ბერლინის საუნივერსიტეტო კლინიკა „შარიტეში“ (Charité – Universitätsmedizin Berlin) დასრულდა CD19 CAR T-უჯრედული თერაპიის პირველი კლინიკური კვლევა, რომელიც მძიმე რევმატოიდული ართრიტის სამკურნალოდ ჩატარდა. კვლევის თანახმად, მეთოდს დაავადების აქტივობის შემცირება შეუძლია იმ პაციენტებშიც კი, რომელთა მდგომარეობაც სტანდარტულ მკურნალობას არ დაემორჩილა.
როგორ მუშაობს CD19 CAR T-უჯრედული თერაპია
CAR T-უჯრედული თერაპია პერსონალიზებული მკურნალობის მეთოდია. პაციენტის სისხლიდან იღებენ T-უჯრედებს და ლაბორატორიაში გენეტიკურად გარდაქმნიან, რათა მათ ქიმერული ანტიგენური რეცეპტორი (CAR) გამოიმუშაონ.
CAR ამომცნობი სისტემის როლს ასრულებს. ამ კვლევაში იგი შექმნილი იყო CD19-თან დასაკავშირებლად – ზედაპირულ მოლეკულასთან, რომელიც მრავალ B-უჯრედზე გვხვდება. ქიმიოთერაპიის ხანმოკლე კურსის შემდეგ, მოდიფიცირებული T-უჯრედები პაციენტს ერთჯერადი ინფუზიით გადაუსხეს.
ორგანიზმში მოხვედრისას CAR T-უჯრედებს გამრავლება და CD19-დადებით უჯრედებზე შეტევა შეუძლიათ. აუტოიმუნური დაავადებების დროს მიზანი დაავადებასთან ასოცირებული B-უჯრედების, მათ შორის ქსოვილოვან რეზერვუარებში არსებული უფრო ხანგრძლივი სიცოცხლისუნარიანობის მქონე უჯრედების აღმოფხვრაა. მკვლევრები იმედოვნებენ, რომ B-უჯრედების პოპულაციის შემდგომი აღდგენისას, ადრინდელი აუტორეაქტიული მეხსიერების უჯრედების ნაცვლად, სივრცეს ძირითადად პირველადი, გამოუცდელი B-უჯრედები (naive) შეავსებენ.
ამ პროცესს ზოგჯერ იმუნური სისტემის „გადატვირთვას“ (reset) უწოდებენ. თუმცა, ეს ტერმინი უნდა გავიგოთ როგორც ბიოლოგიური ჰიპოთეზა, რომელსაც კვლევის შედეგები ამყარებს, და არა როგორც იმის მტკიცებულება, რომ მთელი იმუნური სისტემა სამუდამოდ გადაიტვირთა.
კვლევის შედეგები
კვლევაში მონაწილე ექვსივე პაციენტს მძიმე, სეროპოზიტიური და მკურნალობისადმი რეზისტენტული ფორმის რევმატოიდული ართრიტი ჰქონდა. სანამ ამ მეთოდს მიმართავდნენ, მათ უკვე გამოსცადეს საშუალოდ რვამდე სხვადასხვა მიზნობრივი თუ ბიოლოგიური თერაპია, რომლებმაც შედეგი ვერ გამოიღო. კვლევის ფარგლებში ყველა პაციენტთან დაფიქსირდა დაავადების აქტივობის კლება და რევმატოიდულ ართრიტთან ასოცირებული ანტისხეულების შემცირება, ხოლო სამმა მონაწილემ დაკვირვების პერიოდში ხანგრძლივ, მედიკამენტებისგან თავისუფალ რემისიას მიაღწია.
აღსანიშნავია მკვლევრების დაკვირვება იმის შესახებ, რომ მიუხედავად B-უჯრედების მასშტაბური განადგურებისა, ორგანიზმში ადრე ჩატარებული ვაქცინაციით გამომუშავებული დამცავი ანტისხეულები მაინც ფიქსირდებოდა. ეს მიუთითებს, რომ უკვე არსებული იმუნური მეხსიერების ნაწილი შესაძლოა შენარჩუნდეს, თუმცა ამ ფენომენის გრძელვადიანი ეფექტი ჯერ კიდევ შესასწავლია.
უსაფრთხოების პროფილმა დამაიმედებელი შედეგები აჩვენა: პაციენტებს აღენიშნებოდათ მხოლოდ დროებითი, მსუბუქი ან ზომიერი სიმძიმის ციტოკინების გამოყოფის სინდრომი (CRS), ხოლო მძიმე ნევროლოგიური გართულებები არ დაფიქსირებულა. მიუხედავად ამისა, კვლევის მცირე მასშტაბიდან გამომდინარე, იშვიათი ან გრძელვადიანი რისკების სრულფასოვანი შეფასება მომავალში უფრო გაფართოებულ კვლევებს მოითხოვს.
რატომ არის საჭირო სიფრთხილე
აღნიშნული კვლევა პილოტური და ადრეული ფაზისაა – მასში მხოლოდ ექვსი საგანგებოდ შერჩეული პაციენტი მონაწილეობდა და ის არ ითვალისწინებდა რანდომიზებულ საკონტროლო ჯგუფს. გარდა ამისა, მედიკამენტების გარეშე მიღწეული პირველადი რემისიის შემდეგ ერთ პაციენტს რეციდივი განუვითარდა, ხოლო თერაპიისადმი პასუხი თითოეულ მონაწილეში ინდივიდუალური და განსხვავებული იყო.
ამ ფაქტორებიდან გამომდინარე, მიღებული შედეგები ავტომატურად ვერ გავრცელდება ახლად დიაგნოსტირებულ რევმატოიდულ ართრიტზე, დაავადების მსუბუქ ფორმებზე ან იმ პაციენტებზე, რომლებსაც სტანდარტული მკურნალობა წარმატებით ეხმარება. დამატებით მხედველობაშია მისაღები, რომ თავად CAR T-უჯრედული თერაპია კომპლექსურ ტექნოლოგიურ პროცესს წარმოადგენს, რომელიც მოითხოვს რთულ ლაბორატორიულ წარმოებას, წინასწარ ქიმიოთერაპიას, მკაცრ კლინიკურ მონიტორინგსა და პაციენტის ხანგრძლივ მეთვალყურეობას.
რა არის შემდეგი ეტაპი
COMPARE-ის კვლევის მომდევნო ეტაპზე მეტ პაციენტს შეაფასებენ და CD19 CAR T-უჯრედულ თერაპიას რევმატოიდული ართრიტის სამკურნალოდ უკვე დამკვიდრებულ B-უჯრედულ თერაპიას შეადარებენ. უფრო მასშტაბურმა და ხანგრძლივმა კვლევებმა უნდა დაადგინოს, რამდენად სტაბილურია მიღებული შედეგები, შესაძლებელია თუ არა სახსრების პროგრესული დაზიანების თავიდან აცილება და პაციენტთა რომელ კონკრეტულ ჯგუფში იქნება მკურნალობა ყველაზე ეფექტური.
მიუხედავად იმედისმომცემი პერსპექტივისა, რევმატოიდული ართრიტის სამკურნალოდ ეს მეთოდი ამ დროისთვის კვლავ ექსპერიმენტულ მიდგომად რჩება. „შარიტეს“ კლინიკის შედეგები მნიშვნელოვანი დამადასტურებელია იმისა, რომ მიზანმიმართულ უჯრედულ თერაპიას შეუძლია რემისია გამოიწვიოს მძიმე პაციენტებშიც კი, თუმცა ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს სრულ განკურნებას ან თერაპიის რუტინულ კლინიკურ პრაქტიკაში დამკვიდრებას.
წყარო: Charite universitätsmedizin berlin; nature medicine
