130 ახალშობილზე ჩატარებული კვლევა აჩვენებს, რომ გოგონებსა და ბიჭებს შორის მხედველობითი სტიმულების მიმართ ყურადღების მაჩვენებლებში სხვაობა დაბადებიდან სულ რამდენიმე საათშივე შეიმჩნევა. თუმცა, მიღებული შედეგები არ ნიშნავს იმას, რომ ყველა გოგონა და ბიჭი სამყაროს მაინცდამაინც განსხვავებულად უყურებს; და მით უმეტეს, არ ამტკიცებს, რომ მათ შემდგომ ფსიქოლოგიურ განვითარებას მხოლოდ ბიოლოგია განსაზღვრავს. მონაცემები უბრალოდ იმ ჰიპოთეზას ამყარებს, რომლის მიხედვითაც, ბავშვის განვითარებაში გამოვლენილ განსხვავებებს თანაბრად შეიძლება განაპირობებდეს როგორც პრენატალური ბიოლოგია, ისე დაბადების შემდგომი გამოცდილება.
რა შენიშნეს მკვლევრებმა
კემბრიჯის უნივერსიტეტის კვლევაში, რომელიც ჟურნალ „Biology of Sex Differences“-ში გამოქვეყნდა, ახალშობილებს გვერდიგვერდ ორ ვიდეოს უჩვენებდნენ: ერთზე ადამიანის ბუნებრივად მოძრავი სახე ჩანდა (სოციალური სტიმული), მეორეზე კი — მოქანავე ლითონის ბურთულები, ე.წ. ნიუტონის აკვანი (არასოციალური ობიექტი).
ზოგადად, ორივე სქესის ახალშობილები მოძრავ ობიექტთან შედარებით უფრო მეტხანს ადამიანის სახეს უყურებდნენ. თუმცა, გოგონებმა ყურების დროის უფრო დიდი ნაწილი სოციალურ სტიმულს დაუთმეს, ხოლო ბიჭებმა — არასოციალურს.
ჩვილები დაბადებიდან სულ რამდენიმე საათში გამოსცადეს — მანამ, სანამ მათ ყურადღებაზე სოციალური ინტერაქცია, აღზრდა ან რაიმე სხვა პოსტნატალური გამოცდილება მოასწრებდა გავლენის მოხდენას. ამიტომ მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ჯგუფურ დონეზე გამოვლენილ ამ კანონზომიერებას, შესაძლოა, პრენატალური ფაქტორები (მათ შორის, გენეტიკური და ჰორმონული განსხვავებები) განაპირობებდეს.
მიუხედავად ამისა, კვლევა არ ადგენს, კონკრეტულად რომელი პრენატალური ფაქტორებია ამაზე პასუხისმგებელი; ის არც იმას აჩვენებს, რომ ახალშობილებს ფართო კლინიკური გაგებით ინტელექტის, სოციალური უნარების ან ყურადღების კონცენტრირების განსხვავებული დონე აქვთ. ექსპერიმენტმა კონტროლირებად პირობებში მხოლოდ ვიზუალური უპირატესობის მინიჭების ერთი კონკრეტული ფორმა შეისწავლა.
რატომ არის ეს კვლევა მნიშვნელოვანი
მიღებული შედეგები კიდევ ერთხელ აცოცხლებს ათწლეულების განმავლობაში სადისკუსიო საკითხს: რამდენად განაპირობებენ ბიოლოგიური ფაქტორები ქალებსა და მამაკაცებს შორის არსებულ ფსიქოლოგიურ განსხვავებებს?
კემბრიჯის უნივერსიტეტის კიდევ ერთმა, 2000 წელს გამოქვეყნებულმა კვლევამ მსგავსი ტენდენცია აჩვენა: ახალშობილი გოგონები უფრო დიდხანს უყურებდნენ სახეებს, ბიჭები კი – საგნებს. ახალი კვლევის მიზანი სწორედ ამ ექსპერიმენტის უფრო მკაცრი სტანდარტებით გამეორება იყო. მკვლევრებმა უკეთ გაკონტროლებული პირობები და მზერის აღრიცხვის საიმედო მეთოდები გამოიყენეს. რაც მთავარია, ვიდეოჩანაწერების ანალიზისას მეცნიერებმა არ იცოდნენ ჩვილების სქესი და ისიც, თუ რომელ სტიმულს უყურებდნენ ისინი, რამაც დამკვირვებლის სუბიექტურობის რისკი მინიმუმამდე დაიყვანა.
შედეგები განამტკიცებს მოსაზრებას, რომ ბიოლოგიური და სოციალური ფაქტორები მუდმივად ურთიერთქმედებენ. როგორც კვლევის ხელმძღვანელმა, პროფესორმა სერ საიმონ ბარონ-კოენმა აღნიშნა, საქმე გვაქვს „ბუნება და აღზრდასთან“ და არა „ბუნება აღზრდის წინააღმდეგ“.
ეს ურთიერთქმედება შედეგების სწორი ინტერპრეტაციისთვის უმთავრესია. დაბადებისას გამოვლენილმა განსხვავებამ შესაძლოა მხოლოდ საწყისი მიდრეკილება შექმნას, თუმცა შემდგომი გამოცდილება განსაზღვრავს, თუ როგორ განვითარდება, შეიცვლება ან რამდენად შესამჩნევი დარჩება ეს მიდრეკილება დროთა განმავლობაში. ბავშვის განვითარებას საბოლოოდ მაინც ოჯახური ურთიერთობები, გარემო, განათლება, კულტურა და ინდივიდუალური ცხოვრებისეული გამოცდილება აყალიბებს.
ჯგუფური საშუალო მაჩვენებლები ინდივიდუალურ პროგნოზს არ განსაზღვრავს
მკვლევრები მკაცრად უსვამენ ხაზს, რომ განსხვავებები მხოლოდ ჯგუფებს შორის საშუალო მაჩვენებლების დონეზე გამოვლინდა. ეს შედეგები ავტომატურად არ ვრცელდება თითოეულ ცალკეულ ბიჭსა თუ გოგონა ჩვილზე; მით უმეტეს, რომ ჯგუფებს შორის მნიშვნელოვანი ცვალებადობა და მონაცემთა თანაკვეთა დაფიქსირდა.
ეს გამიჯვნა პრინციპულად მნიშვნელოვანია. არაზუსტი და მცდარი იქნებოდა იმის მტკიცება, თითქოს ახალშობილი გოგონები „ბუნებით უფრო სოციალურები არიან“, ხოლო ბიჭებს „საგნები უფრო მეტად აინტერესებთ“. ექსპერიმენტმა მხოლოდ ის აჩვენა, რომ კონკრეტულ დავალებაში გოგონა ჩვილები, საშუალოდ, მზერის უფრო დიდ ნაწილს უთმობდნენ ადამიანის სახეს, ვიდრე – ბიჭები.
გარდა ამისა, ეს კვლევა არც იმ შეხედულებას ამყარებს, თითქოს სქესი პირდაპირ განსაზღვრავს შემდგომ სოციალურ უნარებს, მეტყველების განვითარებას, ან ნეიროგანვითარების სხვა თავისებურებებს. მეცნიერები ამჟამად აგრძელებენ დაკვირვებებს, რათა შეისწავლონ, უკავშირდება თუ არა ყურადღების ეს ადრეული ნიშნები ტვინის განვითარებასა და ქცევაში მოგვიანებით გამოვლენილ სხვაობებს. ამგვარი კავშირის არსებობა ჯერ კიდევ დასადგენია.
წყარო: University of Cambridge
