თანამედროვე საზოგადოებაში ხშირად ფიქრობენ, რომ მარტოობა მხოლოდ გარშემომყოფების ნაკლებობას ნიშნავს, თითქოს პრობლემა მაშინ იწყება, როცა ადამიანს ცოტა სოციალური კონტაქტი აქვს. თუმცა ახალი კვლევები აჩვენებს, რომ საკითხი ბევრად უფრო რთულია. გადამწყვეტი შეიძლება იყოს არა მხოლოდ ის, რამდენი ადამიანი გვყავს გარშემო, არამედ ისიც, როგორ აღვიქვამთ ამ კავშირებს და რას ვგრძნობთ მათ მიმართ.
2026 წელს გამოქვეყნებულ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კვლევაში მეცნიერებმა შეისწავლეს ე.წ. „სოციალური ასიმეტრია“ განსხვავება ადამიანის რეალურ სოციალურ მდგომარეობასა და მის სუბიექტურ მარტოობის განცდას შორის. ეს კვლევა ეფუძნებოდა ინგლისში მცხოვრები 50 წელს გადაცილებული 7,845 ადამიანის მონაცემებს და ეყრდნობოდა English Longitudinal Study of Ageing-ს. ნაშრომის ავტორები დაკავშირებული იყვნენ University College London-თან, Northwestern University-სთან და Cornell University-სთან. კვლევამ აჩვენა, რომ ადამიანები, რომლებიც საკუთარ თავს უფრო მარტოსულად გრძნობდნენ, ვიდრე მათი რეალური სოციალური მდგომარეობა მოასწავებდა, უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იყვნენ სხვადასხვა დაავადებისა და ნაადრევი სიკვდილიანობის თვალსაზრისით. განსაკუთრებით გამოიკვეთა გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადებისა და საერთო სიკვდილიანობის გაზრდილი რისკი.
ამავე კვლევაში საინტერესო იყო კიდევ ერთი დეტალი: ადამიანები, რომლებიც რეალურად უფრო იზოლირებულ ცხოვრებას ეწეოდნენ, მაგრამ მარტოობას ნაკლებად გრძნობდნენ, ზოგიერთ შემთხვევაში შედარებით ნაკლებ რისკში აღმოჩნდნენ. ეს მიგვანიშნებს, რომ მარტო ყოფნა და მარტოობის განცდა ერთი და იგივე არ არის. სწორედ სუბიექტური განცდა შეიძლება იყოს ის ფაქტორი, რომელიც ჯანმრთელობაზე განსაკუთრებით ძლიერ ზემოქმედებს.
მეორე კვლევამ მარტოობის ყოველდღიური მექანიზმი შეისწავლა. ეს ნაშრომი გამოქვეყნდა ჟურნალში Communications Psychology და მასში მონაწილეობდა 157 საშუალო ასაკის ზრდასრული. კვლევა დაკავშირებული იყო Cornell University-სთან და სხვა აკადემიურ ინსტიტუციებთან, ხოლო მონაწილეები 20 დღის განმავლობაში დღეში ხუთჯერ პასუხობდნენ სმარტფონით გაგზავნილ შეკითხვებს. მკვლევრები აკვირდებოდნენ, რამდენად ხშირად გრძნობდნენ ისინი მარტოობას, განიცდიდნენ თუ არა უარყოფის ან კრიტიკის შეგრძნებას, რამდენად ხშირად ჰქონდათ სოციალური კონტაქტი და რამდენად მზად იყვნენ საკუთარი განცდების გასაზიარებლად. შედეგებმა აჩვენა, რომ მარტოობა უბრალოდ მუდმივი ხასიათის თვისება არ არის — ის შეიძლება იქცეს დინამიკურ ციკლად, რომელიც დროთა განმავლობაში თვითონვე ამაგრებს საკუთარ თავს.
ამ კვლევის მიხედვით, როდესაც ადამიანი თავს უფრო მარტოდ გრძნობს, ის მომდევნო სოციალურ ურთიერთობებს უფრო ხშირად აღიქვამს როგორც საფრთხის შემცველს — თითქოს სხვები აკრიტიკებენ, უარყოფენ ან არ აფასებენ. ამის შედეგად ის ნაკლებად ერთვება კომუნიკაციაში და ნაკლებად უზიარებს სხვებს საკუთარ განცდებს. სწორედ ამგვარი განმეორებადი შიდა ციკლი შეიძლება გახდეს მიზეზი, თუ რატომ ძლიერდება მარტოობა დროთა განმავლობაში და რატომ უჭირს ადამიანს ამ მდგომარეობიდან გამოსვლა.
ორივე კვლევა ერთ ძალიან მნიშვნელოვან დასკვნამდე მიდის: მარტოობის პრობლემა არ უნდა განიმარტოს მხოლოდ სოციალური კონტაქტების რაოდენობით. შეიძლება ადამიანს ბევრი ნაცნობი, მეგობარი ან ოჯახის წევრი ჰყავდეს, მაგრამ მაინც შინაგანად მოწყვეტილად გრძნობდეს თავს. ასეთ შემთხვევაში მთავარი პრობლემა არა გარემოა, არამედ ის, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ამ გარემოს.
ამიტომაც, მარტოობის შემცირების მცდელობა მხოლოდ ახალი სოციალური კავშირების დამატებით ყოველთვის საკმარისი არ არის. საჭიროა უფრო ღრმა ყურადღება მიექცეს იმასაც, როგორ აღიქვამს ადამიანი საკუთარ ურთიერთობებს, რამდენად დაცულად გრძნობს თავს სხვებთან და რამდენად შეუძლია ნდობით ჩაერთოს სოციალურ ცხოვრებაში. სწორედ აქ გადის ზღვარი უბრალოდ მარტო ყოფნასა და იმ მძიმე შინაგან განცდას შორის, რომელსაც მარტოობა ჰქვია.
