მალარია კვლავ რჩება ჯანდაცვის მწვავე გლობალურ პრობლემად, რომელიც ყოველწლიურად ასობით ათას ფატალურ შემთხვევას იწვევს, განსაკუთრებით აფრიკის ბავშვთა პოპულაციაში. უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში, სტანდარტულ მკურნალობას წარმოადგენს არტემიზინზე დაფუძნებული კომბინირებული თერაპიები (ACTs). თუმცა, მალარიის გამომწვევი აგენტი, Plasmodium falciparum, ავლენს მზარდ რეზისტენტობას არტემიზინის მიმართ. ამ კრიტიკული რეზისტენტობის ფონზე, კომპანია Novartis-ის ახალმა კომბინირებულმა პრეპარატმა, KLU156-მა, აფრიკის 12 სახელმწიფოში ჩატარებულ ფართომასშტაბიან კლინიკურ კვლევაში დაამტკიცა, რომ მისი თერაპიული ეფექტურობა ACT მკურნალობას არ ჩამოუვარდება.
ანტიმიკრობული რეზისტენტობა პირველად 2009 წელს, ტაილანდ-კამბოჯის საზღვრის რეგიონში დაფიქსირდა. მას შემდეგ, K13 გენის მუტაციები გავრცელდა აფრიკის კონტინენტზეც. KLU156-ის უპირატესობა იმაში მდგომარეობს, რომ მან უფრო სწრაფად მოახდინა K13 მუტანტების ერადიკაცია, რითაც “დაიცვა” ლუმეფანტრინი (წამლის ერთ-ერთი კომპონენტი) თერაპიული მარცხისგან.
კვლევის დეტალები:
კვლევა, რომელშიც 1,600-ზე მეტი პაციენტი მონაწილეობდა, KLU156-ის ეფექტურობას Coartem-ის, გლობალურად აღიარებული ACT თერაპიის, მაჩვენებლებს ადარებდა. შედეგების სტრატეგიული მნიშვნელობა უდავოა, რადგან ACT რეზისტენტობის ტენდენცია მალარიას რთულად სამკურნალო დაავადებად აქცევს. KLU156 წარმოადგენს პერსპექტიულ ალტერნატივას, რომელიც ეფექტურად ახდენს პარაზიტების ერადიკაციას – განსაკუთრებით რეზისტენტული შტამების – და ამცირებს ტრანსმისიის პოტენციალს.
მკვლევრებმა პაციენტებს დადგენილი, სამდღიანი პროტოკოლით უმკურნალეს, ნაწილთან KLU156 გამოიყენეს, ნაწილთან კი Coartem. მიღებული კლინიკური მონაცემები: KLU156-ის ჯგუფში პაციენტთა 99.2% დაფიქსირდა სრული განკურნება, რაც 96.7%-ს შეადგენდა Coartem-ის შემთხვევაში. “ეს ნამდვილი მიღწევაა,” – განაცხადა კვლევის ერთ-ერთმა წამყვანმა მეცნიერმა, აბდულაი ჯიმდემ (ბამაკოს მეცნიერების, ტექნიკისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი).
ასევე მნიშვნელოვანია, რომ KLU156 უფრო ეფექტურად ახდენს გამეტოციტების ერადიკაციას – პარაზიტის სტადიის, რომელიც კოღოებს (Anopheles) გადააქვთ – ვიდრე Coartem. კოლუმბიის უნივერსიტეტის სპეციალისტის, დევიდ ფიდოკის აზრით, ამან შესაძლოა მალარიის ტრანსმისიის შეზღუდვას შეუწყოს ხელი. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ 2023 წელს აფრიკის კონტინენტზე 246 მილიონი შემთხვევა და 569,000 ლეტალური გამოსავალი დაფიქსირდა.
როგორ მუშაობს KLU156?
არტემიზინისგან განსხავვებით, რომელიც უძველესი ჩინური მცენარისგან (აბზინდისგან) არის მიღებული, განაპლაციდი იდენტიფიცირებულია სინთეზური, მაღალტექნოლოგიური კვლევის შედეგად. კომპანია Novartis-მა ლაბორატორიულ პირობებში 2 მილიონი სხვადასხვა ქიმიური ნაერთის სკრინინგი განახორციელა, რათა ეპოვათ ისეთი ნივთიერება, რომელიც კონკრეტულად მალარიის პარაზიტს გაანადგურებდა. განაპლაციდი არღვევს პარაზიტის მიერ ცილების სინთეზს, რაც მის სწრაფ ერადიკაციას განაპირობებს. KLU156 არის კომბინირებული პრეპარატი, რომელიც ლუმეფანტრინთან (Coartem-ის პარტნიორი) ერთად უზრუნველყოფს სინერგიულ თერაპიულ ეფექტს.
არტემიზინზე დაფუძნებული კომბინირებული თერაპიები (ACTs) მოქმედებს მკაცრად განსაზღვრული ფარმაკოლოგიური პრინციპით, რომელიც ორეტაპიან სტრატეგიას მოიცავს. პირველ ეტაპზე, სწრაფად მოქმედი კომპონენტი, არტემიზინი, იწვევს პარაზიტების უმრავლესობის პირველად და მასიურ განადგურებას. მეორე ეტაპზე კი, მეორე “პარტნიორი პრეპარატი” უზრუნველყოფს იმ დარჩენილი პარაზიტების სრულ ლიკვიდაციას, რომლებიც არტემიზინის მოქმედებას გადაურჩნენ.
გვერდითი ეფექტები:
კლინიკური კვლევის ფარგლებში პაციენტთა 20%-ს აღენიშნებოდა ღებინება (Coartem-ის 5%-თან შედარებით), რამაც ასევე განაპირობა მკურნალობის ადრეული შეწყვეტის მაღალი მაჩვენებელი. კომპანია Novartis პრობლემის მიზეზად პრეპარატის მწარე გემოს ასახელებს. კვლევის ცენტრებმა აღნიშნული გამოწვევა მედიკამენტის სითხეში შერევით ნაწილობრივ დაძლიეს. ამჟამად მიმდინარეობს გემოს გაუმჯობესების მეთოდების ინტენსიური ტესტირება.
სამომავლო პერსპექტივა
ამჟამად მიმდინარეობს დებატები KLU156-ის გამოყენების შესახებ: უნდა შევინახოთ ის სარეზერვო თერაპიად? დავიწყოთ ახლავე მისი გამოყენება მაღალი რეზისტენტობის რეგიონებში? თუ ყოველწლიურად ვანაცვლოთ ACTs-თან ერთად? კრიტიკულ ფაქტორად რჩება პრეპარატის ფინანსური ხელმისაწვდომობა – ამ გამოწვევის საპასუხოდ, Novartis აცხადებს, რომ გეგმავს არაკომერციული წვდომის უზრუნველყოფას.
პრეპარატის ავტორიზაციის მიღება მოსალოდნელია უახლოეს პერიოდში. “ერთ წელიწადში, ან წელიწადნახევარში,” – განაცხადა ჯორჯ ჯაგომ, Medicines for Malaria Venture-ის წარმომადგენელმა. ეს გარემოება “განმუხტვის მომენტს” წარმოადგენს გლობალური ჯანდაცვისათვის.
ჰარვარდის უნივერსიტეტის სპეციალისტი, დიან უირტი, ამ მიგნებას ფუნდამენტურს უწოდებს: “ჩვენ ამას დიდი ხანია ველოდით.”
ეს ბიოტექნოლოგიური გარღვევა რადიკალურად გარდაქმნის მალარიის მართვას და მოგვცემს დროს რეზისტენტობასთან ეფექტური ბრძოლისთვის.
წყარო: Science
