კორონარული არტერიების დაავადება (CAD) მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ჯანმრთელობის პრობლემად რჩება, ხოლო ქალების შემთხვევაში მისი დიაგნოსტიკა, რისკის შეფასება და მართვა ხშირად განსაკუთრებით რთულია. ბოლო კვლევებმა, მათ შორის Prospective Multicenter Imaging Study for Evaluation of Chest Pain (PROMISE)-ის ფარგლებში ჩატარებულმა ანალიზებმა, დაადგინეს ახალი კრიტიკული ფაქტორები, რომლებიც ხაზს უსვამენ სქესთა შორის არსებულ მნიშვნელოვან განსხვავებებს კორონარული პათოლოგიის წარმოშობასა და პროგნოზში.
სქესობრივი განსხვავება კორონარული ენდარტერიული ფოლაქის მოცულობის კონტექსტში
ტრადიციულად,CAD -ის რისკის შეფასება დიდწილად ქოლესტერინის დონეებსა და ფოლაქის მოცულობას ემყარება, რომელსაც ხშირად განიხილავენ როგორც სტენოზის გამომწვევ ფაქტორს. თუმცა ახალი მონაცემები გვაჩვენებს, რომ ქალებს ფოლაქის წარმონაქმნის და მისგან გამომდინარე რისკის პროგნოზის განსხვავებული პროფილი გააჩნიათ.
კვლევაში შეფასდა შემდეგი ხანგრძლივობის სტაბილური გულმკერდის ტკივილის მქონე მამაკაცი და ქალი პაციენტები, რომელთაგან არცერთს ადრე არ ჰქონდა დასმული კორონარული არტერიების დაავადების დიაგნოზი. მათგან 4267 იყო: 2199 ქალი და 2068 მამაკაცი. კორონარული კომპიუტერული ტომოგრაფიის (CCTA) გამოყენებით, მკვლევარებმა გაზომეს როგორც ფოლაქების საერთო მოცულობა, ასევე ფოლაქების დატვირთვა (PB) – ფოლაქების პროცენტული მაჩვენებელი სისხლძარღვთა საერთო მოცულობასთან მიმართებაში.
მნიშვნელოვანი აღმოჩენები:
- ქალებში ფოლაქის გავრცელება უფრო იშვიათია, ვიდრე მამაკაცებში (55% vs. 75%), და ამავდროულად ქალებს საერთო მაღალი რისკის მქონე (ლოკალური ოკლუზიის მასშტაბი) ფოლაქის მოცულობა უფრო დაბალი ჰქონდათ.
- თუმცა, ძირითადი გვერდითი გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების (MACE) (სიკვდილი, გულის შეტევა ან სტაბილური ტკივილის გამო ჰოსპიტალიზაცია) შემთხვევები ქალებში მამაკაცებთან შედარებით საგრძნობლად დაბალი არ იყო (2.3% 3.4%-ის წინააღმდეგ).
ეს შედეგები მიუთითებს, რომ ქალი პაციენტები არ არიან დაბალი რისკის ქვეშ, მაშინაც კი, თუ მათი ფოლაქის საერთო მოცულობა უფრო მცირეა. ეს PROMISE კვლევის ერთ-ერთი მთავარი გზავნილია.
სქესობრივი დიფერენციაცია რისკის მზარდი დინამიკის დროს
კვლევა ასევე მიუთითებს, რომ გვერდითი მოვლენების რისკი გაცილებით უფრო დაბალ PB-ზე იწყება, ვიდრე მამაკაცებში.
- ქალებში რისკი ზრდას იწყებს ~20% PB-სთან,
- მამაკაცებში კი ყველაზე გავრცელებული რისკის ზღვარი იწყება ~28% PB-სთან.
გარდა ამისა, როდესაც PB იზრდება, ქალებში რისკი უფრო სწრაფად მატულობს, ვიდრე მამაკაცებში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამავე მიზეზით, ქალებში ფოლაქის კონფიგურაციის ან ფორმის სულ მცირე ცვლილებამაც შეიძლება გაცილებით სერიოზული შედეგები მოიტანოს.
რატომ არის ეს განსხვავება მნიშვნელოვანი?
სტატიაში „Why heart disease in women may be missed on scans” ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ქალებისა და მამაკაცების გულსისხლძარღვთა ფიზიოლოგიური ბუნება განსხვავდება, ქალის არტერიები ხშირად უფრო პატარაა და ქალის სხეული უჩვეულო რეაქციებს ავლენს არა მხოლოდ ჰორმონებზე, არამედ მიკროვასკულარულ ფუნქციასა და ანთებით პროცესებზეც.
ასევე, ქალებში გულის დაავადება ხშირად არ არის გამოწვეული ობსტრუქციული სტენოზით (მძიმედ დახშული არტერია). სამწუხაროდ თანამედროვე გაიდლაინების მიხედვით ასეთი „არაობსტრუქციული“ სუბსტრატი ადვილად შეიძლება უგულებელვყოთ რისკის განსაზღვრის ძირითადი მეთოდების საფუძველზე, რადგან ტრადიციული გულის კორონარული დაავადების დიაგნოსტიკა ექსკლუზიურად ობსტრუქციული დაზიანების ხარისხზეა ორიენტირებული.
ქალებში, მცირე ზომის ფოლაქებმაც კი შეიძლება გამოიწვიოს მიკროვასკულური უკმარისობა, ანთება და სხვა ფიზიოლოგიური დარღვევები, რომლებიც სრულად არ აიხსნება ქოლესტერინის დოზირებით ან სტენოზით. ამას ადასტურებს მტკიცებულება, რომ ტრადიციული მოდელები, რომლებიც ხშირად მამაკაცებზე ჩატარებული წამყვანი კვლევებით არის შემუშავებული, სრულად არ ასახავს ქალების ბიოლოგიურ და კლინიკურ რეალობას.
კლინიკური და საზოგადოებრივი მნიშვნელობა
ამ აღმოჩენებმა გლობალური გულის ჯანმრთელობის საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი გზავნილები გააჩნია:
1. სქესობრივად სპეციფიკური ინტერპრეტაცია
კვლევები, მათ შორის PROMISE ანალიზი, ნათლად მიუთითებს, რომ სტანდარტული, „ერთი ზომა ყველას ერგება“ მიდგომა, რასაც ასე აქტიურად გვასწავლიდნენ თუნდაც, სხვა და სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, იმის დასადგენად, თუ რომელი დონის ფოლაქები ითვლება მაღალი რისკის მქონედ, უბრალოდ სამარცხვინოა.
2. ადრეული ინტერვენციები და მკურნალობა
ამიტომ, ქალებში ადრეული დიაგნოზი და ფართო პრევენციული ზომები იმ მიდგომის ნაწილია, რომელიც შეიძლება უფრო აგრესიულ მიდგომას მოითხოვდეს. ეს მოიცავს:
- რისკ-ფაქტორების მონიტორინგს,
- CCTA ან სხვა იმიჯინგის მეთოდების გამოყენებას,
- ცხოვრების წესის ცვლილებებს და მედიკამენტოზურ პროფილაქტიკას უფრო ადრე, ვიდრე სტანდარტული პრაქტიკა ითვალისწინებს.
ამ სტატიაში წარმოდგენილი ინფორმაცია მიუთითებს, რომ ქალებში გულის დაავადებების მართვა უნდა იყოს სქესის მიხედვით ადაპტირებული, მოიცავდეს ფოლატის მონაცემების უფრო ყოვლისმომცველ და დინამიურ შეფასებას და უფრო აგრესიულ პრევენციულ სტრატეგიებს, როდესაც არსებობს სისხლძარღვთა მარკერები, რომლებიც შეიძლება არ იყოს ასახული ტრადიციული რისკ-მოდელებით.
წყარო:
