გამოწვევები იკვეთება დღეს ქვეყანაში?
გაეროს სისტემაში ბავშვთა უფლებების დაცვაზე ორიენტირებული პოლიტიკის ადვოკატირება და დანერგვა ყველა სააგენტოსთვის გამჭოლ მიზანს წარმოადგენს, თუმცა აღნიშნული საკითხი ყველაზე მეტად გაეროს ბავშვთა ფონდის კომპეტენციას განეკუთვნება. როდესაც ბავშვებზე და არასრულწლოვნებზე ვსაუბრობთ, UNFPA-სთვის პრიორიტეტულია მათი დაცვა გენდერული ნიშნით ძალადობისა და საზიანო პრაქტიკებისგან, როგორიცაა მაგალითად ადრეული ქორწინება. 2024 წელს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურთან ერთად ჩატარებულა კვლევამ გვიჩვენა, რომ ადრეული ქორწინების პრევალენტობა განახევრებულია 2018 წელთან შედარებით და შეადგენს 7%. მიუხედავად ამ გაუმჯობესებული მაჩვენებლისა, სახელმწიფო პოლიტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ კვლავ გასაძლიერებელია პასუხისმგებელ უწყებებს შორის კოორდინაციის მექანიზმები, რაც ხელს შეუწყობს როგორც შემთხვევათა პრევენციას, ისე რეაგირების პროცესის დახვეწას და მსხვერპლზე მორგებული მართლმსაჯულების განხორციელებას.
რა როლი აკისრია ცნობიერების ამაღლებას და განსაკუთრებით მოზარდებთან და ახალგაზრდებთან მუშაობას ძალადობის პრევენციის პროცესში, და რა ძირითად საგანმანათლებლო ინიციატივებს უჭერს მხარს UNFPA საქართველოში ამ მიმართულებით?
ბავშვებთან, მოზარდებთან და ახალგაზრდებთან მომუშავე ყველა ექსპერტი თუ ორგანიზაცია თანხმდება იმაზე, რომ ძალადობაზე საუბრისას ყველაზე დიდი როლი პრევენციას აკისრია, ხოლო პრევენციის გაძლიერება მხოლოდ სწორი, ასაკზე მორგებული ინფორმაციის გავრცელებითაა შესაძლებელი. ახალგაზრდებს უნდა მივაწოდოთ ინფორმაცია იმაზე, თუ რა არის პირადი საზღვრები და პატივისცემაზე დაფუძნებული ურთიერთობა, როგორ ამოიცნოს მანიპულაცია, მათ შორის და განსაკუთრებით ონლაინ სივრცეში, ვინაიდან ტექნოლოგიებით ჩადენილი გენდერული ნიშნით ძალადობის შემთხვევათა რაოდენობა მზარდია როგორც საქართველოში, ისე მსოფლიოში და რაც მთავარია, ვის მიმართოს დახმარებისთვის. ცოდნა დამცავი ფაქტორია, რაც ბავშვს ეხმარება საფრთხის დროულად ამოცნობაში და ზრდის პრევენციის შანსებს. UNFPA საქართველოში მხარს უჭერს ინიციატივას „ექიმის საათი“, რომელიც გულისხმობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული და ასაკზე მორგებული ინფორმაციის მიწოდებას ახალგაზრდებისთვის ჯანმრთელობისა და პირადი უსაფრთხოების შესახებ და ამავდროულად, ხელს ვუწყობთ საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას ონლაინ სივრცეში ჩადენილი ძალადობის ფორმების, მათი ამოცნობისა და რეაგირების მექანიზმების შესახებ.
მსგავსი მძიმე დანაშაულების პრევენცია და რეაგირება კომპლექსურ მიდგომასა და სახელმწიფო უწყებების, სოციალური სამსახურებისა თუ არასამთავრობო სექტორის მჭიდრო თანამშრომლობას მოითხოვს. რამდენად ეფექტიანად ფუნქციონირებს არსებული მულტიდისციპლინური მექანიზმები პრაქტიკაში?
საქართველოში არსებობს როგორც ბავშვთა, ისე ქალთა მიმართ ძალადობის რეფერალის მექანიზმები, რომლებშიც ყველა შესაბამისი უწყებაა ჩართული. აღნიშნული რეფერალების გამართულად ფუნქციონირების წინაპირობაა სისტემური მიდგომები, თანამშრომელთა მუდმივი გადამზადება და რა თქმა უნდა, შესაბამისი ფინანსური თუ ადამიანური რესურსებით უზრუნველყოფა, რათა შედეგად მდგრადი, ინსტიტუციურად გამყარებული პრაქტიკა მივიღოთ. ამავდროულად, ძალიან მნიშვნელოვანი და ხშირ შემთხვევაში გადამწყვეტიც არის არასამთავრობო სექტორის როლი, რომლებიც სამართლებრივ, ფსიქოლოგიურ და სხვა სახის მხარდაჭერას უწევენ ძალადობაგამოვლილ პირებს, გარკვეულ რეგიონებში უზრუნველყოფენ თავშესაფრით და ხშირად, სწორედ იმ პირველ რგოლს წარმოადგენენ, რომელსაც მსხვერპლი მიმართავს.
რატომ არის მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კვლევებისა და ზუსტი სტატისტიკური მონაცემების შეგროვება კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ეფექტიანი პოლიტიკის დასაგეგმად, და რა საჭიროებები არსებობს საქართველოში მონაცემთა ბაზებისა და კვლევების მიმართულებით?
ზუსტი მონაცემების გარეშე ეფექტიანი პოლიტიკის დაგეგმვა შეუძლებელია. რაც არ იზომება, ის პოლიტიკურ დღის წესრიგშიც ნაკლებად ხვდება. მონაცემები გვაძლევს საშუალებას: გავიგოთ პრობლემის რეალური მასშტაბი; გამოვავლინოთ ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფები; მიზნობრივად გავანაწილოთ რესურსები; შევაფასოთ, რამდენად შედეგიანია განხორციელებული ღონისძიებები. UNFPA მხარს უჭერს სტატისტიკის ეროვნულ სამსახურს და სხვა პარტნიორებს მდგრადი განვითარების მიზნების ცალკეული ინდიკატორების გაზომვაში და ისეთი მონაცემების შექმნაში, რომელიც პოლიტიკის ადვოკატირების და ქვეყნის დემოგრაფიულ კონტექსტზე სწორი წარმოდგენის წინაპირობას წარმოადგენს. აუცილებელია, რომ სახელმწიფოს ჰქონდეს ერთიანი, ჰარმონიზებული ადმინისტრაციული მონაცემთა სისტემა, სადაც ინფორმაცია მოცემული იქნება ასაკის, სქესის და სხვა დემოგრაფიული ნიშნების მიხედვით, რათა შესაძლებელი იყოს კონტექსტზე მორგებული ინტერვენციების დაგეგმვა.
როგორც საერთაშორისო ორგანიზაციის წარმომადგენელი, რა არის თქვენი მთავარი გზავნილი სახელმწიფოს, სამოქალაქო საზოგადოებისა და მედიის მიმართ – რა უპირველესი ნაბიჯები უნდა გადაიდგას იმისათვის, რომ ბავშვები სრულად იყვნენ დაცულნი მსგავსი საფრთხეებისგან?
ადამიანის უფლებების, ბავშვთა უფლებების, გენდერული თანასწორობის უზრუნველყოფა და ძალადობისგან თავისუფალი გარემოს შექმნა თითოეული ჩვენგანის საერთო პასუხისმგებლობაა, განურჩევლად იმისა, თუ რომელ სექტორს წარმოვადგენთ. უფლებებისა და არჩვენის უზრუნველყოფა ყველასთვის განუწყვეტლივ უნდა იდგეს სახელმწიფო პოლიტიკის დღის წესრიგში და უნდა ვიზრუნოთ ამ მიმართულებით როგორც პრევენციული და რეაგირების მექანიზმების დახვეწაზე, ისე არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სახელმწიფო სერვისების განვითარებაზე.

წყაროები: Ombudsman.ge    

                 UNFPA

                 Gyla.ge

გააზიარე

spot_img

სხვა სიახლეები