ათი წელი გავიდა პარიზის ისტორიული სამიტიდან, სადაცსათბურის აირების ემისიის შესამცირებლად მსოფლიოში პირველი და ერთადერთი გლობალური შეთანხმება დაიდო. მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ადვილია მისი ხარვეზების კრიტიკა, შეთანხმების შედეგად მიღწეული წარმატებები მნიშვნელოვანი და გაზომვადია.
პარიზის შეთანხმების ერთ-ერთი მთავარი ეფექტი ენერგეტიკულ სექტორში მიმდინარე რევოლუციაა. ევროპის კლიმატის ფონდის ხელმძღვანელი და შეთანხმების ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი, ლორენს ტუბიანა, აცხადებს, რომ „პარიზის შეთანხმებამ გააჩაღა ძვრა სუფთა ენერგიისკენ, რომელსაც ვერცერთი ქვეყანა ვერ უგულებელყოფს“.
ბოლო ათწლეულის მონაცემები ამას ადასტურებს:
- განახლებადი ენერგია: გასულ წელს, განახლებადი ენერგიის გამომუშავება 15%-ით გაიზარდა და ახალი ენერგეტიკული სიმძლავრის 90%-ზე მეტი შეადგინა.
- ინვესტიციები: სუფთა ენერგიაში ინვესტიციებმა 2 ტრილიონ დოლარს გადააჭარბა, რაც წიაღისეულ საწვავში ჩადებულ ინვესტიციებს ორჯერ აღემატება.
- ელექტრომობილები: ელექტრომობილები უკვე მსოფლიო მასშტაბით გაყიდული ახალი მანქანების დაახლოებით მეხუთედს შეადგენს.
განვითარებული ქვეყნების უმეტესობა ემისიების შემცირების გზაზე დგას, ხოლო ჩინეთსა და ინდოეთში დაბალნახშირბადოვანი ენერგია უკვე მთლიანი სიმძლავრის ნახევარზე მეტია.
პარიზის სამიტამდე, მსოფლიო კატასტროფული 4°C-ით დათბობის გზაზე იდგა. პარიზის შემდეგ კი, ეს პროგნოზი 3°C-მდე შემცირდა.
გაერთიანებული სამეფოს ენერგეტიკის მდივნის, ედ მილიბენდის თქმით, მას შემდეგ, რაც გლაზგოს Cop26-ზე (2021) დადასტურდა 1.5°C-ის ფარგლებში დარჩენის პირობა, დათბობის მოსალოდნელი ზრდა 2.8°C-მდე დაეცა. დღეს, თუკი ყველა არსებული დაპირება შესრულდება, პროგნოზი დაახლოებით 2.5°C-ს შეადგენს.
მიუხედავად პროგრესისა, როგორც მილიბენდი აღნიშნავს, ეს მაჩვენებელი „ჯერ კიდევ ძალიან შორსაა იმისგან, რაზეც პარიზში შევთანხმდით“, რაც 1.5°C-ის ფარგლებში დარჩენას გულისხმობს.
პარიზის შეთანხმების ხელმოწერიდან პირველივე წლებში, პროგრესს მნიშვნელოვანი დარტყმა მიაყენა ორმა ფაქტორმა:
- ტრამპის ფაქტორი: აშშ-ის პრეზიდენტად დონალდ ტრამპის არჩევამ (2016) და შეთანხმებიდან აშშ-ის გაყვანის მცდელობამ (2017) შეასუსტა გლობალური კონსენსუსი. მიუხედავად იმისა, რომ სხვა ქვეყნები არ გაჰყვნენ ამ მაგალითს, ტრამპის დაბრუნება თეთრ სახლში (2025) კვლავ ქმნის საფრთხეს.
- ჩინეთის ემისიების ზრდა: 2017 წლის შემდეგ ჩინეთში ნახშირორჟანგის გამონაბოლქვი მკვეთრად გაიზარდა. მიუხედავად იმისა, რომ 2015 წლისთვის ჩინეთის ემისიები პიკს აღწევდა, 2017 წლიდან სამშენებლო სექტორის სტიმულირებისა და, ანალიტიკოსების აზრით, ტრამპის ტარიფებზე რეაგირების გამო, ნახშირზე მომუშავე ელექტროსადგურების მშენებლობა დაჩქარდა. პარიზის შეთანხმების შემდეგ სათბურის გაზების ზრდის დაახლოებით 90% ჩინეთზე მოდის.
თუმცა, ჩინეთის გზა წინააღმდეგობრივია: გასულ წელს ქვეყანამ უფრო მეტი განახლებადი ენერგიის სიმძლავრე დაამატა, ვიდრე დანარჩენმა მსოფლიომ ერთად. ჩინეთის წარმოების სიძლიერემ მზის პანელების ფასი ბოლო ათწლეულში დაახლოებით 90%-ით შეამცირა.
ინდოეთიც, რომელიც ემისიების მხრივ ათწლეულში შესაძლოა აშშ-ს გაუსწროს, სწრაფად მიჰყვება ამ ტენდენციას: მისი დაყენებული ენერგოსიმძლავრის ნახევარი უკვე დაბალნახშირბადოვანია.
პარიზის შეთანხმების არსებობას ხელი შეუწყო გლობალურმა ალიანსმა, სადაც განვითარებადი ქვეყნები განვითარებულებს შეუერთდნენ. თუმცა, ბოლო წლებში განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებს შორის ნდობის ხარვეზი გაღრმავდა.
განვითარებადი ქვეყნები უკმაყოფილებას გამოთქვამენ განვითარებული ქვეყნების დაგვიანებული რეაგირების გამო ფინანსური ვალდებულებების შესრულებაში. განსაკუთრებით მწვავე იყო დავა კლიმატის კატასტროფებით დაზარალებული თემებისთვის განკუთვნილი ზარალისა და ზიანის ფონდის შექმნის შესახებ. Cop29-ზე განვითარებულმა ქვეყნებმა ბოლო საათამდე გააჭიანურეს კონტრიბუციის რიცხობრივად დაფიქსირება $1.3 ტრილიონიანი წლიური კლიმატის დაფინანსების ფარგლებში.
გაეროს განვითარებადი ქვეყნების ჯგუფის ხელმძღვანელი, ევანს ნჯევა, განვითარებულ ქვეყნებს შეახსენებს, რომ ფინანსური დახმარების გაწევა ვალდებულებაა და არა ქველმოქმედება, და რომ ეს არის „გლობალური კრიზისის ერთადერთი მართლზომიერი პასუხი“.
წყარო: The Guardian
