ბოლო წლებში აუტიზმის დიაგნოზის რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა, რამაც საზოგადოებაში მრავალი შეკითხვა გააჩინა. თუმცა, ახალი კვლევები ცხადყოფს, რომ ეს ზრდა არა იმდენად “ეპიდემიით”, არამედ დიაგნოსტიკური კრიტერიუმების ცვლილებით, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებითა და გენეტიკის უკეთ გააზრებითაა გამოწვეული.
აშშ-ის ჯანდაცვისა და ადამიანური სერვისების დეპარტამენტის მონაცემებით, აუტიზმის დიაგნოზი 8 წლის ბავშვებში 2000 წელს 150-დან ერთს ჰქონდა, ხოლო 2022 წელს უკვე 31-დან ერთს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მკვლევარი ერთ-ერთ მიზეზად გარემოს ტოქსინებს ასახელებს, ათწლეულების სამეცნიერო კვლევები ადასტურებს, რომ ეს ზრდა უმეტესად დიაგნოსტიკური კრიტერიუმების გაფართოებას, უკეთეს სკრინინგსა და საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას უკავშირდება.
განახლებულმა გაიდლაინებმა, როგორებიცაა DSM და ICD, აუტიზმის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები გააფართოვეს. ეს ნიშნავს, რომ ახლა დიაგნოზი ესმევათ იმ ადამიანებსაც, რომლებსაც უფრო მსუბუქი სიმპტომები ან განსხვავებული გამოვლინებები აქვთ. ამავდროულად, სამედიცინო და საგანმანათლებლო დახმარების გაუმჯობესებამ ოჯახებს დიაგნოზის უფრო ადრეულ ეტაპზე დადგენის სტიმული მისცა.
გენეტიკური კვლევები ვარაუდობს, რომ აუტიზმის რისკის 80%-მდე მემკვიდრეობითია და უამრავი გენის კომპლექსურ ვარიანტს უკავშირდება.
დეზინფორმაციისა და სტიგმის დასაძლევად აუტიზმის ნიუანსების გააზრება აუცილებელია, რადგან ის წარმოაჩენს აუტიზმის მრავალფეროვნებას და გვეხმარება, უკეთ გავიგოთ აუტისტური სპექტრის მქონე ადამიანების განსხვავებული უნარები და საჭიროებები. ამის გარდა, გვიბიძგებს, უარი ვთქვათ გამარტივებულ განმარტებებზე და ხელს უწყობს ისეთ კვლევებს, რომლებიც პასუხისმგებლობით ეპყრობა აუტისტური თემის პერსპექტივებს.
მსგავსი ხედვა ხელს უწყობს ჯანდაცვის ისეთი პოლიტიკის ჩამოყალიბებას, რომელიც შიშისა და დადანაშაულების ნაცვლად, მხარდაჭერასა და ინტეგრაციაზეა ორიენტირებული. ამასთან, ის ხაზს უსვამს გენეტიკის გადამწყვეტ როლს, თუმცა არ უგულებელყოფს გარემო ფაქტორების გავლენას.
აუტიზმის დიაგნოზის ზრდის მიზეზების გარკვევა სამედიცინო სფეროს აძლევს საშუალებას, რომ უკეთ განსაზღვროს ადრეული ინტერვენციისა და პერსონალიზებული დახმარების სტრატეგიები. ეს ნიშნავს, რომ საუბარი აღარ არის ერთსა და იმავე მკურნალობაზე ყველასთვის, არამედ აუტიზმის, როგორც ფართო სპექტრის, გააზრებაზე და ინდივიდუალურ საჭიროებებზე მორგებული ზრუნვის განვითარებაზე.
გარდა ამისა, ეს ცოდნა მომავალში კვლევების დაფინანსებას გენეტიკას, გარემოსა და ადამიანების პირად გამოცდილებებს შორის ბალანსის დაცვისკენ მიმართავს. ის ასევე აქარწყლებს ვაქცინებთან დაკავშირებულ უსაფუძვლო შიშს, რითაც ხელს უწყობს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვას.
როგორც Autism Data Science Initiative-ის მსგავსი ინიციატივები გვამცნობს, აუტიზმის შესწავლა პასუხისმგებლობით უნდა მოხდეს. სწორედ ამიტომ, მრავალი მკვლევარი თანამშრომლობს აუტისტური სპექტრის მქონე ადამიანებთან, რათა მიღწეული პროგრესი იყოს არა მხოლოდ მეცნიერულად მნიშვნელოვანი, არამედ ღირებული და ჰუმანური.
წყარო: nature
