ნეიროდეგენერაციული დაავადებები, როგორიცაა ალცჰაიმერი და პარკინსონი, მსოფლიოში 60 მილიონზე მეტ ადამიანს აწუხებს. ამ დროს ტვინი თანდათან კარგავს ნერვულ უჯრედებს, ანუ ნეირონებს, რაც მეხსიერების დაქვეითებას, მოძრაობის დარღვევასა და ყოველდღიური დამოუკიდებლობის დაკარგვას იწვევს. ათწლეულების განმავლობაში მეცნიერები ეძებდნენ წამალს, რომელიც ტვინს ამ უჯრედების აღდგენაში დაეხმარებოდა, თუმცა ეფექტური მედიკამენტების შექმნა უაღრესად რთული აღმოჩნდა. ყველაფერი ლონდონის იმპერიული კოლეჯის (Imperial College London) მკვლევართა ახალი აღმოჩენით შეიცვალა. მათ პირველად დაამტკიცეს, რომ ტვინის უჯრედების რეგენერაცია ყოველგვარი ქირურგიული ჩარევისა თუ მედიკამენტების გარეშეა შესაძლებელი.
როგორ მუშაობს ახალი ტექნოლოგია?
აღმოჩენის საფუძველი ტექნოლოგიაა, რომელსაც დროებითი ინტერფერენციის სტიმულაცია, ანუ TI (Temporal Interference) ეწოდება. ეს ტვინის ღრმა სტრუქტურების არაინვაზიური, ანუ ოპერაციის გარეშე ელექტრული სტიმულაციაა. აქამდე ტვინის ღრმა სტიმულაციისთვის ექიმებს პაციენტის ტვინში ქირურგიული გზით ელექტროდების იმპლანტაცია უწევდათ, რაც დიდ რისკებთან იყო დაკავშირებული და მასობრივად ვერ გამოიყენებოდა. ახალი მიდგომა კი სრულიად უსაფრთხოა და პაციენტისთვის ნაკლებად შემაწუხებელია.
ამ მეთოდის დროს პაციენტის თავის კანზე ელექტროდები თავსდება, საიდანაც ტვინში ორი მაღალი სიხშირის ელექტრული ველი შედის. ცალ-ცალკე ეს ველები იმდენად სწრაფია, რომ ტვინის ზედაპირული ნეირონები მათზე საერთოდ არ რეაგირებენ და დენი ტვინის გარეთა შრეს უვნებლად გადის. თუმცა, ეს ორი ველი ერთმანეთს ტვინის სიღრმეში, კონკრეტულ წერტილში კვეთს. სწორედ გადაკვეთის ადგილას იქმნება ახალი, უფრო ნელი რიტმი, რომელსაც ნეირონები უკვე აღიქვამენ. მეცნიერებს შეუძლიათ დენის ძალის რეგულირებით ეს აქტიური წერტილი ზუსტად მიმართონ ჰიპოკამპუსისკენ — ტვინის მეხსიერების ცენტრისკენ, რომელიც ალცჰაიმერის დაავადების დროს პირველი ზიანდება.
აღმოჩენის არსი და შედეგები
ზრდასრული ადამიანის ჰიპოკამპუსში არსებობს ღეროვანი უჯრედების ერთგვარი რეზერვუარი. პროცესს, რომლის დროსაც ახალი ნეირონები იბადებიან, ნეიროგენეზი ეწოდება, თუმცა ალცჰაიმერის დროს ეს პროცესი საგრძნობლად არის დაზიანებული. სამეცნიერო ჟურნალ Advanced Science-ში გამოქვეყნებული 2026 წლის კვლევის მიხედვით, მეცნიერებმა დროითი ინტერფერენციის სტიმულაცია ტვინის ბუნებრივ ტალღებზე, კერძოდ კი თეტა რიტმზე მოაწყვეს. ალცჰაიმერის მქონე მოდელებზე ჩატარებულმა ცდებმა აჩვენა, რომ ამ სპეციფიკურმა სტიმულაციამ საგრძნობლად დააჩქარა ჰიპოკამპუსში ახალი ნეირონების დაბადება, ზრდა და მომწიფება. არანაირი წამალი, გენური ინჟინერია ან ოპერაცია ამისთვის საჭირო არ გამხდარა, რადგან ტვინმა თავად დაიწყო საკუთარი თავის აღდგენა.
კვლევის ქრონოლოგია და მომავალი
ეს მიღწევა ერთ დღეში არ მომხდარა და მას მრავალწლიანი შრომა უძღოდა წინ. პროექტის ხელმძღვანელის, ნეირომეცნიერების ასოცირებული პროფესორის, დოქტორ ნირ გროსმანის თქმით, გზა 2017 წლიდან დაიწყო, როდესაც ტექნოლოგიის პირველი წარმატებული ვალიდაცია ცხოველებში მოხდა. მოგვიანებით, 2023 წელს, ტექნოლოგია უკვე ჯანმრთელ ადამიანებზე გამოსცადეს და მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ სტიმულაციამ საგრძნობლად გააუმჯობესა ეპიზოდური მეხსიერება. მიმდინარე 2026 წელს კი დადასტურდა უმთავრესი — ტექნოლოგიას შეუძლია უშუალოდ ტვინის უჯრედების რეგენერაციის, ანუ ხელახლა გაზრდის პროცესის გაშვება.
დოქტორი გროსმანი აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნაშრომი ჯერ კიდევ პრეკლინიკურ ეტაპზეა, ის ნათლად აჩვენებს არაინვაზიური მეთოდის პოტენციალს, გააძლიეროს ტვინის ბუნებრივი უნარი და წინააღმდეგობა გაუწიოს ნერვული უჯრედების დამანგრეველ კარგვას. ამჟამად დიდი ბრიტანეთის დემენციის კვლევის ინსტიტუტში უკვე მიმდინარეობს კლინიკური კვლევები უშუალოდ ალცჰაიმერის მქონე პაციენტებზე. პირველადმა შედეგებმა აჩვენა, რომ პროცედურა სრულიად უსაფრთხოა და პაციენტები მას ძალიან კარგად იტანენ. ეს აღმოჩენა დიდ იმედს აძლევს მილიონობით ადამიანს, რადგან ის გვთავაზობს ხელმისაწვდომ და უსაფრთხო გზას ტვინის ფუნქციების აღსადგენად.
