ტუბერკულოზი (TB) კვლავ სერიოზულ გლობალურ პრობლემად რჩება, რომელიც ყოველწლიურად მილიონობით ადამიანის სიცოცხლეს იწირავს. ამ დაავადების სწრაფი და ზუსტი დიაგნოსტიკა, განსაკუთრებით რესურსებით ღარიბ რეგიონებში, ყოველთვის რთული იყო. ახლა კი პრინსტონის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა შექმნეს SHINE-TB, რევოლუციური CRISPR-ზე დაფუძნებული ტესტი, რომელიც ტუბერკულოზს პაციენტის ნახველიდან 100%-იანი სიზუსტით ავლენს.
კვლევის დეტალები:
ამ კვლევის ფარგლებში შეიქმნა SHINE-TB, მარტივი და პორტატული ტესტი, რომელიც იყენებს CRISPR-ის ტექნოლოგიასა და იზოთერმულ დნმ-ის ამპლიფიკაციას (დნმ-ის ასლების დიდი რაოდენობით შექმნა მუდმივ ტემპერატურაზე), რათა აღმოაჩინოს ტუბერკულოზის გამომწვევი ბაქტერია (Mycobacterium tuberculosis).
ტრადიციული მეთოდებისგან განსხვავებით, რომლებიც ძვირადღირებულ მოწყობილობებსა და დიდ დროს საჭიროებენ, SHINE-TB ერთ ნიმუშში ავლენს ტუბერკულოზის ორი გენეტიკურ სამიზნეს. ტესტს აქვს შიდა კონტროლი, რომელიც ამოწმებს, ნიმუშში ადამიანის დნმ არის თუ არა, რაც მის სიზუსტეს უზრუნველყოფს.
ადრეული კლინიკური კვლევისას, რომელშიც 13 პაციენტი მონაწილეობდა, SHINE-TB-მ 100%-იანი სიზუსტით დაადასტურა ყველა დადებითი (6-დან 6) და უარყოფითი (7-დან 7) შედეგი. მისი სიზუსტე აღემატება „ოქროს სტანდარტად“ მიჩნეულ ბაქტერიოლოგიურ კულტურას.
ასევე, ამ ტესტმა მნიშვნელოვნად აჯობა ფართოდ გამოყენებად, PCR-ზე დაფუძნებულ GeneXpert ტესტს, რომელმაც იმავე ნიმუშებზე მხოლოდ 86%-იანი სიზუსტე გამოავლინა.
მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში, სადაც რესურსები და ლაბორატორიული აღჭურვილობა შეზღუდულია, ტუბერკულოზის სწრაფი დიაგნოსტიკა რთულია.
კულტურის მეთოდით ჩატარებული ტესტები ზუსტია, მაგრამ პასუხის მისაღებად რამდენიმე კვირაა საჭირო.
ნახველის მიკროსკოპია სწრაფია, მაგრამ ხშირად ვერ ადგენს დაავადებას, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ბაქტერიების რაოდენობა მცირეა.
PCR-ზე დაფუძნებული ტესტები მგრძნობიარეა, მაგრამ ძვირადღირებულ აღჭურვილობას საჭიროებს, რაც მათ ხელმისაწვდომობას ზღუდავს.
SHINE-TB ამ პრობლემებს აგვარებს. ის გვთავაზობს სწრაფ და მარტივ ტესტს, რომლის სიზუსტე „ოქროს სტანდარტს“ უტოლდება, მაგრამ არ საჭიროებს ძვირადღირებულ აღჭურვილობას. ტესტის გაყინვა და ტრანსპორტირება მაცივრის გარეშეა შესაძლებელი, რაც მას იდეალურს ხდის იმ კლინიკებისთვის, სადაც რესურსები შეზღუდულია.
SHINE-TB-ის წარმატება გვიჩვენებს, რომ CRISPR-ზე დაფუძნებულ დიაგნოსტიკას ინფექციური დაავადებების ტესტირებაში რევოლუციის მოხდენა შეუძლია.
ტესტი, რომელიც დნმ-ის გამრავლებასა და აღმოჩენას მუდმივ ტემპერატურაზე (37°C) აერთიანებს, ამარტივებს სამუშაო პროცესს და ამცირებს ხარჯებს. ეს კი სამედიცინო პერსონალს შესაძლებლობას აძლევს, რომ პაციენტებს დროული დახმარება აღმოუჩინონ რთულ პირობებშიც კი.
ეს ტესტი ჯერჯერობით მცირე ნიმუშზეა გამოცდილი, თუმცა მომავალში გზას გაუხსნის უფრო ფართომასშტაბიან კვლევებს და შესაძლოა, ტუბერკულოზის მედიკამენტ-რეზისტენტული ფორმების გამოსავლენადაც გამოდგეს.
წყარო: Science
