ახალმა ფართომასშტაბიანმა საერთაშორისო კვლევამ, რომელიც Nature Communications-ში გამოქვეყნდა, გამოავლინა მნიშვნელოვანი განსხვავება პარკინსონის დაავადების წინამორბედი მდგომარეობის მქონე ქალებისა და მამაკაცების ტვინში. დადგინდა, რომ ქალებს ტვინის ატროფიის გაცილებით ნაკლები ხარისხი აღენიშნებათ, მიუხედავად დაავადების მსგავსი კლინიკური სიმძიმისა.
კვლევა ფოკუსირებული იყო ძილის ქცევის დარღვევაზე (iRBD), მდგომარეობაზე, რომლის დროსაც ადამიანები სიზმრებს ფიზიკურად ასრულებენ ძილის დროს. ეს მდგომარეობა (iRBD) არსებითად განსხვავდება ჩვეულებრივი ძილში მოძრაობისგან (ბორგვისგან). iRBD-ის დროს, REM ძილის ფაზაში, კუნთების დამბლა არ ხდება, რის გამოც პაციენტები ფიზიკურად ასრულებენ სიზმრის შინაარსს, რაც ხშირად გამოიხატება ძალადობრივი ან ენერგიული მოძრაობებით. ამ ქცევამ შეიძლება გამოიწვიოს ტრავმა როგორც თავად პაციენტისთვის, ასევე მისი საწოლის პარტნიორისთვის.
iRBD უკავშირდება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში დოფამინის გამოყოფის დისრეგულაციას. დისფუნქცია პარკინსონის დაავადების (PD) განვითარების ფაქტორად მიიჩნევა.
iRBD-ის მქონე პაციენტების 70%-ზე მეტს საბოლოოდ უვითარდება ნეიროდეგენერაციული დაავადებები, როგორიცაა პარკინსონი, ლევის სხეულების დემენცია ან მრავლობითი სისტემური ატროფია. ამიტომ, iRBD-ის შესწავლა უნიკალურ შესაძლებლობას იძლევა ნეიროდეგენერაციის მექანიზმების შესასწავლად.
მკვლევრებმა 687 მონაწილის ტვინის მონაცემები გაანალიზეს ცხრა საერთაშორისო ცენტრიდან. შედეგები გასაოცარი იყო: iRBD-ის მქონე მამაკაცებში კორტიკალური უბნების 37%-ში დაფიქსირდა ატროფია, მაშინ როცა ქალებში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 1% იყო. მამაკაცებს უფრო ფართო და მძიმე კორტიკალური გათხელება აღენიშნებოდათ, განსაკუთრებით მოძრაობის, შეგრძნების, მხედველობისა და სივრცეში ორიენტაციის კონტროლზე პასუხისმგებელ უბნებში.
ქალებში გამოვლენილი ამ დამცავი ფენომენის გასაგებად, მეცნიერებმა ინოვაციური მიდგომა გამოიყენეს: მეცნიერებმა ტვინის სკანირების შედეგები შეადარეს იმას, თუ რა გენები იყო აქტიური ტვინის სხვადასხვა ნაწილში. ანალიზმა აჩვენა, რომ ქალებში ნაკლებად დაზარალებულ ტვინის უბნებში ესტროგენის ფუნქციასთან დაკავშირებული გენების, კერძოდ კი ESRRG და ESRRA გენების გაზრდილი ექსპრესია შეინიშნებოდა.
ეს გენები აწარმოებენ ესტროგენთან დაკავშირებულ ჰორმონის რეცეპტორებს, რომლებიც გადამწყვეტ როლს თამაშობენ მიტოქონდრიულ ფუნქციაში, უჯრედულ ენერგიის წარმოებასა და დოფამინის წარმომქმნელი ნეირონების შენარჩუნებაში — ეს ნეირონები სწორედ პარკინსონის დაავადების დროს ნადგურდება.
კვლევის მიგნებები მნიშვნელოვანია, რადგან როგორც აღმოჩნდა, ქალებში ტვინის გარკვეული უბნები უკეთ არის დაცული, სავარაუდოდ, ესტროგენების მოქმედებისა და მასთან დაკავშირებული ენერგეტიკული პროცესების მეშვეობით. კვლევის შედეგები ხაზს უსვამს სქესის, როგორც ბიოლოგიური ცვლადის, გათვალისწინების აუცილებლობას კლინიკურ კვლევებში.
წყარო: Nature
