შინაურ ცხოველებთან კონტაქტით გამოწვეული ალერგიული რეაქციები მსოფლიო მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე უარყოფით გავლენას ახდენს. ამ მდგომარეობისთვის დამახასიათებელი კლინიკური სიმპტომები კარგადაა ცნობილი, თუმცა მათი გამომწვევი მოლეკულური მექანიზმები დიდხანს გაურკვეველი რჩებოდა.
სწორედ ამ საკითხის შესასწავლად შვედეთში ჩატარებულმა მასშტაბურმა კვლევამ ის სპეციფიკური მიკროსკოპული ცილები გამოავლინა, რომლებიც სუნთქვის მწვავე უკმარისობას განაპირობებენ. მიღებული შედეგები ხსნის, თუ რატომ იწვევს კატასა და ძაღლზე ალერგია ზოგიერთ შემთხვევაში მძიმე კლინიკურ გართულებებს.
მკვლევრები ჩრდილოეთ შვედეთში მცხოვრებ 595 მოზარდს 7-დან 19 წლამდე აკვირდებოდნენ. შვედეთი კვლევისთვის იდეალურ გარემოს წარმოადგენს, რადგან აქ მტვრის ტკიპების დაბალი გავრცელება და შინაური ცხოველების სიმრავლე ფიქსირდება.
მეცნიერებმა კანის სინჯები, კითხვარები და სისხლის მოლეკულური ანალიზი (ImmunoCAP ISAC ჩიპი) გამოიყენეს. კვლევის მიზანს კონკრეტული ალერგენული ცილების ისეთ სიმპტომებთან კავშირის დადგენა წარმოადგენდა, როგორიცაა ასთმა, თვალებისა და ცხვირის გაღიზიანება.
სტატისტიკური მონაცემები საკმაოდ საგულისხმოა: კატაზე ალერგია მოზარდების 30.6%-ს აღენიშნება, ძაღლზე – 31.1%-ს. ალერგიული პირების 59%-ში კი ორივე ცხოველის მიმართ ფიქსირდება მგრძნობელობა. სიმპტომები ხშირად მძიმე ფორმით ვლინდება. კატასთან კონტაქტისას ასთმური რეაქცია მოზარდების 8.6%-ს უვითარდება, ძაღლის შემთხვევაში კი ეს მაჩვენებელი 5.1%-ს შეადგენს.
თუმცა, ასთმა კლინიკური სურათის მხოლოდ ერთ-ერთი ნაწილია. მიუხედავად იმისა, რომ რინოკონიუნქტივიტი ასთმაზე 4-5-ჯერ უფრო ხშირად გვხვდება, ასთმით დაავადებულ პაციენტებს რინიტის სიმპტომები თითქმის ყოველთვის აწუხებთ.
მოლეკულური კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ ალერგიული რეაქციების ინტენსივობა სხვადასხვა ცილის სტრუქტურაზეა დამოკიდებული. კატის ალერგია შედარებით მარტივი ბიოქიმიური სურათით ხასიათდება, სადაც წამყვან როლს Fel d 1 ასრულებს (აღნიშნული ცილა რეაქციების 90%-ს განაპირობებს).
ძაღლის ალერგიის შემთხვევაში სურათი გაცილებით რთულია, რადგან ერთი დომინანტური ცილა არ იკვეთება. ყველაზე მაღალი გავრცელებით Can f 5 (51.6%) და Can f 1 (44%) გამოირჩევა, თუმცა ძაღლზე ალერგიული მოზარდების 27.3%-ში ტესტმა ექვსივე ცნობილ ცილაზე უარყოფითი შედეგი აჩვენა. აღნიშნული მრავალფეროვნება მიუთითებს იმაზე, რომ პაციენტის მდგომარეობას ხშირად რამდენიმე სხვადასხვა მოლეკულის ერთობლიობა განსაზღვრავს.
სწორედ ამ გარემოებაზე დაყრდნობით, ასთმის განვითარების რისკი ორგანიზმში არსებული ალერგენული მოლეკულების რაოდენობის პირდაპირპროპორციულად იზრდება. ამ პროცესში გადამწყვეტ როლს ლიპოკალინების ჯგუფის ცილები ასრულებენ. ისინი ჰაერის მეშვეობით შორ მანძილზე ვრცელდებიან და ფილტვებში ღრმად შეღწევის უნარით გამოირჩევიან, რაც ასთმური რეაქციების პროვოცირებას განაპირობებს. გარდა ამისა, მათთვის კატებსა და ძაღლებს შორის ჯვარედინი რეაქციების გამოწვევაა დამახასიათებელი.
თუმცა, ამ ჯგუფის ყველა წარმომადგენელი ერთნაირად სახიფათო არ არის. მაგალითად, ძაღლის ცილა Can f 5 მხოლოდ ხვადი ძაღლის პროსტატის ჯირკვალში გამომუშავდება. მასზე ალერგიული რეაქცია შედარებით მსუბუქი ფორმით ხასიათდება და ძირითადად მხოლოდ ხვად ძაღლებთან უშუალო კონტაქტისას ვლინდება.
აღნიშნული აღმოჩენები მედიცინაში დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ახალ სტანდარტებს აყალიბებს. ზოგადი ტესტების ნაცვლად, რომლებიც ცხოველის ეპითელიუმზე რეაქციას ამოწმებდა, კლინიკურ პრაქტიკაში აქცენტი კონკრეტული ცილების (მაგ. Fel d 1 ან Can f 1) იდენტიფიცირებაზე გადაინაცვლებს.
წყარო: International Archives of Allergy and Immunology
