აშშ ბოლო 35 წლის განმავლობაში წითელას ყველაზე მასშტაბურ და აგრესიულ ეპიდაფეთქებას ებრძვის. 2025 წელს ქვეყანაში ინფიცირების რეკორდული 2,285 შემთხვევა გამოვლინდა, მათ შორის სამი ლეტალური შედეგი. თუმცა, 2026 წლის პირველი კვარტლის დინამიკა კიდევ უფრო საგანგაშოა: ამჟამინდელი მონაცემებით, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრმა უკვე 1,487 შემთხვევა დაადასტურა, რომელთა 87% (1,300-ზე მეტი) წლის პირველივე კვირებში გამოვლინდა. ეპიდემიოლოგები განმარტავენ, რომ ოფიციალური სტატისტიკა მხოლოდ „აისბერგის მწვერვალია“ და შესაძლოა რეალურ ეპიდემიოლოგიურ სურათს სრულად ვერ ასახავდეს, რადგან ინფექციის მნიშვნელოვანი ნაწილი არადიაგნოსტირებული და დაურეგისტრირებელი რჩება.
ინფექციური ტვირთის დემოგრაფიული განაწილება აჩვენებს, რომ ავადობის 74% 19 წლამდე ასაკის პირებზე მოდის, ხოლო 26% — ზრდასრულ პოპულაციაზე. CDC-ის მონაცემებით, პაციენტთა 92% არავაქცინირებულია ან მათი იმუნური სტატუსი დაუდგენელია, მაშინ როცა ინფიცირებულთა მხოლოდ 4%-ს აქვს ჩატარებული MMR (წითელა, წითურა, ყბაყურა) ვაქცინაციის სრული კურსი.
გეოგრაფიული გავრცელების ანალიზი კი ცხადყოფს, რომ ეპიდაფეთქება კონცენტრირებულია სამხრეთ-დასავლეთის რეგიონში, კერძოდ — ტეხასის, იუტასა და არიზონას შტატებში, სადაც ვირუსი 2025 წლიდან სტაბილურად ცირკულირებს. ამჟამად ეპიდემიოლოგიური სიმძიმის ცენტრს სამხრეთ კაროლინა წარმოადგენს, სადაც იდენტიფიცირებულია ქვეყნის მასშტაბით უმსხვილესი აქტიური კლასტერი — 1,000-მდე ვერიფიცირებული შემთხვევით. 2025 წლიდან მოყოლებული დაავადების გავრცელების არეალი საერთო ჯამში 47 შტატს აერთიანებს.
აფეთქების ძირითადი ეტიოლოგიური ფაქტორები
მიმდინარე ეპიდემიოლოგიური კრიზისი რამდენიმე კომპლექსური მიზეზითაა განპირობებული, რომელთა შორის წამყვანია ვაქცინაციის მაჩვენებლის შემცირება. საბავშვო ბაღის ასაკის კონტინგენტში იმუნიზაციის დონემ 95.2%-დან 92.5%-მდე დაიკლო, რაც კოლექტიური იმუნიტეტის მისაღწევად საჭირო 95%-იან ზღვარს ქვემოთაა. შედეგად, 30-ზე მეტ შტატში წარმოიქმნა „მოწყვლადი კერები“ და 286,000-მდე ბავშვი პროფილაქტიკური დაცვის გარეშე დარჩა. მოცემული უარყოფითი დინამიკა კიდევ უფრო გაამწვავა COVID-19-ის პანდემიამ, რომლის პერიოდშიც გეგმიური იმუნიზაციის პროგრამები მნიშვნელოვნად შეფერხდა.
პარალელურად, ვითარებას ართულებს მზარდი ანტივაქსერული განწყობები და მეცნიერული ფაქტების პოლიტიზება, კერძოდ, სკეპტიკური განცხადებები ვაქცინების უსაფრთხოებასა და „სამედიცინო თავისუფლებაზე“. ამგვარმა დისკურსმა გააძლიერა უნდობლობა ჯანდაცვის ინსტიტუციების მიმართ, ხოლო სოციალურ მედიაში გავრცელებული დეზინფორმაცია იმუნიზაციაზე უარის თქმის იდეოლოგიურ საფუძვლად იქცა. დამატებით სისტემურ ბარიერს წარმოადგენს ჯანდაცვაზე შეზღუდული წვდომა, სოციალურ-ეკონომიკური უთანასწორობა და გლობალური მობილობა, რაც საერთაშორისო მოგზაურების მიერ ქვეყანაში ვირუსის მუდმივ რეინტროდუქციას განაპირობებს. ინფექციის გადაცემა განსაკუთრებით ინტენსიურია ხალხმრავალ გარემოში — სასწავლო დაწესებულებებში, საჯარო შეკრებებსა და მიგრანტთა დროებითი განთავსების ცენტრებში.
წითელას ტრანსსასაზღვრო გავრცელების რისკები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) კრიტერიუმების მიხედვით, ქვეყანა კარგავს „წითელასგან თავისუფალი“ ქვეყნის სტატუსს, თუ ერთი და იმავე შტამის გადაცემის ჯაჭვი უწყვეტად ცირკულირებს 12 თვის ან მეტი პერიოდის განმავლობაში. არსებული ტენდენციები აჩვენებს, რომ აშშ და მექსიკა ამ კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდებიან, რითაც შესაძლოა გაიმეორონ კანადის პრეცედენტი — 2025 წლის ნოემბერში კანადამ ოფიციალურად დაკარგა სტატუსი.
რეგიონში იმუნიზაციის დეფიციტური მაჩვენებლები (კანადის ცალკეულ პროვინციებში 85%, მექსიკაში <90%) ენდემური კერების ფორმირებასა და ლეტალობის რისკის ზრდას განაპირობებს. გეოგრაფიული სიახლოვე და ინტენსიური მიგრაციული ნაკადები კი ხელსაყრელ პირობებს ქმნის ინფექციის ტრანსსასაზღვრო გავრცელებისთვის. აღნიშნული ფაქტორების ერთობლიობა ხაზს უსვამს ჩრდილოეთ ამერიკაში წითელას კონტროლის მექანიზმების გაძლიერების აუცილებლობას.
წყარო: CDC
