სასქესო ჰორმონების გავლენა იმუნური სისტემის ფუნქციონირებაზე თანამედროვე ბიოსამედიცინო მეცნიერების ერთ-ერთ ფუნდამენტურ და აქტუალურ კვლევით მიმართულებას წარმოადგენს. ესტროგენისა და პროგესტერონის კონცენტრაციის დინამიკური ცვლილება მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს როგორც თანდაყოლილი, ისე შეძენილი იმუნური პასუხის მოდულაციაზე. მიუხედავად აღნიშნული ბიოლოგიური საფუძვლებისა, კლინიკურ პრაქტიკაში, ვაქცინაციაზე ორგანიზმის პასუხისა და მენსტრუალური ციკლის ფაზებს შორის კავშირი ნაკლებადაა შესწავლილი.
სწორედ ამ ცოდნის ხარვეზის შევსებას ისახავს მიზნად ჟურნალ npj Women’s Health-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა, რომელმაც შეაფასა COVID-19-ის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის დროისა და მენსტრუალური ციკლის ფაზის შესაძლო გავლენა ვაქცინაციის შემდგომ კლინიკურ შედეგებზე. ნაშრომის ფოკუსს წარმოადგენდა იმ ჰიპოთეზის ემპირიული შემოწმება, განსაზღვრავს თუ არა ვაქცინაციის მომენტში არსებული ენდოკრინული ჰომეოსტაზი ორგანიზმის შემდგომ იმუნურ პასუხს. კერძოდ, მკვლევრებმა შეისწავლეს, არსებობდა თუ არა კავშირი მენსტრუალური ციკლის კონკრეტულ ფაზებსა და ორ ძირითად მაჩვენებელს შორის: ვაქცინაციის შემდგომ მონაწილეთა მიერ დაფიქსირებულ გვერდით მოვლენებს (რეაქტოგენურობა) და COVID-19-ით ინფიცირებამდე გასულ დროით ინტერვალს შორის, რომელიც ვაქცინის დამცავი ეფექტის ირიბ ინდიკატორად განიხილება.
კვლევა განხორციელდა მენსტრუალური ციკლის მონიტორინგის პოპულარული აპლიკაციის (Clue) მონაცემების გამოყენებით და მოიცავდა 1 474 მონაწილის მკაცრად შერჩეულ ანალიტიკურ ნიმუშს. საერთაშორისო გინეკოლოგიისა და მეანობის ფედერაციის (FIGO) კრიტერიუმების შესაბამისად, კვლევაში ჩართული იყვნენ 18–44 წლის ასაკის ქალები, რეგულარული მენსტრუალური ციკლით (24–38 დღე). კვლევიდან გამოირიცხნენ ჰორმონალური კონტრაცეპტივების მომხმარებლები, ახლო წარსულში ორსულობის ისტორიის მქონე ქალები, ასევე მონაწილეები არარეგულარული ციკლით ან არასაკმარისი მონაცემებით. ციკლის ფაზის მიხედვით მონაწილეები ორ ჯგუფად დაიყვნენ: ფოლიკულურ, ესტროგენ-დომინანტურ ფაზაში ვაქცინირებულებად (n=760) და ლუთეალურ, პროგესტერონ-დომინანტურ ფაზაში ვაქცინირებულებად (n=714).
მრავალფაქტორულმა სტატისტიკურმა ანალიზმა, რომელიც კორექტირებული იყო ასაკის, სხეულის მასის ინდექსის (BMI), თამბაქოს მოხმარებისა და თანმხლები დაავადებების მიხედვით, გამოავლინა მნიშვნელოვანი კავშირი მენსტრუალური ციკლის ფაზასა და ვაქცინის რეაქტოგენურობას შორის. კერძოდ, ფოლიკულურ ფაზაში ვაქცინირებულ ქალებში გვერდითი მოვლენების დაფიქსირების შანსი 35%-ით უფრო მაღალი იყო, ვიდრე ლუტეინურ ფაზაში ვაქცინირებულებში (). აღნიშნული ასოციაცია განსაკუთრებით გამოხატული აღმოჩნდა 18–24 წლის ასაკობრივ ჯგუფში, სადაც შანსების ფარდობამ შეადგინა ( CI: –). მიღებული შედეგები შეესაბამება არსებულ იმუნოლოგიურ ცოდნას, რომლის მიხედვითაც ესტრადიოლი ხელს უწყობს იმუნური პასუხის გააქტიურებას, ხოლო პროგესტერონს შედარებითი იმუნოსუპრესიული ეფექტი ახასიათებს. ორივე ჰორმონი უშუალოდ მოქმედებს იმუნური უჯრედების რეცეპტორებზე, რაც შესაძლოა განსაზღვრავდეს ვაქცინაციის შემდგომი რეაქციების ინტენსივობას.
მნიშვნელოვანია, რომ კვლევამ ვერ დაადგინა სტატისტიკურად სარწმუნო კავშირი მენსტრუალური ციკლის ფაზასა და გვერდითი მოვლენების სიმძიმეს () ან მათ რაოდენობას () შორის. გარდა ამისა, ფოლიკულურ ფაზაში ვაქცინირებულ ქალებში COVID-19-ით შემდგომ ინფიცირებამდე მედიანური დრო 35 დღით უფრო ხანგრძლივი იყო (200 დღე 165 დღის წინააღმდეგ). თუმცა, აღნიშნული შედეგი, მონაწილეთა მცირე რაოდენობის გამო (), მხოლოდ ჰიპოთეზის ფორმირების საფუძვლად შეიძლება ჩაითვალოს და არა საბოლოო დასკვნის გამოსატანად.
მიუხედავად გარკვეული მეთოდოლოგიური შეზღუდვებისა, მათ შორის ჰორმონული ბიომარკერების პირდაპირი განსაზღვრის არარსებობისა, კალენდარულ შეფასებაზე დაფუძნებული კლასიფიკაციისა და თვითრეპორტირებული მონაცემების გამოყენებისა, აღნიშნულ კვლევას მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს სქესობრივ განსხვავებებზე დაფუძნებული იმუნოლოგიური კვლევების განვითარებაში. მიღებული შედეგები მიუთითებს, რომ მენსტრუალური ციკლის ფაზა შესაძლოა იყოს ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელიც გავლენას ახდენს ვაქცინაციის შემდგომ რეაქტოგენურობაზე. შესაბამისად, მომავალში ფართომასშტაბიანი, პერსპექტიული და ბიომარკერებზე დაფუძნებული კვლევებია საჭირო იმის დასადგენად, თუ რამდენად არის საჭირო ვაქცინაციის კალენდრის პერსონალიზება რეპროდუქციული ასაკის ქალებში კლინიკური ეფექტიანობის ოპტიმიზაციისთვის.
წყარო: news-medical.net
