დიდი ბრიტანეთის ბიობანკის (UK Biobank) მიერ დასრულდა მსოფლიოში ყველაზე მასშტაბური კვლევა სისხლში არსებულ საკვანძო მოლეკულურ ნაერთებზე, რომელმაც 500,000 მოხალისისგან შეგროვებული მონაცემები გააანალიზა. ამ მონაცემების შედეგად, მეცნიერები მალე შეძლებენ შექმნან მარტივი ტესტები, რომლებსაც დაავადების პირველი ნიშნების განსაზღვრა შეუძლიათ სიმპტომების გამოვლენამდე ათწლეულზე მეტი ხნით ადრე.
ბრიტანელი მეცნიერების მიერ შემუშავებული ინოვაცია არის ფუნდამენტური გარდატეხა ჯანდაცვაში: იგი აქცენტს გადაიტანს რეაქტიული მკურნალობიდან (სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ) პროაქტიულ პრევენციაზე (რისკების გამოვლენა ადრეულ ეტაპზე).
დიდი ბრიტანეთის ბიობანკმა, Nightingale Health-თან ერთად, შეისწავლა და რაოდენობრივად გაზომა დაახლოებით 250 სხვადასხვა მეტაბოლური ნაერთი. ეს ნივთიერებები მოიცავს ორგანიზმისთვის აუცილებელ კომპონენტებს — ცილებს, შაქრებს, ცხიმებს და აზოტოვან ნარჩენებს, მაგალითად, შარდოვანას.
ნაერთები წარმოადგენს ჩვენი ორგანიზმის ფუნქციონირების შედეგს: როგორ ვშლით საკვებს, როგორ ვიყენებთ ენერგიას და როგორ ვანახლებთ ქსოვილებს. ამ ნაერთების ერთობლიობა ქმნის თითოეული ადამიანის ფიზიოლოგიური მდგომარეობის დეტალურ და დინამიურ “სურათს”, ანუ მეტაბოლურ პროფილს.
ამ პროფილის გამოყენებით მეცნიერებს შეუძლიათ იწინასწარმეტყველონ დაავადებების განვითარების რისკი. ისინი მეტაბოლურ მონაცემებს ადარებენ სხვა პაციენტების სამედიცინო ისტორიას (როდის დაუსვეს დიაგნოზი და რა მკურნალობა ჩაუტარდათ) და ოფიციალურ მონაცემებს გარდაცვალების მიზეზების შესახებ. ამ შედარების საშუალებით, მეცნიერები პოულობენ კავშირებს მეტაბოლურ პროფილსა და ისეთი პათოლოგიების განვითარებას შორის, როგორიცაა დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, კიბო და დემენცია.
ორგანოების ფუნქციონირების შეფერხებისას მეტაბოლური პროფილი იცვლება: მაგალითად, დაზიანებული თირკმელი ზრდის შარდოვანასა და კრეატინინს, ხოლო კიბოს დროს იზრდება გლუკოზის ათვისება. მეცნიერების მიერ მიღებული ეს მეტაბოლური პროფილი უნიკალურია, რადგან მეტაბოლიტებზე გავლენას ახდენს არა მხოლოდ გენეტიკა, არამედ გარემო ფაქტორებიც – დიეტა, ფიზიკური აქტივობა, დაბინძურება და სტრესი. ყოველივე ეს ნიშნავს, რომ მეტაბოლური პროფილები აღწერს როგორც გენეტიკურ წინასწარგანწყობას, ისე გარემო ზემოქმედების შედეგებს.
მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერებს UK Biobank-ის მეტაბოლური პროფილების შეზღუდული რაოდენობა უკვე ჰქონდათ ხელმისაწვდომი, 500,000 მოხალისის მონაცემების სრული ნაკრები დიდი გარდატეხაა. ის საშუალებას იძლევა შეიქმნას გაცილებით სანდო დაავადებათა ადრეული გამოვლენის ტესტები უფრო ფართო სპექტრის დაავადებებისთვის. მაგალითად, მეტაბოლური პროფილების გამოყენება უკვე მიმდინარეობს დემენციის, მათ შორის იშვიათი ნეიროდეგენერაციული დაავადებების, რისკის პროგნოზირებისთვის 10-15 წლით ადრე.
ოქსფორდის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა ამ მონაცემების გამოყენებით უკვე გამოავლინეს განსხვავებები მამაკაცებისა და ქალების დაბერების პროცესსა და ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების განვითარებაში, ასევე იგეგმება კვლევა, რომელიც შეისწავლის, თუ როგორ მოქმედებს სქესი მედიკამენტების ეფექტურობაზე. მეტაბოლიტების შესწავლა განიხილება, როგორც მძლავრი გზა დაავადებათა ახალი გამაფრთხილებელი ნიშნების აღმოსაჩენად, დაავადების განვითარების უკეთ გასაგებად და მკურნალობის ეფექტურობის შესაფასებლად.
წყარო: The Guardian
