ტექნოლოგიების სწრაფმა განვითარებამ სათამაშოების ინდუსტრიაში სრულიად ახალი ეპოქა შემოიტანა. ბაზარზე მასობრივად გამოჩნდა გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის (AI) მქონე სათამაშოები, რომლებიც აღჭურვილია დიდი ენობრივი მოდელებით, მიკროფონებითა და კამერებით. თუმცა, როგორც სამედიცინო და სამეცნიერო პლატფორმა News-Medical იტყობინება, ეს ინტერაქციული „მეგობრები“ შესაძლოა სერიოზულ საფრთხეს უქმნიდნენ არასრულწლოვნების ფსიქიკას, რადგან მათ ადვილად შეუძლიათ ბავშვების წინაშე პროპაგანდისა და დეზინფორმაციის ტირაჟირება.
22 მილიონი გაყიდული სათამაშო და ნულოვანი კვლევა
სტატისტიკური მონაცემებით, მხოლოდ გასულ წელს მსოფლიოში 22 მილიონზე მეტი ხელოვნური ინტელექტის მქონე სათამაშო გაიყიდა. მიუხედავად ასეთი გლობალური გავრცელებისა, მკვლევარი სიმონ სპიჩაკი აღნიშნავს, რომ დღემდე თითქმის არ არსებობს მეცნიერული კვლევა იმის შესახებ, თუ როგორ მოქმედებს ეს მოწყობილობები ადრეულ ნეიროგანვითარებაზე, კოგნიტურ და სოციალურ-ემოციურ სფეროზე.
კემბრიჯის უნივერსიტეტის პროექტის ფარგლებში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ასეთი სათამაშოები ხშირად ვერ უმკლავდებიან ბავშვისთვის უმნიშვნელოვანეს როლურ და სოციალურ თამაშებს. ნაცვლად იმისა, რომ ბავშვმა თავად განავითაროს ფანტაზია, ხელოვნური ინტელექტი თავად სთავაზობს მას მზა სცენარებს, რაც მნიშვნელოვნად აფერხებს შემოქმედებით პროცესს.
პროპაგანდა და დეზინფორმაცია
ყველაზე დიდი შეშფოთების საგანი სათამაშოების მიერ მიწოდებული კონტენტია. ვინაიდან ეს მოწყობილობები ინტერნეტში არსებულ, ხშირად გაუფილტრავ მონაცემებზე სწავლობენ, სათანადო დამცავი მექანიზმების გარეშე მათ შეუძლიათ ბავშვის მიერ დასმულ კითხვებზე პასუხისას ფაქტობრივი შეცდომები და მეცნიერულად დაუმტკიცებელი თეორიები ისე თავდაჯერებულად მიაწოდონ, რომ მოზარდმა ის უალტერნატივო ჭეშმარიტებად მიიღოს.
ამასთანავე, არსებობს საფრთხე, რომ პოლიტიკური, იდეოლოგიური თუ კომერციული პროპაგანდის ელემენტები შეუმჩნევლად იქნას ინტეგრირებული ბავშვთან ყოველდღიურ დიალოგში. უკვე დაფიქსირდა კიდეც შემთხვევები, როდესაც ჩატბოტებმა არასრულწლოვნებთან შეუსაბამო ან ძალადობისკენ მიმანიშნებელი საუბარი გამართეს.
ბიოეთიკოსი ლუკაშ კამიენსკი ამ სფეროს უწოდებს სრულიად დაურეგულირებელ ზონას. სათამაშოები, რომლებიც აღჭურვილია სახის ამოცნობის ფუნქციითა და მიკროფონებით, მუდმივად აგროვებენ ბავშვზე პერსონალურ ინფორმაციას, თუმცა მათი უსაფრთხოების და კონფიდენციალურობის სტანდარტები ხშირად კრიტიკას ვერ უძლებს.
ექსპერტების გაფრთხილება მშობლებს
ცნობილი პედიატრი და სოციალური მკვლევარი, დოქტორი დანა სასკინდი ხაზს უსვამს, რომ პატარა ბავშვებს არ გააჩნიათ კოგნიტური ინსტრუმენტები იმის გასაცნობიერებლად, თუ რა არის ხელოვნური ინტელექტი. ისინი სათამაშოს აღიქვამენ, როგორც ცოცხალ, სანდო მეგობარს, რაც მათ მანიპულაციის მიმართ უკიდურესად მოწყვლადს ხდის.
განვითარების ფსიქოლოგი ემილი გუდაკრი მიჩნევს, რომ აუცილებელია კანონმდებლობით დაწესდეს სავალდებულო მარკირება ხელოვნური ინტელექტის მქონე პროდუქტებისთვის. მშობლებმა ყიდვამდე ზუსტად უნდა იცოდნენ, თუ რომელი ენობრივი მოდელი გამოიყენება სათამაშოში, რა მონაცემებზეა ის გაწვრთნილი და რა კონკრეტული უსაფრთხოების ფილტრები აქვს მას დაყენებული.
სანამ ტექნოლოგიური გიგანტები და სათამაშოების მწარმოებლები მკაცრ რეგულაციებს არ დაემორჩილებიან, მეცნიერები და პოლიტიკის განმსაზღვრელი პირები მშობლებს მაქსიმალური სიფრთხილისკენ მოუწოდებენ, რადგან ეს „ჭკვიანი“ მოწყობილობები დღესდღეობით იმაზე მეტ რისკს შეიცავს მოზარდის მსოფლმხედველობისთვის, ვიდრე რეალურ სარგებელს.
