ბოლო 45 წლის განმავლობაში, აივ (HIV) ინფექციამ 91 მილიონზე მეტი ადამიანი დააზარალა. მიუხედავად ამისა, დაავადებისგან სრული გათავისუფლება (რემისია) უკიდურესად იშვიათ მოვლენად რჩება და, როგორც წესი, უკავშირდება ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის რადიკალურ პროცედურას.
ბოლო კლინიკური ცდები მოწმობს, რომ პაციენტთა შეზღუდულ ჯგუფში დაფიქსირდა “ფუნქციური განკურნება”. ეს ნიშნავს, რომ მათმა იმუნურმა სისტემამ შეძლო ვირუსის კონტროლის ეფექტურად დამყარება ყოველდღიური ანტირეტროვირუსული პრეპარატების (ARV) გარეშე, რაც თვეობით და წლობით გრძელდება ხოლმე. ეს მიღწევა ფუნდამენტური გარღვევაა, რადგან ARV თერაპიის სიცოცხლის ბოლომდე უწყვეტი მიღება, გვერდითი ეფექტების პოტენციურ რისკთან ერთად, პაციენტებისთვის უდიდეს ყოველდღიურ ტვირთს წარმოადგენს.
ორი დამოუკიდებელი კვლევის შედეგები ერთმანეთს ემთხვევა: იმუნური უჯრედების განსაკუთრებული პოპულაცია, ღეროვანი უჯრედების მსგავსი თვისებების მქონე მეხსიერების მკვლელი T უჯრედების წინამორბედები (CD8+ memory T cells), აღმოჩნდა კრიტიკული ფაქტორი ვირუსის გრძელვადიან კონტროლში, ანტირეტროვირუსული თერაპიის შეწყვეტის შემდეგ. ამ უჯრედების ფუნქციური მექანიზმების დეტალურად გაშიფვრა კი წარმოადგენს გასაღებს ახალი თერაპიული სტრატეგიების შესაქმნელად.
მიუხედავად იმისა, რომ ანტირეტროვირუსულმა პრეპარატებმა აივ-ის კონტროლით მილიონობით სიცოცხლე იხსნა, ვირუსი ორგანიზმის “რეზერვუარებში” რჩება დამალული. ამიტომ, თერაპიის შეწყვეტისთანავე, როგორც წესი, რამდენიმე კვირაში, ვირუსი სწრაფად რეაქტივირდება (აქტიურად მრავლდება).
ფუნქციური განკურნება კი ამ რეაქტივაციას იმუნური კონტროლის მეშვეობით აფერხებს, რაც მკვეთრად აუმჯობესებს პაციენტების ცხოვრების ხარისხს და ამცირებს ARV წამლებთან დაკავშირებულ ქრონიკულ ანთებით პროცესებს, რომლებიც ზრდის გულისა და სხვა ორგანოების დაავადებების რისკს.
კვლევის დეტალები:
ფუნქციური განკურნების შესწავლაზე ორი ცალკეული კლინიკური კვლევა მეტად შთამბეჭდავ შედეგებს აჩვენებს:
1. რაგონის ინსტიტუტის კვლევა: დევიდ კოლინზის (David Collins) ხელმძღვანელობით, რაგონის ინსტიტუტის გუნდმა გააანალიზა მონაცემთა ნაკრები ოთხი ცდიდან, სადაც ARV თერაპიის შეწყვეტას წინ უძღოდა გრძელვადიანი, ფართო გამანეიტრალებელი ანტისხეულების (broadly neutralizing antibodies bNAb) მიღება. კვლევის მიხედვით, პაციენტების 14%-დან 22%-მდე წარმატებით ინარჩუნებდა ვირუსის კონტროლს მინიმუმ ორი თვის განმავლობაში bNAb-ის ეფექტურობის შემცირების შემდეგაც კი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ ერთ-ერთმა პაციენტმა ვირუსზე კონტროლი მკურნალობის გარეშე 7 წელზე მეტი ხნის ვადით შეინარჩუნა.
2. UCSF-ის კლინიკური ცდა: კალიფორნიის უნივერსიტეტის სან-ფრანცისკოს (UCSF) გუნდის მიერ ჩატარებული მეორე კვლევითი ცდა ფოკუსირდა მკურნალობის კომპლექსურ სტრატეგიაზე. ეს სტრატეგია მოიცავდა სამი კომპონენტის კომბინაციას: bNAb, ექსპერიმენტული ვაქცინა და პრეპარატი, რომელიც მიზნად ისახავდა ვირუსული რეზერვუარების შემცირებას. 10 მონაწილიდან შვიდმა შეძლო აივ-ის ეფექტური კონტროლის შენარჩუნება თვეების განმავლობაში, ყოველგვარი დამატებითი თერაპიის გარეშე. ეს შედეგი წარმოადგენს ყველაზე ხანგრძლივ უწყვეტ კონტროლის პერიოდს, რაც კი დღემდე მსგავსი ტიპის კლინიკურ კვლევებში დაფიქსირებულა, რაც მიუთითებს კომბინირებული მიდგომის უდიდეს პოტენციალზე.
ვირუსის კონტროლის იმუნური საფუძველი
ორივე კვლევითი ჯგუფი თანხმდება, რომ ღეროვანი უჯრედების მსგავსი თვისებების მქონე მეხსიერების CD8+ T უჯრედები მჭიდრო კორელაციაშია ვირუსზე ხანგრძლივი კონტროლის შენარჩუნებასთან.
ეს “ღეროვანი” T უჯრედები გამოირჩევა თვითგანახლების უნარით და შეუძლია სწრაფი პროლიფერაცია (გამრავლება), როგორც კი აივ-ის რეაქტივაცია დაიწყება. ის ფუნქციონირებს როგორც ადრეული გამაფრთხილებელი სისტემა, ხოლო მისი სწრაფი ექსპანსიის შესაძლებლობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ვირუსის რეაქტივაციის ეფექტურად შესაჩერებლად.
“ჩვენ კონტროლის მსგავსი დონე სხვა მიდგომების გამოყენებით არ დაგვიფიქსირებია,” – აღნიშნა რეიჩელ რუთიშაუზერმა (Rachel Rutishauser), UCSF-ის კვლევის თანახელმძღვანელმა. ამგვარად, ამ ღეროვანი უჯრედების მსგავსი CD8 უჯრედების სტიმულირება შეიძლება იყოს ახალი თერაპიების საფუძველი.
ამ ეტაპზე ზუსტად არ განსაზღვრულა, თუ რატომ არის ღეროვანი უჯრედის მსგავსი CD8 უჯრედების კონცენტრაცია ზოგიერთ პაციენტში უფრო მაღალი. თუმცა, დევიდ კოლინზის ჰიპოთეზით, ARV თერაპიის შეწყვეტისას, ორგანიზმში დარჩენილი გრძელვადიანი bNAb ანტისხეულები აყოვნებენ ვირუსის რეაქტივაციის დაწყებას. ეს დროებითი შეფერხება საშუალებას აძლევს T უჯრედებს, დაიწყონ გამრავლება და სრულად მოემზადონ ვირუსთან საბრძოლველად. თუ ანტისხეულები არ შეანელებენ ვირუსის აქტივაციას, T უჯრედებმა შესაძლოა დააგვიანონ რეაგირება და ვირუსზე იმუნური კონტროლის დამყარება ვერ მოხერხდეს.
აუცილებელია აღინიშნოს, რომ ეს T უჯრედები იმუნური სისტემის კომპლექსური თავსატეხის მხოლოდ ერთი კომპონენტია. UCSF-ის კვლევა ასევე ხაზს უსვამს ვაქცინის ეფექტს: ვირუსულ ნაწილაკებზე მიბმული ანტისხეულები იწვევენ სხვა იმუნური რეაქციების ინტენსიურ სტიმულაციას, რაც მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს საბოლოო კონტროლის შენარჩუნებას.
მიშელ ნუსენცვაიგი (Michel Nussenzweig), კვლევის ერთ-ერთი ავტორი, ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ აივ-ის გრძელვადიანი კონტროლისთვის “ყველა კომპონენტს, თუნდაც მინიმალურს, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს”. დამატებითი კლინიკური ცდებისა და კვლევების ფონზე, მილიონობით ადამიანის ყოველდღიური მედიკამენტების რუტინული ტვირთისგან გათავისუფლების ხედვა შესაძლოა მალე რეალობად იქცეს, რაც აივ-ის მედიცინის მომავალს რადიკალურად გარდაქმნის.
წყარო: Science
