უახლესი კვლევები აჩვენებს, რომ ჭარხლის წვენი ეფექტურად არეგულირებს არტერიულ წნევას, თუმცა ამ პროცესში გადამწყვეტი მნიშვნელობა პირის ღრუს ბაქტერიებს აქვს. ეს აღმოჩენა ყურადღებას ამახვილებს ორგანიზმის რთულ ბიოლოგიურ მოწყობაზე და ჰიპერტენზიის მკურნალობაში ბუნებრივი საშუალებების პოტენციალზე. ბრიტანეთის ექსტერის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლის მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ პირის ღრუს ბაქტერიები და ჭარხლის წვენი ერთად ზრუნავენ ჩვენს ჯანმრთელობაზე.
მაღალი არტერიული წნევა – ჰიპერტენზია – დღეს გლობალური ჯანდაცვის ერთ-ერთი უდიდესი გამოწვევაა, განსაკუთრებით ხანდაზმულ მოსახლეობაში. იგი საგრძნობლად ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, ინსულტისა და თირკმლის ქრონიკული უკმარისობის რისკს. მიუხედავად იმისა, რომ მედიკამენტური მკურნალობა ხშირად აუცილებელია, მეცნიერები აქტიურად ეძებენ მარტივ, დაბალბიუჯეტურ და ნაკლები გვერდითი ეფექტის მქონე ბუნებრივ საშუალებებს, რომლებიც ხელს შეუწყობს არტერიული წნევის ეფექტურ კონტროლს.
ჭარხლის წვენი და აზოტის ოქსიდი: წნევის დაქვეითების მექანიზმი
კვლევის ავტორებმა, ანი ვანჰატალომ და ენდრიუ ჯონსმა დაადგინეს, რომ ჭარხლის წვენის მიერ არტერიული წნევის რეგულაციურ ეფექტს ძირითადად მაღალი დიეტური ნიტრატის შემცველობა განაპირობებს. ორგანიზმში მოხვედრის შემდეგ, ნიტრატი საბოლოოდ გარდაიქმნება აზოტის ოქსიდად (NO) . ეს უკანასკნელი ძლიერი ვაზოდილატატორია, ის აფართოებს სისხლძარღვებს, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას და ამცირებს არტერიულ წნევას.
პროცესი მოიცავს რთულ ბიოლოგიურ ჯაჭვს:
ნიტრატი პირის ღრუში: მიღებული დიეტური ნიტრატის დაახლოებით 25% შეიწოვება სისხლში, საიდანაც ის კონცენტრირდება ნერწყვში.
ბაქტერიების როლი: სწორედ ამ ეტაპზე ერთვებიან პროცესში პირის ღრუს ანაერობული ბაქტერიები (კერძოდ, Prevotella spp.). ისინი გარდაქმნიან ნერწყვში არსებულ ნიტრატს ნიტრიტად, ეს ბაქტერიული აქტივობა გადამწყვეტია წნევის რეგულაციისთვის.
ნიტრიტი სისხლში – აზოტის ოქსიდად გარდაქმნა: ნიტრიტი, თავის მხრივ, სისხლში შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. შემდეგ ის გარდაიქმნება აზოტის ოქსიდად, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როცა ორგანიზმში ჟანგბადის კონცენტრაცია დაბალია ან გარემო მჟავეა. წარმოქმნილი აზოტის ოქსიდი იწვევს სისხლძარღვების გაფართოებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას.
ჟურნალ Free Radical Biology and Medicine-ში გამოქვეყნებული ეს კვლევა მიზნად ისახავდა დაედგინა ასაკი და პირის ღრუს მიკრობიომი – როგორ იცვლება, როგორც აზოტის ოქსიდის შეღწევადობა, ისე სისხლძარღვთა რეაქცია დიეტურ ნიტრატზე. ეს იყო პლაცებო-კონტროლირებადი, ორმაგად ბრმა, ჯვარედინი ინტერვენციის ცდა, რაც სამეცნიერო კვლევის ერთ-ერთ ყველაზე სანდო ფორმაა.
პლაცებო-კონტროლირებული: კვლევაში მონაწილეობდა საკონტროლო ჯგუფი, რომელიც იღებდა ნიტრატის დაბალი შემცველობის „ყალბ“ ჭარხლის წვენს (პლაცებოს).
ორმაგად ბრმა: მონაწილეებმა და მკვლევრებმა არ იცოდნენ, ვინ რომელ ჯგუფში იყო.
ჯვარედინი ინტერვენცია: თითოეული მონაწილე მონაცვლეობით გადიოდა ყველა საცდელ პირობას, რაც ზრდის კვლევის სტატისტიკურ სიძლიერეს.
კვლევაში მონაწილეობდა 39 ახალგაზრდა (18-30 წელი) და 36 ხანდაზმული (67-79 წელი). მონაწილეები, 2-კვირიანი „ჩამორეცხვის“ (washout) პერიოდის შემდეგ, გადიოდნენ 2-3 კვირიან საცდელ ეტაპს: პლაცებო ჭარხლის წვენი (PL), ნიტრატით მდიდარი ჭარხლის წვენი (BRJ) და ნიტრატით მდიდარი ჭარხლის წვენი + ანტისეპტიკური პირის ღრუს სავლები (BRJ+M). კვლევის მონაწილეებს რეგულარულად უზომავდნენ არტერიულ წნევას, უტარდებოდათ სისხლძარღვთა ფუნქციის შეფასება და პირის ღრუს მიკრობიომის ანალიზი.
ხანდაზმული ასაკი და მიკრობიომის გავლენა: ძირითადი შედეგები
კვლევამ ნათლად აჩვენა, რომ ჭარხლის წვენით გამოწვეული არტერიული წნევის კლება ხანდაზმულ პაციენტებში (67–79 წლის ასაკში) შედარებით ნაკლებად აღინიშნებოდა, ვიდრე – ახალგაზრდა მონაწილეებში. კერძოდ, ნიტრატით მდიდარი ჭარხლის წვენის (BRJ) მიღების შემდეგ, ახალგაზრდებში სისტემური არტერიული წნევის კლება დაახლოებით 5-დან 7 მმHg-მდე მერყეობდა, მაშინ, როდესაც ხანდაზმულებში ეს ცვლილება ნაკლებად გამოხატული იყო და საშუალოდ 3-5 მმHg-ის ფარგლებში მერყეობდა.
ეს მოვლენა, ასაკთან ერთად, დაკავშირებულია პირის ღრუს მიკრობიომში მიმდინარე მნიშვნელოვან ცვლილებებთან. კვლევამ დაადგინა, რომ ასაკის მატებასთან ერთად მცირდება იმ ბაქტერიების (კერძოდ, Prevotella spp.) რაოდენობა, რომლებიც გადამწყვეტ როლს ასრულებენ დიეტური ნიტრატის ნიტრიტად გარდაქმნაში. ამიტომ, ხანდაზმულ ადამიანებში აზოტის ოქსიდის მოქმედების გასაძლიერებლად, შესაძლოა, მიზანშეწონილი იყოს პირის ღრუს მიკროფლორის მოწესრიგება, მაგალითად, პრობიოტიკების მიღებით.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ კვლევამ ასევე დაადასტურა: პირის ღრუს ანტისეპტიკური სავლებების გამოყენება, რომლებიც კლავს ამ სასარგებლო ბაქტერიებს, აფერხებს ნიტრატის ნიტრიტად გარდაქმნას და ამცირებს ჭარხლის წვენის წნევის დამწევ ეფექტს. ეს მიგვანიშნებს, რომ პირის ღრუს ჰიგიენის ჩვეული მეთოდები, რომლებიც ზედმეტად აგრესიულად მოქმედებენ მიკრობიომზე, შესაძლოა, უარყოფითად აისახოს ჩვენი ორგანიზმის უნარზე, ისარგებლოს ჯანსაღი დიეტური ნიტრატებით.
ჭარხლის წვენის ბიოქიმია და მიკრობიომის კვლევა დეტალურად:
Vanhatalo, A., L’Heureux, J. E., et al (2025). Ageing modifies the oral microbiome, nitric oxide bioavailability and vascular responses to dietary nitrate supplementation. Free Radical Biology and Medicine.
