გულ-სისხლძარღვთა სისტემის პათოლოგიები, მათ შორის მიოკარდიუმის ინფარქტი და მწვავე იშემიური ინსულტი, მსოფლიოში სიკვდილიანობისა და ინვალიდობის წამყვან მიზეზებად რჩება. ავტორიტეტულ სამედიცინო ჟურნალში Journal of the American College of Cardiology-ში გამოქვეყნებულმა მასშტაბურმა ეპიდემიოლოგიურმა კვლევამ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ მწვავე კარდიოვასკულური დაავადებები, როგორიცაა გულის შეტევებისა და ინსულტების აბსოლუტური უმრავლესობა წინასწარ იდენტიფიცირებად და კონტროლირებად რისკ-ფაქტორებთანაა დაკავშირებული.
კვლევა ეფუძნებოდა სამხრეთ კორეასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში მცხოვრები 9 მილიონზე მეტი ზრდასრული ინდივიდის ჯანმრთელობის მონაცემთა ანალიზს. მიღებულ შედეგებზე დაყრდნობით, გამოვლინდა ოთხი ძირითადი და პოტენციურად მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორი: არტერიული ჰიპერტენზია, ჰიპერქოლესტერინემია, ჰიპერგლიკემია და თამბაქოს მოხმარება (აქტიური ან ანამნეზში არსებული), რომლებიც მჭიდროდ ასოცირდებოდა კარდიოვასკულური პათოლოგიების აბსოლუტურ უმრავლესობასთან. ემპირული მონაცემების თანახმად, მიოკარდიუმის ინფარქტის, იშემიური ინსულტისა და გულის უკმარისობის შემთხვევათა 99%-ს წინ უძღოდა ჩამოთვლილი ფაქტორებიდან მინიმუმ ერთ-ერთის არსებობა. განსაკუთრებით საყურადღებოა, რომ 60 წლამდე ასაკის ქალებში — რომლებიც გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიების განვითარების შედარებით დაბალი რისკის მქონე დემოგრაფიულ ჯგუფს მიეკუთვნებიან — კლინიკურ შემთხვევათა 95%-ზე მეტი ასევე ამავე რისკ-ფაქტორებთან იყო ასოცირებული.
დამატებით, ძლიერი ასოციაცია გამოვლინდა არტერიულ ჰიპერტენზიასა და გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების განვითარებას შორის. როგორც აშშ-ის, ისე სამხრეთ კორეის პოპულაციაში, მიოკარდიუმის ინფარქტის, იშემიური ინსულტის ან გულის უკმარისობის მქონე პაციენტების 93%-ზე მეტს კლინიკური მოვლენების მანიფესტაციამდე უკვე აღენიშნებოდა არტერიული ჰიპერტენზია. მკვლევართა შეფასებით, არტერიული წნევის რეგულარული მონიტორინგი, ჰიპერტენზიის დროული გამოვლენა და მისი ეფექტიანი კონტროლი შესაძლოა გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან და ეფექტიან სტრატეგიას წარმოადგენდეს.
კვლევის წამყვანი ავტორის, ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის (Northwestern University) პროფესორ ფილიპ გრინლენდის განცხადებით, მიღებული მონაცემები ეწინააღმდეგება ბოლო პერიოდში გავრცელებულ მოსაზრებებს რისკ-ფაქტორების გარეშე მიმდინარე „ასიმპტომური“ შემთხვევების ზრდის შესახებ და მიუთითებს, რომ წინა კვლევებში შესაძლოა სათანადოდ ვერ ხორციელდებოდა კლინიკური ზღვრის ქვემოთ არსებული მაჩვენებლების სრულფასოვანი დიაგნოსტირება. შესაბამისად, პრევენციული მედიცინის მთავარი ფოკუსი სწორედ ამ მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორების მკაცრ კონტროლზე უნდა იყოს მიმართული.
მიუხედავად იმისა, რომ კლასიკური რისკ-ფაქტორები უნივერსალურ ხასიათს ატარებს, მიოკარდიუმის ინფარქტის უშუალო პათოფიზიოლოგიური მექანიზმები მნიშვნელოვან გენდერულ დივერგენციას ავლენს. მაიოს კლინიკის (Mayo Clinic) მიერ ჩატარებულმა კვლევამ (2025), რომლის ფარგლებშიც შეისწავლეს 65 წლისა და უმცროსი ასაკის პაციენტთა 1,474 კლინიკური შემთხვევა (მინესოტას შტატში), აჩვენა, რომ ტრადიციული ათეროთრომბოზი (ათეროსკლეროზული ფოლაქის დესტრუქცია და შემდგომი თრომბოზი) მამაკაცებში შემთხვევათა 75%-ს შეადგენდა, ხოლო ქალებში — მხოლოდ 47%-ს. შესაბამისად, ქალთა პოპულაციაში მიოკარდიუმის ინფარქტების უმეტესობა (53%) არათეროთრომბოზული პათოგენეზით ვითარდებოდა.
კვლევის შედეგების მიხედვით, ქალთა პოპულაციაში მიოკარდიუმის ინფარქტის შემთხვევათა 34% ასოცირებული იყო ჟანგბადის მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის დისბალანსით განპირობებულ მეორეულ მიოკარდიუმის ინფარქტთან (SSDMs). აღნიშნული კლინიკური მდგომარეობა, შესაძლოა, განვითარდეს ანემიის, მწვავე ინფექციისა თუ სხვა სისტემური სტრესული ფაქტორების ფონზე. ამასთანავე, გამოვლინდა კორონარული არტერიის სპონტანური დისექციისა და ტრანსლოკაციური ემბოლიური მოვლენების მნიშვნელოვანი წილი, რაც ხაზს უსვამს მიოკარდიუმის ინფარქტის პათოფიზიოლოგიურ მრავალფეროვნებას, განსაკუთრებით ქალ პაციენტებში.
მიღებული მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციის საფუძველს მოდიფიცირებადი რისკ-ფაქტორების ეფექტიანი მართვა წარმოადგენს. არტერიული წნევის, ლიპიდური პროფილისა და გლუკოზის დონის რეგულარული კონტროლი, თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დანერგვა მნიშვნელოვნად ამცირებს გულის შეტევისა და ინსულტის განვითარების რისკს. ამასთან, თანამედროვე კვლევები მიუთითებს, რომ აუცილებელია ინფარქტის ინდივიდუალიზებული დიაგნოსტიკური მიდგომების დანერგვა, რაც მკურნალობის ეფექტიანობისა და პაციენტთა გრძელვადიანი პროგნოზის გაუმჯობესებას შეუწყობს ხელს.
წყარო:sciencealert.com
