ახლა კი, წამყვანი ამერიკული კვლევითი ინსტიტუტების მიერ შექმნილი “ახალი თაგვის მოდელი μ‑Lat”, მეცნიერებს საშუალებას აძლევს სწრაფად, ეფექტურად და დაბალი ხარჯებით გამოსცადონ HIV-ის განკურნების სტრატეგიები.
როგორ მუშაობს μ‑Lat და რატომ არის განსხვავებული?
მკვლევრებმა გამოიყენეს სპეციალური ლაბორატორიული უჯრედები J‑Lat – ადამიანის იმუნური უჯრედების კლონი, რომელიც შეიცავს HIV-ის გენეტიკურ კოდს ინაქტიურ, “დაძინებულ” მდგომარეობაში. ეს უჯრედები გადაიტანეს იმუნოდეფიციტურ თაგვებში (NSG შტამი), სადაც ისინი წარმატებით გავრცელდნენ სხვადასხვა ორგანოში: ძვლის ტვინში, ელენთაში, ფილტვებსა და სისხლში.
მთავარი მიღწევა ის არის, რომ ვირუსი დარჩა ლატენტურ მდგომარეობაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოდელი რეალისტურად იმეორებს HIV-ის ლატენტობის მექანიზმს. შემდეგი ნაბიჯი – ვირუსის მიზნობრივი “გამოღვიძება”. მეცნიერებმა თაგვებში შეიყვანეს TNF‑α – ციტოკინი, რომელიც ცნობილია თავისი უნარით გაააქტიუროს ლატენტური HIV.
შედეგები შთამბეჭდავი აღმოჩნდა:
ვირუსი გააქტიურდა იმ ორგანოებშიც კი, რომლებიც ცნობილია როგორც რთულად საკვლევი;
სპეციალური ბიომარკერის (GFP) საშუალებით, ზუსტად იქნა დადგენილი ვირუსის გააქტიურების არეალები;
პირველად, თაგვის მოდელმა დაადასტურა, რომ შესაძლებელია მკურნალობის ტესტირება იმის დასადგენად, აღწევს თუ არა თერაპია ქსოვილებში და ახერხებს თუ არა ლატენტური ვირუსის “გამოღვიძებას”.
რატომ არის ეს გარღვევა?
ადრე არსებული მოდელების გამოყენება ძვირი და რთული იყო, დამოკიდებული იყო ძირითადად პრიმატებზე ან რთულად აღსადგენ ადამიანიზირებულ სისტემებზე. μ‑Lat კი იაფი, მარტივი, ხელმისაწვდომი და, რაც მთავარია, ძალიან სპეციფიკურია.
ეს მოდელი მეცნიერებს აძლევს საშუალებას შეაფასონ მედიკამენტების ეფექტურობა იმ ორგანოებში, სადაც HIV ხშირად იმალება. ამასთან შეეძლებათ გამოიკვლიონ, რამდენად კარგად შეუძლია თერაპიას “გამორეცხოს” ვირუსი იმ ლატენტური რეზერვუარებიდან, რომლებიც დღემდე უდიდესი გამოწვევაა.
ნიშნავს ეს, რომ HIV უკვე განკურნებადია?
ჯერჯერობით – არა. თუმცა ეს უზარმაზარი ნაბიჯია. დღევანდელი წამლები მხოლოდ თრგუნავენ ვირუსს, მაგრამ ვერ აღწევენ იმ “დამალულ რეზერვუარებში”, სადაც HIV მიძინებულია. μ‑Lat კი სწორედ ამ პრობლემის გადასაჭრელად შეიქმნა. კერძოდ იმის გამოსაკვლევად, შეუძლია თუ არა კონკრეტულ თერაპიას ვირუსის სხეულიდან სრულად ამოღება.
კვლევა ვრცლად იხილეთ ბმულზე:
Sperber et al. (2020). μ‑Lat: A mouse model to evaluate human immunodeficiency virus eradication strategies. The FASEB Journal, 34(11), 14615–14630.
