„გაყინული სპილოს ხორთუმის“ ანუ Frozen Elephant Trunk(FET) ტექნიკა ერთ-ერთ ყველაზე მოწინავე ტექნიკას წარმოადგენს, თანამედროვე აორტის რკალის ქირურგიაში. ის კლასიკურ ღია კარდიოქირურგიულ მიდგომას ენდოვასკულარულ სტენტ-გრაფტ ტექნოლოგიასთან აერთიანებს, რაც საშუალებას იძლევა აღმავალი აორტის, რკალისა და პროქსიმალური დაღმავალი გულმკერდის აორტის კომპლექსური პათოლოგიები მხოლოდ ერთი ქირურგიულ სესიაზე განიკურნოს.
FET ტრადიციული „სპილოს ხორთუმის“ მიდგომის ევოლუციას წარმოადგენს, რომელიც ისტორიულად ორ ცალკეულ ეტაპს მოითხოვდა, ჯერ რკალის შეცვლას და გრაფტის დისტალური ნაწილის დაღმავალ აორტაში ხელუხლებლად დატოვებას, ხოლო მოგვიანებით დაღმავალ აორტაზე ზრუნვას, რასაც მეორე ღია წესით ქრურგიული ან შემდგომი ენდოვასკულარული ჩარევა სჭირდებოდა. „გაყინული“ ვარიანტი იყენებს ქირურგიულ დაკრონის გრაფტში ინტეგრირებულ სტენტ-გრაფტს, რაც მეორე ინტერვენციის საჭიროებას თითქმის ბოლომდე აქრობს.
ჩვენებები და კლინიკური როლი
დღეს FET შემდეგი მდგომარეობებისასა რეკომენდრებული:
- აორტის A ტიპის(აღმავალი აორტის) მწვავე განშრევება რკალის ჩართულობით;
- აორტის ქრონიკული განშრევება, რომელიც დაღმავალ აორტაში ვრცელდება;
- აორტის რკალის ანევრიზმები დისტალური გავრცელებით;
- აორტის კომპლექსური მრავალსეგმენტური პათოლოგია, რომელიც ყოვლისმომცველ აღდგენას საჭიროებს.
ეს მიდგომა ხელს უწყობს ნამდვილი სანათურის (Lumen) გაფართოებას, აადვილებს ცრუ სანათურის თრომბოზს ანუ მის სწრაფ დახშობას და უზრუნველყოფს საიმედო „მოჭიდების ზონას“ მომავალი ენდოვასკულარული მკურნალობისთვის, საჭიროების შემთხვევაში.
ტექნიკური მიმოხილვა
FET პროცედურა ჩვეულებრივ შემდეგნაირია:
- სტერნოტომიას;
- ხელოვნური სისხლის მიმოქცევაზე (CPB) გადასვლა.
- ჰიპოთერმულ ცირკულატორულ გაჩერებას სელექციური ცერებრალური პერფუზიით;
- აორტის რკალის ტოტალურ პროთეზირებას;
- დაღმავალ აორტაში სტენტირებული გრაფტის სეგმენტის ანტეგრადულ განთავსებას;
- სუპრა-აორტული სისხლძარღვების რეკონსტრუქციას.
ქირურგიული და ენდოვასკულარული ელემენტების კომბინაციით, FET ქირურგებს საშუალებას აძლევს მკურნალობა დისტალურად ჰიბრიდული პროთეზის მეშვეობით განავრცონ, დამატებითი თორაკოტომიების ან ცალკეული პროცედურების გარეშე.
ხშირად გამოყენებული მოწყობილობები
ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ჰიბრიდული გრაფტ-სისტემებია:
- Thoraflex Hybrid — ფართოდ დანერგილია ევროპაში და ახლა უკვე დამტკიცებულია აშშ-ში.
- E-vita Open Neo — განახლებული თაობა, სტენტის გაუმჯობესებული დიზაინითა და მართვით.
ეს მოწყობილობები ერთ დროულად მოიცავს პროქსიმალური ქირურგიული გრაფტის ნაწილს და დისტალურ სტენტ-გრაფტს, რომელიც ჰერმეტულად ფიქსირდება დაღმავალ გულმკერდის აორტაში და უზრუნველყოფს გამძლე რეკონსტრუქციას.
შედეგები და მტკიცებულებები
ადრეული და საშუალოვადიანი შედეგები: ახალ კვლევებზე დაყრდნობით, FET ასოცირდება:
- მეორე ეტაპის ოპერაციის საჭიროების შემცირებასთან ყოვლისმომცველი ერთეტაპიანი რეკონსტრუქციის გამო;
- ადრეული სიკვდილიანობის ხელსაყრელ მაჩვენებლებთან ტრადიციულ ტექნიკებთან შედარებით; 7-9% რაც პათოლოგიების სერიოზულობიდან გამომდინარე საკმაოდ დაბალია.
- აორტის პოზიტიურ რემოდელირებასთან ნამდვილი სანათურის დიამეტრის გაზრდით;
- ნევროლოგიური გართულებების მისაღებ მაჩვენებლებთან გამოცდილ ცენტრებში.
თუმცა, ისეთი რისკები, როგორიცაა ზურგის ტვინის იშემია და ინსულტი, კვლავ მნიშვნელოვან საკითხებად რჩება რის გამოც FET პროცედურის შემდეგ აუცილებელია ხანგრძლივი მეთვალყურეობა.
ახალი ტექნიკური მოდიფიკაციები: ტექნიკამ უკანასკნელი მოდფიკაცია 2024 წელს განიცადა, როდესაც მულტიცენტრულმა კოჰორტებმა წარმოადგინეს მოდიფიცირებული მიდგომები, როგორიცაა გამარტივებული ინპლნტაცია FET (SD-FET), რომელიც მნიშვნელოვნად ამცირებს ცირკულატორული გაჩერების დროს და შესაბამისად ამცირებს კომბინირებულ სიკვდილიანობასა და პოსტ ოპერაციული ნევროლოგიური მოვლენების ხარისხს.
თანამედროვე ინოვაციები
ზოგიერთი უახლესი ტენდენცია მოიცავს:
🔹 მოწყობილობის დიზაინის ევოლუცია — სტენტის უკეთესი თავსებადობა და სუპრა-აორტული სისხლძარღვების ტოტების მართვა.
🔹 ცერებრალური დაცვის დახვეწა — პერფუზიის მორგებული სტრატეგიები ნევროლოგიური რისკის შესამცირებლად.
🔹 სელექციური ზომიერი ან მსუბუქი ჰიპოთერმია — ჰიპოთერმული ცირკულატორული გაჩერების ექსპოზიციის შემცირება ორგანოების დაცვის შენარჩუნებით.
🔹 ზურგის ტვინის დაცვის ოპტიმიზებული პროტოკოლები — ცერებროსპინალური სითხის დრენაჟისა და ტემპერატურის კონტროლის მეშვეობით.
ეს გაუმჯობესებები ასახავს პროცედურის მუდმივ დახვეწას გართულებების შესამცირებლად და მისი უსაფრთხო გამოყენების გასაფართოებლად.
გამოყენება საქართველოში
მიუხედავად იმისა, რომ გულისა და აორტის ქირურგია საქართველოში საკმაოდ მაღალ დონეზეა აყვანილი, ქართულ ცენტრებში, FET-ის შესახებ ოფიციალური ანგარიშები ან შემთხვევათა სერიები ამჟამად ინდექსირებულ საერთაშორისო ლიტერატურაში არ მოიპვება. თუ ისინი ტარდება, სავარაუდოდ, ეს ხდება შეზღუდული სახით, რეფერალური საფუძვლით ან საერთაშორისო სპეციალისტებთან თანამშრომლობით — თუმცა ეს ჯერ არ არის დოკუმენტირებული წამყვან ქირურგიულ ჟურნალებსა თუ რეესტრებში. ვინაიდან საქმე უახლეს ტექნიკასთან გვაქვს, რომელიც ჯერ მხოლოდ ახლა იხვეჭს პოპულარობას ისეთ ქვეყნებში როგორცაა აშშ ან ავსტრია, უნდა ვივარაუდოთ რომ ჩვენს ქვეყანაში მას კიდევ რამოდენიმე წელიწადი ვერ ვიხილავთ. აორტის კომპლექსური ქირურგია საქართველოში ისტორიულად რესურსების ხელმისაწვდომობითა და ინფრასტრუქტურული გამოწვევებით იყო შეზღუდული. მაღალი სირთულის ჰიბრიდული პროცედურები, როგორიცაა FET, ჩვეულებრივ მოითხოვს:
- აორტის ქირურგიის სპეციალიზებულ პროგრამებს;
- ჰიბრიდულ საოპერაციო დარბაზებს;
- გუნდებს, რომლებიც გადამზადებულნი არიან როგორც ღია, ისე ენდოვასკულარულ ტექნიკაში.
გაყინული სპილოს ხორთუმი ანუ (FET) ტექნიკა ცხადყოფს თუ რამხელა სიმაღლეებს შეიძლება მიაღწიოს მომიჯნავე დისციპლინების კომბინირებულმა ძალისხმევამ. ის რაც 30 წლის წინათ კარდიო-თორაკალურ სფეროში ფანტასტიკის საგნად ითვლებოდა, ნელ-ნელა ჩვეულებრივ ამბად იწყებს ჩამოყალიბებას.
წყარო:
