ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ახალი ანგარიში ესტონეთის შთამბეჭდავ წარმატებას ცენტრალურ ადგილს უთმობს. დოკუმენტი არაგადამდები დაავადებების პრევენციასა და რისკ-ფაქტორების მართვას მიმოიხილავს. ქვეყანამ კიბოთი და გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიებით გამოწვეული ნაადრევი სიკვდილიანობა 25%-ით შეამცირა, რითაც WHO-ს 2025 წლის მიზნობრივ მაჩვენებელს ვადაზე ადრე მიაღწია. ამ შედეგით ესტონეთი იმ 10 გამორჩეულ ევროპულ სახელმწიფოს შორის მოხვდა, რომლებმაც მსგავს პროგრესს მიაღწიეს.
სიკვდილიანობის შემცირებული მაჩვენებლი ქვეყნის მიერ გატარებული მკაცრი და თანმიმდევრული პოლიტიკის შედეგია. რეფორმების ფარგლებში ესტონეთმა აკრძალა თამბაქოს მოხმარება, გაზარდა საგადასახადო რეგულაციები ალკოჰოლზე და წამოიწყო სიმსუქნის პრევენციის მასშტაბური ინიციატივები. ამ კომპლექსური მიდგომის წარმატების მიზეზი მტკიცე პირველადი ჯანდაცვის სისტემა გახდა, რომელმაც პოლიტიკური გადაწყვეტილებები კონკრეტულ კლინიკურ შედეგებად გარდაქმნა.
ესტონეთმა თამბაქოსთან ბრძოლის ფართომასშტაბიანი სტრატეგია 2014 წელს დაიწყო. რეფორმების ფარგლებში აიკრძალა არომატიზებული პროდუქტები და დისტანციური გაყიდვები, პარალელურად კი მკვეთრად გამკაცრდა მარკეტინგული რეგულაციები. ამ კომპლექსურმა მიდგომამ მოხმარების მაჩვენებლის სწრაფი კლება განაპირობა.
თამბაქოს პარალელურად, ქვეყანამ ალკოჰოლის კონტროლის მკაცრი პოლიტიკაც გაატარა. 2014-2019 წლებში საგადასახადო განაკვეთების მკვეთრმა ზრდამ და რეკლამის აკრძალვამ საგრძნობლად შეამცირა ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი. ყოფილი ჯანდაცვის მინისტრი, რიინა სიკუტი ხაზს უსვამს, რომ ამ რეფორმების წარმატების გასაღები ბავშვების დაცვის იდეაა. სწორედ ეს არგუმენტი იქცა იმ მთავარ კონსენსუსად, რომელმაც საზოგადოება და პოლიტიკური ძალები საერთო მიზნის გარშემო გააერთიანა.
ესტონეთის პროგრესის მთავარი საყრდენი უფასო და მაქსიმალურად ხელმისაწვდომი პირველადი ჯანდაცვაა. ერთიანი კლინიკური გაიდლაინების დანერგვა გულ-სისხლძარღვთა რისკების ეფექტურ მართვას უზრუნველყოფს, ხოლო მედიკამენტებზე, კერძოდ სტატინებზე დაწესებული შეღავათები პაციენტებისთვის ფინანსურ ბარიერებს ხსნის. სისტემის კიდევ უფრო გასაძლიერებლად, პირველადი რგოლის გუნდებს სამომავლოდ კვების ექსპერტებიც შეუერთდებიან, რაც სიმსუქნის წინააღმდეგ ბრძოლას უფრო კომპლექსურსა და შედეგიანს გახდის.
წარმატებული რეფორმების ფონზე სიმსუქნესთან ბრძოლა კვლავ ერთ-ერთ ყველაზე რთულ გამოწვევად რჩება. სკოლებში უფასო კვება და ბავშვთა ფიზიკური აქტივობის სუბსიდირება იმედისმომცემი ნაბიჯებია, თუმცა დაავადების გავრცელების მაჩვენებლები მაინც იზრდება. შაქრის შემცველ სასმელებზე გადასახადის დაწესების მცდელობამ ორჯერ განიცადა პოლიტიკური მარცხი, რის გამოც ქვეყანამ სტრატეგია შეცვალა. ახლა მთავარი აქცენტი საკვები პროდუქტების რეფორმულირებაზე – მათში შაქრის, მარილისა და ცხიმების შემცირებაზე კეთდება. რიინა სიკუტი აღნიშნავს, რომ კვების ინდუსტრიის თვითრეგულირების მცდელობა არ გამართლდა, რადგან ბავშვებზე გათვლილი რეკლამების 70% დადგენილ სტანდარტებს კვლავ არღვევს.
ესტონეთის გამოცდილება ნათელი დასტურია იმისა, რომ მცირე ქვეყნებსაც კი, შეზღუდული ბიუჯეტის პირობებში, შეუძლიათ გლობალური მასშტაბის ცვლილებების მოხდენა. ეს მოდელი სხვა ქვეყნებისთვისაც მნიშვნელოვან ორიენტირს ქმნის. მისი მთავარი პრინციპებია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრიორიტეტულობა, მყარი პოლიტიკური ნება და მხოლოდ სამეცნიერო მტკიცებულებებზე ფოკუსირება. მსგავსი სტრატეგია გლობალურ ჯანდაცვას საშუალებას მისცემს, კრიზისებთან ბრძოლიდან დაავადებათა ეფექტურ პრევენციაზე გადავიდეს.
წყარო: WHO
