დიაბეტის შემსწავლელი ევროპული ასოციაციის (EASD) 62-ე ყოველწლიური შეხვედრა მილანში ფინალურ ეტაპს უახლოვდება. მკვლევრებმა, კლინიცისტებმა, პაციენტებმა და ჯანდაცვის სფეროს ექსპერტებმა მთელი კვირა დაუთმეს იმის განხილვას, როგორ ფუნდამენტურად იცვლება დიაბეტის პრევენციისა და მკურნალობის მიდგომები. საკონფერენციო ცენტრ Allianz MiCo-ში 28 სექტემბრიდან 2 ოქტომბრამდე გამართულმა მასშტაბურმა ღონისძიებამ 15 000-ზე მეტი მონაწილე გააერთიანა – კონფერენცია იტალიას 18-წლიანი პაუზის შემდეგ დაუბრუნდა.
წლევანდელი სამიტი მკაფიო ცვლილებით გამოირჩევა: დიაბეტის წარმატებულ მკურნალობას უკვე აღარ ზომავენ მხოლოდ გლუკოზის მაჩვენებლით. ძირითადი დისკუსიები სულ უფრო მეტად ექცევა ადრეული ჩარევის, გულისა და თირკმელების დაცვის, სიმსუქნისა და ღვიძლის დაავადებების მართვის, პერსონალიზებული თერაპიისა და უახლესი ტექნოლოგიების პრაქტიკული ხელმისაწვდომობის გარშემო.
აღსანიშნავია, რომ ღონისძიება საკონფერენციო დარბაზებს გასცდა. ყველა სამეცნიერო სესია პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა რეგისტრირებული ონლაინდელეგატებისთვის, ხოლო ჩანაწერები პლატფორმაზე „Virtual Meeting“ 30 ოქტომბრამდეა ხელმისაწვდომი.
ადრეული მკურნალობა და პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომა
მილანის სამიტის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სიახლე ADA/EASD-ის ახალი შეთანხმებული ანგარიში გახდა, რომელიც მე-2 ტიპის დიაბეტის მართვას ეძღვნება. დოკუმენტი აძლიერებს პაციენტზე ორიენტირებულ მიდგომას და მხარს უჭერს მაღალეფექტური მკურნალობის – მათ შორის მედიკამენტების კომბინაციების – უფრო ადრეულ ეტაპზე დაწყებას, როცა ეს კლინიკურად გამართლებულია.
ეს მიმართულება ფუნდამენტურად ეჭვქვეშ აყენებს ტრადიციულ მოდელს, სადაც მკურნალობის “ესკალაცია” მხოლოდ ეტაპობრივად, თითო მედიკამენტის დამატებით ხდებოდა მას შემდეგ, რაც წინა საშუალებები შედეგს აღარ იძლეოდა. EASD-ის სესიებზე ამ მიდგომის ორივე ასპექტი განიხილეს: რამდენად შეუძლია ადრეულ ინტენსიურ კომბინირებულ თერაპიას გართულებების შემცირება და მეტაბოლური ჯანმრთელობის შენარჩუნება, და რა სიტუაციებშია კვლავ უფრო გამართლებული ეტაპობრივი პრაქტიკა.
შეხვედრის მთავარი გზავნილი ერთმნიშვნელოვანია: თერაპიის შერჩევა მხოლოდ HbA1c (გლიკირებული ჰემოგლობინი)-ის მაჩვენებლით აღარ უნდა შემოიფარგლებოდეს. აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნას გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, თირკმლის ფუნქცია, სიმსუქნე, ღვიძლის გაცხიმოვნება, ჰიპოგლიკემიის რისკი, ასაკი, სქესი, პაციენტის ინდივიდუალური საჭიროებები და სამედიცინო სერვისებზე ხელმისაწვდომობა. ექსპერტთა შეფასებით, ეს ნაბიჯი წარმოადგენს გადასვლას მკაცრად „გლუკოცენტრული“ მიდგომიდან ისეთ მოდელზე, რომელიც პაციენტის სრულ კარდიომეტაბოლურ პროფილს ეფუძნება.
ახალი მტკიცებულებები სიმსუქნისა და დიაბეტის თერაპიული საშუალებების შესახებ
ინკრეტინზე დაფუძნებული სამკურნალო საშუალებების განვითარება EASD 2026-ის ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელი თემა იყო. მკვლევრებმა წარმოადგინეს უახლესი მონაცემები GLP-1 რეცეპტორების აგონისტებზე, ორმაგ და სამმაგ აგონისტებზე, პერორალურ თერაპიასა და იმ მედიკამენტებზე, რომლებიც ერთდროულად მოქმედებს სხეულის მასაზე, გლუკოზის კონტროლსა და გულ-სისხლძარღვთა თუ თირკმლის დაავადებების რისკებზე.
სამეცნიერო პროგრამა მოიცავდა სიმსუქნისა და მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებში რეტატრუტიდის მე-3 ფაზის კვლევის (TRIUMPH-2) შედეგებს. რეტატრუტიდი GIP, GLP-1 და გლუკაგონის რეცეპტორებზე მოქმედებს და ახალი თაობის იმ მედიკამენტებს განეკუთვნება, რომელთა პოტენციურ გავლენასაც როგორც დიაბეტზე, ისე სიმსუქნეზე აქტიურად იკვლევენ. პარალელურად, წარმოდგენილი იყო ტირზეპატიდის კვლევის (SURPASS-EARLY) ანალიზი, რომლის ფარგლებშიც მკურნალობიდან ორი წლის შემდეგ ბეტა-უჯრედების ფუნქცია და ინსულინისადმი მგრძნობელობა შეისწავლეს.
მნიშვნელოვანი ნაწილი დაეთმო პერორალურ GLP-1 თერაპიას. პროგრამა ACHIEVE-ის ფარგლებში განიხილეს ორფორგლიპრონი – პერორალური GLP-1 პრეპარატი; დისკუსიები შეეხო მის მეტაბოლურ ეფექტიანობასა და კარდიორენალურ უსაფრთხოებას მე-2 ტიპის დიაბეტის დროს.
მე-3 ფაზის კვლევების (SYNCHRONIZE) მონაცემებით შეფასდა სურვოდუტიდი (გლუკაგონისა და GLP-1-ის ორმაგი აგონისტი) სიმსუქნისა და მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პირებში, ხოლო მე-2 ფაზის ცალკეულ პრეზენტაციაზე განიხილეს CT-868 – GLP-1/GIP რეცეპტორების აგონისტი დიაბეტი ტიპი 1-ის მქონე პაციენტებისთვის.
ეს მიგნებები სწრაფად განვითარებადი მტკიცებულებითი ბაზის ნაწილია, თუმცა ისინი სიმსუქნისა და დიაბეტის გლობალური კრიზისის „ჯადოსნურ აბად“ ვერ ჩაითვლება. მომხსენებლებმა ხაზგასმით აღნიშნეს ისეთი კრიტიკული გამოწვევები, როგორიცაა: მკურნალობის ხანგრძლივი დაცვა, წონის ხელახალი მატება, კუნთოვანი მასის შენარჩუნება, ფინანსური ხელმისაწვდომობა და თითოეული პაციენტისთვის ინდივიდუალურად სწორი მედიკამენტის შერჩევა.
ახალი თაობის ინსულინები და სამედიცინო ტექნოლოგიები
ინსულინოთერაპიის განვითარება შეხვედრის კიდევ ერთი ძირითადი მიმართულება იყო. პრეზენტაციებზე წარადგინეს კვირაში ერთხელ გამოსაყენებელი, ულტრახანგრძლივი, ულტრასწრაფი და ღვიძლზე ორიენტირებული ინსულინის კვლევები.
„SUPER-1“-ისა და „SUPER-2“-ის კვლევების ფარგლებში, მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებში კვირაში ერთხელ მისაღები ინსულინი „GZR4“ ყოველდღიური ინსულინის რეჟიმებს შეადარეს. გარდა ამისა, ყურადღება დაეთმო დღეში ერთხელ მისაღებ „GZR33“-სა და დიაბეტი ტიპი 1-ის დროს ღვიძლზე ორიენტირებული ინსულინ ლისპროს („OPTI-2“) შესწავლას.
ტექნოლოგიურ სესიებზე განიხილეს გლუკოზის უწყვეტი მონიტორინგის, ინსულინის ავტომატური მიწოდების, სტაციონარული დიაბეტური ტექნოლოგიებისა და კეტონების უწყვეტი მონიტორინგის მზარდი როლი. დისკუსია გასცდა იმის მტკიცებას, მუშაობს თუ არა მოწყობილობები კონტროლირებად კვლევებში – მთავარი აქცენტი გადავიდა იმაზე, როგორ შეიძლება მათი უსაფრთხოდ გამოყენება საავადმყოფოებში, ხანდაზმულ პაციენტებში, ციფრულ რესურსებთან განსხვავებული წვდომის მქონე ჯგუფებსა და შეზღუდული ბიუჯეტით ჯანდაცვის სისტემებში.
განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ხელოვნური ინტელექტის თემას. სესიაზე „ხელოვნური ინტელექტი დიაბეტის მართვაში 2026: აგენტური სისტემებიდან პასუხისმგებლიან დანერგვამდე“ განიხილეს გადასვლა ექსპერიმენტული ინსტრუმენტებიდან ისეთ რეალურ სისტემებზე, რომლებმაც შესაძლოა ფუნდამენტურად შეუწყოს ხელი კლინიკურ მუშაობასა და დაავადების თვითმართვას. მთავარი კითხვა უკვე აღარ არის ის, რისი გაკეთება შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს, არამედ ის, როგორ უნდა შემოწმდეს, გაკონტროლდეს და ინტეგრირდეს იგი ისე, რომ არ გააღრმაოს ჯანდაცვის უთანასწორობა და არ დააზიანოს პაციენტსა და ექიმს შორის არსებული კავშირი.
დიაბეტი ტიპი 1: პროგნოზირება, პრევენცია და ჩანაცვლებითი თერაპია
დიაბეტი ტიპი 1-ის კვლევას კონფერენციის გახსნის დღიდანვე განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო. კლოდ ბერნარის სახელობის ლექციაზე ანეტ-გაბრიელე ციგლერმა წარადგინა მოხსენება „I ტიპის დიაბეტი: ახალი დასაწყისი“, რომელიც პროგნოზირების, ადრეული დიაგნოსტიკისა და პრევენციის მიმართულებით მიღწეულ პროგრესს ეფუძნებოდა.
მკვლევრის ნაშრომებმა ხელი შეუწყო იმ ფუნდამენტური მოსაზრების დამკვიდრებას, რომ დიაბეტი ტიპი 1-ის იდენტიფიცირება მწვავე კლინიკური სიმპტომების გამოვლენამდე, ეტაპობრივად არის შესაძლებელი.
პროგრამაში ხაზი გაესვა პერსპექტიულ კვლევებს, ბიომარკერების განვითარებას, პოპულაციურ სკრინინგსა და პრევენციულ ცდებს – მათ შორის, გენეტიკური რისკის მქონე ჩვილებში ანტიგენ-სპეციფიკური იმუნოთერაპიის POInT კვლევას. გრძელვადიანი მიზანი უკვე ჩამოყალიბებული დაავადების მკურნალობიდან პათოლოგიური პროცესის ადრეულ ეტაპზე გამოვლენასა და შეჩერებაზე გადასვლაა.
სამიტზე ასევე იგეგმება კლინიკურ ცდებში ღეროვანი უჯრედებისგან მიღებული კუნძულების გამოყენებისა და დიაბეტი ტიპი 1-ის ფუნქციური განკურნების პერსპექტივების განხილვა. სესიებზე იმსჯელეს ექსპერიმენტულ იმუნოლოგიაზე, კუჭუკანა ჯირკვლის კუნძულების განვითარებაზე, ბეტა-უჯრედების დაცვაზე და ინდუცირებული პლურიპოტენტური ღეროვანი უჯრედების (iPSC) ტექნოლოგიებზე.
პროგრამაში, უახლესი მიღწევების თეზისების სახით, წარმოდგენილია iPSC-ისგან მიღებული უნივერსალური კუნძულოვანი პროდუქტის ადამიანზე ტრანსპლანტაციის პირველი კვლევაც, თუმცა მსგავსი ადრეული მიგნებები, ფართო კლინიკური მნიშვნელობის დადგენამდე, ჯერ კიდევ ფრთხილ და გრძელვადიან დაკვირვებას მოითხოვს.
MASLD, გულ-სისხლძარღვთა და თირკმლის დაავადებები
დიაბეტი კონფერენციაზე არაერთხელ განიხილეს, როგორც მულტისისტემური დაავადება. მეტაბოლურ დისფუნქციასთან ასოცირებული ღვიძლის სტეატოზური დაავადებისადმი (MASLD) მიძღვნილ სესიებზე იმსჯელეს ღვიძლის პათოლოგიის ბიოლოგიურ ქვეტიპებზე, იმ პაციენტებზე, რომლებსაც დაავადების პროგრესირების ყველაზე მაღალი ალბათობა აქვთ, და მკურნალობის ახალ მეთოდებზე. EASD-ისა და EASL-ის ერთობლივ სესიაზე შეაჯამეს ადრეული ავტორიზაციები, რეალური კლინიკური პრაქტიკის მონაცემები და MASLD-ის მართვის ინოვაციური თერაპიული მიდგომები.
არანაკლები ყურადღება დაეთმო გულ-სისხლძარღვთა სისტემისა და თირკმლის დაცვას. მკვლევრებმა განიხილეს გულ-სისხლძარღვთა რისკები ტიპი 2 დიაბეტის დიაგნოზის დასმამდე, კარდიორენული დაავადებების ტრაექტორიები, გულის უკმარისობა და SGLT2 ინჰიბიტორებისა თუ ინკრეტინზე დაფუძნებული თერაპიის როლი. აღსანიშნავია EASD-ისა და ევროპის კარდიოლოგთა საზოგადოების ერთობლივი სესიაც, რომელიც ინკრეტინული თერაპიითა და SGLT2 ინჰიბიტორებით გულ-სისხლძარღვთა დაცვის გაძლიერებას შეეხება.
კონგრესზე ასევე წარადგინეს კვლევები დიაბეტური თირკმლის დაავადების შესახებ – მათ შორის, ახალი შეხედულებები მის მექანიზმებზე. გაიმართა დიაბეტისა და თირკმლისადმი მიძღვნილი ერთობლივი სესია EASD-ის, კისტოზური ფიბროზის ევროპული საზოგადოებისა და ნეფროლოგიის საერთაშორისო საზოგადოების მონაწილეობით. ვექტორი აბსოლუტურად ნათელია: დიაბეტის მართვის ეფექტიანობა სულ უფრო მეტად იმით ფასდება, რამდენად აფერხებს ის გულის, თირკმლისა და ღვიძლის გართულებებს და არა მხოლოდ იმით, რამდენად ამცირებს სისხლში გლუკოზის დონეს.
ქართველი ენდოკრინოლოგი მილანის სამიტზე
შეხვედრაზე საქართველოს ენდოკრინოლოგი ნატალია ასათიანი წარმოადგენს, რომლის პროფესიული საქმიანობაც წლების განმავლობაში დიაბეტსა და ორსულობას უკავშირდება. EASD 2026-ის პროგრამაში მისი მოხსენება მნიშვნელოვან კლინიკურ საკითხს – ორსულობამდელი დიაბეტის მქონე ქალებში ორსულობის შედეგებისა და I-II ტრიმესტრების განმავლობაში მიკროალბუმინურიის ურთიერთკავშირს ეხება.
აღსანიშნავია, რომ ნატალია ასათიანი აქტიურად თანამშრომლობს საქართველოს დიაბეტის საზოგადოებასთან და ორსულობისას დიაბეტის მართვის მიმართულებას უძღვება, მათ შორის – დიაბეტისა და ორსულობის ქართულ-ისრაელურ პროგრამას. მისი ეს კვლევითი მიმართულება ორგანულად ეხმიანება კონგრესის მთავარ კარდიორენალურ ვექტორს, რადგან დიაბეტთან დაკავშირებული თირკმლის დაავადების განვითარების რისკები ორსულობის პერიოდში ზუსტ და ადეკვატურ შეფასებას მოითხოვს.
ვორკშოპები, დისკუსიები და საგანმანათლებლო აქტივობები
EASD 2026-მა დამსწრეებს პლენარულ ლექციებსა და კლინიკური კვლევების პრეზენტაციებზე ბევრად მეტი შესთავაზა. მის მრავალფეროვან საგანმანათლებლო პროგრამაში შედიოდა ექსპერტთა ელექტრონული სწავლების სესიები ტექნოლოგიების, ტიპი 1 დიაბეტის სკრინინგის, სიმსუქნის, ტიპი 2 დიაბეტით დაზიანებული ორგანოთა სისტემებისა და ჰიპოგლიკემიის მართვის შესახებ.
მოკლე ზეპირი დისკუსიების ფორმატმა მკვლევრებს საშუალება მისცა, თავიანთი ნაშრომები კონკრეტული თემატური მიმართულებებით წარედგინათ. მათ შორის იყო: ახალგაზრდა ასაკში გამოვლენილი დიაბეტი, ტიპი 1 დიაბეტის ადრეული გამოვლენა, იმუნური მექანიზმები, ინკრეტინული თერაპია, მეტაბოლურ დისფუნქციასთან ასოცირებული სტეატოზური ღვიძლის დაავადება (MASLD), სიმსუქნის ფარმაკოთერაპია, ომიკს-ტექნოლოგიები და ენერგეტიკული მეტაბოლიზმი.
წამყვან მკვლევრებთან – ზაქარი გერჰარტ-ჰაინსთან, შარლოტ ლინგთან და ს. რონალდ კანთან – გამართულმა ინტერაქციულმა ლაბორატორიულმა დიალოგებმა (Lab Talks) მონაწილეებს ლაბორატორიული აღმოჩენებისა და მათი შესაძლო კლინიკური მნიშვნელობის უფრო ღრმად გაცნობის შესაძლებლობა მისცა.
კარიერის საწყის ეტაპზე მყოფ მკვლევართა მხარდასაჭერად ჩატარდა ევროპის დიაბეტის კვლევის ფონდისა და „ნოვო ნორდისკის“ ფონდის (EFSD-NNF) მომავალ ლიდერთა სიმპოზიუმი, „ამომავალი ვარსკვლავის“ (Rising Star) სესია და სპეციალური შეხვედრა პოსტდოქტორანტურიდან დამოუკიდებელი ლაბორატორიის ხელმძღვანელობაზე გადასვლის შესახებ. პროგრამა ასევე მოიცავდა EASD–ADA-ს ერთობლივ სესიას, რომელიც მიზნად ისახავდა რეკომენდებულ გაიდლაინებსა და დიაბეტის ყოველდღიურ მართვას შორის არსებული შეუსაბამობის აღმოფხვრას.
საზოგადოებრივი და პროფესიული განვითარების კუთხით გამორჩეული დისკუსია გაიმართა საერთაშორისო დიაბეტის ფედერაციის ევროპის განყოფილების (IDF Europe) სიმპოზიუმის ფარგლებში: „როგორია დიაბეტის შესახებ განათლების მომავალი ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში?“. სესიამ თავი მოუყარა დიაბეტის მქონე ადამიანებს, ჯანდაცვის სფეროს წარმომადგენლებს, პედაგოგებსა და ციფრული ჯანდაცვის სპეციალისტებს. შეხვედრაზე განიხილეს, როგორ შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს დაავადების დამოუკიდებლად მართვისა და განათლების პროცესის ხელშეწყობა ისე, რომ ზრუნვა დარჩეს თანასწორი, გასაგები და ციფრული ტექნოლოგიების ფონზეც კი – მკაცრად ადამიანზე ორიენტირებული.
მთავარი გზავნილი
EASD 2026-ის უმთავრესი გზავნილი ისაა, რომ დიაბეტის მართვა უფრო კომპლექსურ, თუმცა პოტენციურად ბევრად ეფექტიან ფაზაში გადადის. ინოვაციურ მედიკამენტებს ერთდროულად შესწევთ ძალა, გავლენა მოახდინონ სისხლში გლუკოზის დონეზე, სხეულის მასაზე, გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკებზე, თირკმლის ფუნქციასა და ღვიძლის პათოლოგიებზე. თანამედროვე სკრინინგს ტიპი 1 დიაბეტის სიმპტომების გამოვლენამდე იდენტიფიცირება შეუძლია; ტექნოლოგიები მონიტორინგს სულ უფრო უწყვეტს ხდის, ხოლო ხელოვნური ინტელექტი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს როგორც განათლების, ისე კლინიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში.
თუმცა, კონგრესმა ისიც ნათლად აჩვენა, რომ მხოლოდ სამეცნიერო პროგრესი საკმარისი არ არის. მკვლევრებსა და კლინიცისტებს კვლავაც უწევთ ისეთ რთულ გამოწვევებთან გამკლავება, როგორიცაა თერაპიის გეოგრაფიული და ფინანსური ხელმისაწვდომობა, პაციენტის მხრიდან დანიშნულების ზედმიწევნით შესრულება, ჯანდაცვის სისტემების უთანასწორობა, უსაფრთხო დანერგვა და იმ ადამიანთა ინდივიდუალური საჭიროებები, რომელთა ცხოვრებაც მხოლოდ ლაბორატორიულ მაჩვენებლებამდე ვერასდროს დაიყვანება.
წარდგენილი 2 250 და მიღებული 1 418 თეზისით, EASD 2026-მა დიაბეტის კვლევისა და მკურნალობის სფეროში ახალი მტკიცებულებების ფართო სპექტრი წარმოადგინა. მიუხედავად იმისა, რომ არაერთი კვლევის საბოლოო შეფასება რეცენზირებულ პუბლიკაციებსა და ხანგრძლივ დაკვირვებაზე იქნება დამოკიდებული, განვითარების ვექტორი უკვე თვალსაჩინოა: ადრეული დიაგნოსტიკა, დროული და ეფექტიანი მკურნალობა, გართულებებისგან ყოვლისმომცველი დაცვა და დიაბეტის მართვისადმი მკაცრად პერსონალიზებული, პაციენტზე ორიენტირებული მიდგომა.
წყარო: EASD
